Кіріспе

Оңтүстік Африка крикетшісі Грейм Крейг Смит (1981 жылғы 1 ақпанда туған) – Оңтүстік Африка крикетіне комментарий беретін және Оңтүстік Африка құрамасының барлық форматтарында ойнаған бұрынғы крикетші. 2003 жылы ол Шон Поллоктан кейін Ұлттық команданың капитаны болып тағайындалды. 2014 жылы зейнетке шыққанға дейін тест-матчтардың капитаны болды. 22 жасында Оңтүстік Африканың ең жас капитаны атанды. Англияға қарсы өткен 102-ші тест-матчында ол ең көп матч өткізген капитан болды (жеке өзі капитандық етпеген). Ол Оңтүстік Африканы 54 тест-матчта жеңіске жеткізген ең ұлы капитанның бірі саналады. Ұзын бойлы, сол қолымен ойнайтын ашық ойыншы Смит – барлық уақыттағы ең үздік ашық ойыншылардың бірі деп есептеледі. 2003 жылы Англияға жасаған туры барысында ол тікелей екі жүздік соқты: 277 ұпай Эджбастонда, 259 ұпай Лордста. Лордтағы 259 ұпайы әлі күнге дейін осы беделді аренада шетелдік ойыншының соққан ең жоғары ұпайы болып табылады. 2013 жылғы 24 қазанда Смит 112-ші тест-матчында тест-крикетте 9000 ұпайға жеткен Оңтүстік Африканың екінші және жалпы алғанда 12-ші ойыншысы болды. Оның бір күндік матчтағы ең жоғары көрсеткіші – 2009 жылғы ICC Чемпиондар лигасы аясында Англияға қарсы соққан 141 ұпайы, бұл кез келген турнирде Оңтүстік Африканың ең жоғары көрсеткіші болып табылады. Гершель Гиббспен ашық ойынды табысты бастауымен танымал Смит, Оңтүстік Африканың 300-ден астам ұпай жинаған төрт ашық ойындығының құрамында болды: олардың үшеуінде Гиббс оның серігі болды, ал 2008 жылы Смит Нил Маккензимен Бангладешке қарсы бірінші қадамда 415 ұпай жинады, бұл әлемдік рекорд. 2014 жылғы 3 наурызда Австралияға қарсы үшінші тест-матчында ол халықаралық крикеттен зейнеткерлік жариялады. Сонымен қатар, ол ағылшын "Сарри" клубының шетелдік ойыншысы және капитаны болды. 2012 жылғы 19 шілдеде Англияға қарсы 100-ші тест-матчына қатысты. Ол өзінің 32 жылдығында, 2013 жылғы 1 ақпанда Пәкістанға қарсы 100-ші мансаптық тест-матчын басқарды. Ол 100 тест-матчта командаға капитандық еткен жалғыз ойыншы. 2022 жылғы 9 қыркүйекте Смит пен Каллис MCW компаниясымен ресми крикет елшілері ретінде серіктестік туралы келісімге келді. Соңғы кезде Грейм Смит SA20 лигасының комиссары болып тағайындалды.

Ерте және жеке өмір

Шотландтық ата-анасы Грэм мен Джанеттің ұлы ретінде Йоханнесбургте туып өскен Смит, Король Эдуард VII мектебінде білім алған. Смит Оңтүстік Африканың 19 жасқа дейінгі құрама командасы сапында үш тестілік матч және жеті бір күндік халықаралық матч өткізді, оның бесеуі 19 жасқа дейінгілер арасындағы Крикеттен әлем чемпионатында болды. Тест матчтарында ол бір рет 50 ұпай жинаса, бір күндік матчтарда бес жартылай ғасырлық (50-ден астам) ұпай жинады. Смит 2001–02 жылғы Оңтүстік Африка крикет маусымындағы өнертабысы үшін Оңтүстік Африка крикет жылнамасы бойынша жылдың үздік крикетшілерінің бірі атанды. Смит 2011 жылдың тамызында Кейптаундағы Клермонттағы Әулие Бернард католик шіркеуінде ирланд әншісі Морган Динеге үйленді. Олардың қызы Каденс Кристин Смит 2012 жылдың 25 шілдесінде, ал ұлы Картер Макморрин Смит 2013 жылдың 15 шілдесінде дүниеге келді. 2015 жылдың 18 ақпанында Грейм мен Морган төрт жылдық некеден кейін ажырасатындарын ресми түрде жариялады. 2016 жылдың 24 желтоқсанында Смиттің сүйіктісі Роми Ланфранчи Смиттің үшінші баласын – ұлын дүниеге әкелді. Смит сонымен қатар «Ливерпуль» футбол клубының белсенді жанкүйері.

Отандық мансап

Грейм Смит Оңтүстік Африканың бірнеше крикет командаларында ойнады. Кейін ол «Кейп Кобрас» командасы үшін ойнады, бірақ халықаралық міндеттемелеріне байланысты оның олар үшін өнер көрсетуі шектеулі болды, оның соңғы бірінші сыныптық ойыны 2010 жылы өтті. Барлығында ол «Батыс провинциясы» үшін 17 ойын өткізіп, 4 жүздік соғып, 46,85 орташа есеппен 1312 ұпай жинады. Ол сонымен қатар Оңтүстік Африкадағы басқа командалар үшін де ойнады, оның ішінде Оңтүстік Африка Крикет Кеңесінің (United Cricket Board of South Africa) шақырылған XI құрамасы және «Батыс провинциясы Боланд» командалары үшін. 2005 жылғы ағылшын крикет маусымында ол «Сомерсет» клубы үшін де ойнады, 2005 жылғы маусымның бір бөлігінде клуб капитаны болды және 2005 жылғы «Пепел» (Ashes) сериясына дайындық барысында австралиялықтарға қарсы өткен турнирлік матчта жүз ұпай жинады. «Таунтон» қаласында «Лестерширге» қарсы өткен ойында ол өзінің бірінші сыныптық үш жүздігін (255 доптан 311 ұпай) соқты. Сондай-ақ, ол «Twenty20 Cup» турнирінде «Нортгемптонширге» қарсы өткен матчта 105 ұпай жинады, бұл қазіргі уақытта ішкі «Twenty20 Cup» турниріндегі 15-ші ең жоғары көрсеткіш. Смит сондай-ақ команданы жеңіске жеткізіп, «Twenty20 Cup» трофейын жеңіп алды, финалда 47 доптан 64 ұпай жинады. 2008 жылы Грейм Смит «Indian Premier League» турнирінің алғашқы ойындарында «Rajasthan Royals» командасы үшін өнер көрсетті. Оның Свапнил Аснодкармен құрған серіктестігі үлкен жетістікке жетті. «Крикетші ретінде қарсыласыңызды білуге болады», - деп жазды команда капитаны Шейн Уорн, ол Смитпен бұрын бірнеше рет қарым-қатынаста болған, «бірақ оны бір командада ойнаған кезде ғана адам ретінде тануға болады. 2008 жылы «Rajasthan Royals» командасында ойнаған Грейм Смит, тест аренасында кездескен Грейм Смиттен өзгеше болды. Міне, «Indian Premier League» турнирінің ең керемет жағы осы. Бұл турнир барлық елдердің ойыншыларын идеялармен бөлісуге, тәжірибе алмасуға және әлемдік деңгейде ойынды дамытуға мүмкіндік берді. Біз бұрын айтқандарымыз туралы әзілдесіп, күлдік. Кері қарағанда олар өте қызық естілді. Оның кейбір нәрселерге өкінетінін білемін, бірақ оған толық құрмет көрсетіп айтуға болады, ол оқиғаның күлкілі жағын да көреді». 2012 жылдың 1 қарашасында Грейм Смит 2013 жылғы маусымнан бастап «Surrey County Cricket Club» командасының жаңа капитаны болып тағайындалды. Ол 2013 жылғы маусымның бірінші чемпионатының бірінші күні «Сомерсетке» қарсы болған ойынның үзілісінде округтік шапқа ие болды.

Капитандық

Г. Смиттің капитан ретіндегі рекорды МатчтарЖеңісЖеңілісТеңОйын нәтижесі жоқТест 108 53 28 27 0–Бірінші күндік (ODI) 149 92 51–15T20I 27 18 9–Ол тест тарихындағы ең табысты тест капитаны (53 тест жеңісі) және 50-ден астам тест жеңісін тіркеген жалғыз капитан, Рикки Понтингтің 48 тест жеңісін басып өтті. Ол 100 тест матчында командаға капитандық жасаған жалғыз ойыншы.

Жаттықтырушылық мансап

2019 жылдың желтоқсан айының ортасында ол Оңтүстік Африка ұлттық крикет құрамасының крикет директоры болып тағайындалды, бастапқыда үш айлық уақытша кезеңге. Үш айлық уақытша міндетін атқарғаннан кейін, ол 2020 жылғы Үндістан Премьер Лигасында (IPL) комментатор ретінде жұмыс істеуге жоспарланған болатын. Алайда, 2020 жылдың сәуір айында COVID-19 қысымына байланысты IPL-дің тыңдалуына байланысты, CSA директоры ретіндегі оның келісім-шарты 2022 жылдың наурызына дейін тағы екі жылға ұзартылды. Оның Оңтүстік Африка құрамасының директоры лауазымындағы үш жылдық мерзімі 2022 жылдың 31 наурызында дереу аяқталды. Смит SJN отырысыларының нәтижесіне байланысты лауазымға қайтадан үміткер болмауды шешті.

Даулар

2005 жылы Оңтүстік Африкаға қарсы тестілік серияда Тринидадтық Дуэйн Браво Антигуадағы төртінші тестіде Марк Бухерге есектеуге дейін өзінің алғашқы ғасырын – 107 – соқты. Бірақ ол Смиттің өзіне расистік ескерту жасағанын айыптаған кезде бұл оқиға екінші планға түсіп қалды. Келесі отырыста ешқандай дәлел табылған жоқ және Смитқа қойылған айыптар алынып тасталды, ол дереу Браводан кешірім сұрады. Вест-Индия Крикет Кеңесінің қолдауымен Браво кешірім сұраудан бас тарды, соның салдарынан ашуланған Оңтүстік Африка баспасөзінен қатты сынға ұшырады, бірақ өз елінде адам құқықтарын қорғаушы ретінде қолдау тапты.

Расизм туралы айыптаулар бойынша SJN тыңдаулары

2021 жылы оның ойыншылық карьерасы кезінде расизмге қатысты айыптамалар тағылды және бұл мәселе Оңтүстік Африка Крикеті (CSA) әлеуметтік әділет және ұлт құру (SJN) трансформациясы бойынша өткен қоғамдық тыңдауларда қарастырылды. Ол CSA-ның бірнеше қызметкерлерінің бірі болды, SJN омбудсмені жасаған алдын ала қорытындыларда кінәлі деп танылды. Баяндамада ол Оңтүстік Африканың тестілік құрамасының капитаны қызметін атқарган кезінде және CSA-ның крикет директоры болып өткен үш жыл ішінде үш рет нәсілдік дискриминациялық және кемсітушілік әрекеттер жасады деп айтылды. Баяндамаға сәйкес, ол қақпашы Баучердің көз жарақатынан кейін халықаралық мансабы уақытынан бұрын аяқталған кезде, Баучерден қақпашылық міндетін алуға дайын тұрған қақпашы Тами Тсолекільге кедергі келтірді деп айыпталды. Смит, 2012 жылы Англияға қарсы тестілік серияда ғана қақпашы болған А.Б. де Вильерске, Тсолекільден бұрын қақпашы болуға мүмкіндік берді. Бұдан бөлек, Смит CSA-ның жұмысқа орналастыру саясатына қайшы келе отырып, CSA-ның крикет директоры лауазымына тағайындалды деген айыптама да болды. CSA-ның сол кездегі бас директоры Табанг Морое, жұмысқа орналастыру процесі жалғасып жатқан кезде де, Смитті крикет директоры қызметіне тағайындауға тырысқаны анықталды. Алайда, екі тәуелсіз арбитр Смиттен расизм айыптамаларын түсіріп, нәсілдік дискриминацияға дәлелдер жоқ екенін және Смит нәсілдік кемсітушілікке қатысқандығын растайтын мәліметтердің де табылмағанын көрсетті. Сонымен қатар, CSA-ға арбитраж процесіне байланысты Смит шығындарын өтеуге бұйырылды.