Кіріспе

Жентильдер (немесе баск тіліндегі көпше түрі – jentilak) – баск мифологиясындағы алыптар тайпасы. Бұл сөз "gentile" мағынасын білдіреді, латынша "gentilis" сөзінен шыққан және христиан дінінен бұрынғы цивилизацияларға, әсіресе мегалиттік ескерткіштерді салғандарға қатысты қолданылған. Басқа баск мифтік аңызы – Маируак та осы құрылыстарға қатысты. Жентильдер баск халқымен бірге өмір сүрген деп есептеледі. Олар денелі, өте биік болғандықтан, теңізде жүріп, бір таудан екіншісіне тас лақтыра алған. Осы тас лақтырудың нәтижесінде ежелгі тас ғимараттар мен үлкен, жеке тұрған жартастар туралы көптеген әңгімелер мен түсіндірмелер пайда болды. Тіпті басктардың пилота ойыны да осы тас лақтырушыларға байланысты делінеді. Бұл дәстүр басктардың тас көтеріп, лақтыру арқылы күшін сынасатын ойындарында сақталған. Кейбір деректерде Ронсево шайқасында Роландты жеңгендердің жібергендер екендігі айтылады, онда басктар франк әскерін тас лақтырып жеңген. Баск аймағында табылған дольмендер сияқты неолиттік ескерткіштерді осы алыптар салған деп саналады. Олар металлургияны және араны ойлап тапқан, алғаш рет бидай өсіріп, адамдарға егіншілікке үйреткен. Алайда, олар таулардан жазықтарға көшуге және прогреске ұмтылуға құштар емес еді. Олар Наваррадағы Аратзарен аңғарындағы дольменнің астына түсіп, жоғалып кетті. Осы кезде Мәсіхтің (Кикми) дүниеге келуін және жентильдер дәуірінің аяқталуын хабарлаған жарқын бұлт – мүмкін, жұлдыз пайда болды. Басқа әңгімелерде олар таудан секіріп кеткендігі айтылады. Тек Оленцеру ғана қалды, ол Рождествода пайда болатын және сабаннан жасалған қуыршақтар түрінде бейнеленетін алып. Баск аймағында өз атауында "жентиль" сөзі бар көптеген құрылыстар мен орындар бар, олар әдетте пұтқа табынушылыққа немесе ежелгі орындарға сілтеме жасайды, олардың жентильдер салғандығы айтылады. Дольмендер – jentilarri немесе jentiletxe, harrespil – jentilbaratz, алдағы үңгірлер jentilzulo немесе jentilkoba деп аталады.