Кіріспе

Гипотетикалық композиттік Хиггс моделі бөлшектер физикасында жоғарғы кварк конденсаты теориясы (немесе жоғарғы кварк конденсациясы) – Стандартты модельдегі фундаменталды Хиггс өрісіне альтернатива болып табылады, онда Хиггс бозоны жоғарғы кварк пен оның антикваркінен құралған композиттік өріс. Жоғарғы кварк-антикварк жұптары топколор деп аталатын жаңа күш арқылы байланыстырылады, бұл Купер жұптарының BCS суперөткізгішіндегі байланысына немесе күшті өзара әрекеттесулердегі мезондардың байланысына ұқсас. Жоғарғы кварк өте ауыр, өлшенген массасы шамамен 174 ГэВ (электроәлсіз масштабқа салыстыруға болады), сондықтан оның Юкава байланысы бірлікке жуық, бұл жоғары энергиялық масштабтардағы күшті байланыс динамикасының мүмкіндігін көрсетеді. Бұл модель электроәлсіз масштабтың жоғарғы кварк массасына қалай сәйкес келетінін түсіндіруге бағытталған.

Тарих

Бұл идея Йоичиро Намбу сипаттады, кейіннен Мирански, Танабаши және Ямаваки (1989) және Уильям А. Бардин, Кристофер Т. Хилл және Манфред Линднер (1990) оны қайта қалыпқа келтіру тобымен байланыстырып, болжамдарын жақсартты. Қайта қалыпқа келтіру тобы жоғарғы кварк конденсациясының негізінен Пендлтон мен Росс (1981) ұсынған жоғарғы кварк Хиггс Юкава жұпталуының «инфрақызыл тұрақты нүктесіне» негізделгенін көрсетеді. «Инфрақызыл» тұрақты нүктесі бастапқыда 1980-ші жылдардың басында қалыптасқан көзқарасқа қайшы келіп, жоғарғы кварк ауыр болады деп болжады. Шындығында, жоғарғы кварк 1995 жылы 174 ГэВ үлкен массада табылды. Инфрақызыл тұрақты нүктесі жоғарғы кварктың Хиггс бозонымен өте жоғары энергияда күшті байланыста екенін көрсетеді, бұл Хиггс Юкава жұпталуының Ландау полюсіне сәйкес келеді. Бұл жоғары масштабта байланысқан Хиггс пайда болады, ал «инфрақызылда» байланыс қайта қалыпқа келтіру тобы арқылы өлшенген бірлікке жуық мәніне дейін төмендейді. Стандартты модельдің қайта қалыпқа келтіру тобының тұрақты нүктесі бойынша болжамы шамамен 220 ГэВ, ал байқалған жоғарғы кварк массасы осы болжамнан шамамен 20% төмен. Ең қарапайым жоғарғы кварк конденсация модельдері қазір 125 ГэВ массалық шкаладағы Хиггс бозонының LHC-де табылуымен жоққа шығарылды. Дегенмен, теорияның кеңейтілген нұсқалары, қосымша бөлшектерді енгізу арқылы, байқалған жоғарғы кварк және Хиггс бозоны массаларымен сәйкес болуы мүмкін.

Болашақ

Құрама Хиггс бозоны Топколор модельдерінде табиғи түрде пайда болады, бұл модельдер кванттық хромодинамикаға ұқсас жаңа күшті қолдана отырып, стандартты модельді кеңейтеді. Табиғи болуы үшін, артық реттеулерді болдырмау (яғни Хиггс массасын үлкен сәулелену түзетулерінен тұрақтандыру үшін), теория салыстырмалы түрде төмен энергиялық деңгейде жаңа физиканы талап етеді. Мысалы, жаңа физиканы 10 ТэВ деңгейіне орналастырса, модель жоғарғы кварктің байқалғаннан әлдеқайда ауыр болатынын болжайды (шамамен 600 ГэВ, ал байқалған 171 ГэВ). Topcolor негізіндегі Top Seesaw модельдері бұл қиындықтан құтылуға көмектеседі. Егер стандартты модельден тыс көптеген қосымша Хиггс скалярлары болса, болжанған жоғарғы кварк массасы белгілі бір мәнмен жақсырақ сәйкес келеді. Бұл LHC және оның жаңартуларымен зерттеуге болатын жаңа құрама Хиггс өрістерінің бай спектроскопиясын көрсетеді. Жоғарғы кваркпен тығыз байланысты құрама Хиггс бозонының жалпы идеясы әлі де қызығушылық тудырады, бірақ толық ерекшеліктері әлі толыққанды түсініксіз.