Кіріспе
Уолни аралы, сондай-ақ Уолни аралы деп те аталады, Англияның батыс жағалауындағы арал, Ирландия теңізіндегі Морекэмб шығанағының батыс шетінде орналасқан. Ланкаширдің тарихи округінің шегінде, ол Фурнесс қаласындағы Барроудың бір бөлігі болып табылады және Уолни каналымен материктен бөлінген, осы каналды Юбилей көпірі кесіп өтеді. Уолни – Фурнесс аралдары тобының халқы және аумағы жағынан ең ірі аралы, сондай-ақ Ирландия теңізіндегі ең үлкен ағылшын аралы. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша, аралда 10 651 адам тұрады, олар Уолни Солтүстік және Уолни Оңтүстік округтеріне тең бөлінген. Уолни аралы соңғы мұздық дәуірде пайда болды, ол кезде Дуддон өзені үлкен мұздық көл болған, оның аузында шөгінділер жиналып, Уолниге айналған. Аралдың құмды төбелерінен неолиттік кезеңдегі адамдардың іздері табылды, бірақ аралының аты скандинавиялық текті болуы мүмкін. Арал 19 ғасырда Барроу-ин-Фернесс қаласының өнеркәсібі дамығанға дейін ауылдық жер болып келген. Атап айтқанда, 1867 және 1881 жылдар аралығында Уолни каналында, Уолни аралының қарсы жағында Бароу аралында доктардың салынуы Уолнидің елді мекен ретінде өсуіне түрткіс берді. 1898 жылы аралда Виккерстаун жұмысшы қаласы салынды, нәтижесінде халық саны күрт өсті, ал 1908 жылы Уолниді материкке қосатын Юбилей көпірі салынды. Уолнидің қазіргі халқы Барроу қаласының жалпы халқының шамамен бестен бір бөлігін құрайды. Аралдың екі шетінде екі табиғат қорығы бар, ал құмды жағажайлары оны танымал демалыс орнына айналдырған.
Walney Island, also known as the Isle of Walney, is an island off the west coast of England, at the western end of Morecambe Bay in the Irish Sea. Within the boundaries of the historic county of Lancashire, it is part of Barrow in Furness, separated from the mainland by Walney Channel, which is spanned by the Jubilee Bridge. Walney is the largest island of the Furness Islands group, both in population and size, as well as the largest English island in the Irish Sea. Its population at the 2011 UK Census was 10,651, distributed evenly across the island's two Wards of Walney North and Walney South. Walney Island formed during the last glacial period, when the River Duddon was a large glacial lake, depositing till at its mouth, which became Walney. Some evidence of neolithic inhabitants has been found in the island's sand dunes, though its name is likely of Norse origin. The island remained rural until the growth of Barrow in Furness' industries in the nineteenth century. In particular, the development between 1867 and 1881 of docks at Barrow Island, in Walney Channel opposite Walney, encouraged the growth of Walney as a settlement. The planned worker town of Vickerstown was built on the island in 1898, resulting in a large population increase, and the construction of Jubilee Bridge connecting Walney to the mainland in 1908. Walney's contemporary population now forms about a fifth of the overall population of Barrow in Furness. The island contains two nature reserves, at either end, and its sandy beaches make it a popular leisure site.
Этимология
Уолни атауының көне скандинав тілінен шыққандығы айтылады. "Ey" жұрнағы арал атауларында жиі кездесетін болса, "waln" сөзінің бастауы одан да күңгірт. "Хугун" иелігі – қазіргі Миллом қаласы – кітапта Фурнесс аймағының барлық елді мекендеріне ие екендігі тізімделген, сондықтан 'Хугенай' атауы "Хугун аралы" дегенді білдіреді. Көне норвеж тіліндегі haugr сөзі үйінді немесе төбе мағынасын береді. Дегенмен, арал атауының шығу тегіне қатысты басқа скандинав этимологиялары да ұсынылған. Төменгі Фурнесс аймағын негізінен скандинав қоныс жайлаушылары мекендеген, олар, мүмкін, Ирландия немесе Мэн аралынан келген, бұл көптеген жергілікті атауларда, соның ішінде Уолниде де көрініс тапқан. Осы кезеңде Уолни көбінесе мал өсірумен айналысқан, және өнеркәсіптік революцияның алғашқы кезеңдерінде де осылай болды: Уильям Вордсворт 1810 жылы жарық көрген "Көлдерге оқулық" кітабында Қара Комбтың шыңынан "Уолнидің алғашқы бидай егістіктерін" көргенін айтады. Алайда, Уолни тез арада Фурнесс қаласындағы Барроудың қарқынды өнеркәсіптік дамуына тартылды. Барроу доктары Уолни арнасындағы Барроу аралында салынды. Арал табиғи қорғаныс ретінде қызмет етті, бұл Барроудың ірі кеме құрылыс кемежайларын дамытуға жағдай жасады. 1870 жылдары Биггар Банк Уолнидегі танымал демалыс орнына айналды, және Фернес теміржол компаниясы іске қосқан тұрақты паром қызметі осыны одан әрі нығайтты. 1897 жылы, Ұлыбританияның түкпір-түкпірінен Барроуға қоныс аударушылардың санының артуына жауап ретінде, Викерс Уолни аралында жаңа жоспарланған қала салуды ұсынды. Сонымен қатар, басқа да құрылыс компаниялары Биггарды үлкен теңіз жағалау курорты ретінде дамытуды жоспарлады. Алғашқы тұрғындар 1900 жылы Викерстаунға көшіп келді, бұл Уолнидің Барроу қаласының құрамына енуінің бастамасы болды. Уолни ХХ ғасыр бойында аралдағы бірнеше қалалық тұрғын үйлердің салынуы арқасында өсіп дамыды. Биггар Банктегі демалыс орындарының аумағы қысқартылды, бірақ аралдың жағажайлары жергілікті халық арасында әлі де танымал. 2001 жылғы халық санауы бойынша Уолниде 11,388 адам тұрды, бұл Фурнесс қаласындағы Барроу ауданының жалпы халқының 15%-ын және Барроу қаласының халқының шамамен 19%-ын құрады.
Орналасу және тасымалдау
Уолни Ирландия теңізіндегі Камбрияның оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан. Оның солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы 18 шақырымға жетеді, бірақ шығыстан батысқа қарайғы ені ешқашан 2 шақырымнан аспайды, екі басында да томашақтар бар. Оны Ұлыбритания материгінен бөліп тұратын арна да тар, оған Уолни арнасы деп ат қойылған. Арнаның солтүстік бөлігі Дуддон сағасына құяды, бұл бөлік тар әрі тереңдігі аз; жабын су кезінде оны жаяу өтуге болады, ал жергілікті халық «Жесірдің өткелі» деп атап кеткен тас жол жаяу жүргіншілерге көмектеседі. Арнаның оңтүстік жартысы кеңірек, кемелердің Барроу портына кіруі үшін оны үнемі тереңдетіп отырады. Бұл жартысы Морекамб шығанағына ашылады және кішкентай аралдардың бірнешеуін қамтиды, олардың ішінде Барроу аралы, Роа және Пиел халқы бар. Ернси Пойнттың солтүстігінде құмды төбелермен қоршалған, тыныш жағажайлар орналасқан, оларды көбінесе нудистер пайдаланады. 1908 жылдан бері Юбилей көпірі – айналмалы көпір – Уолниді материкпен байланыстырып тұр. Көпір A590 тас жолының бөлігі болып табылады, ол Уолнидің батыс жағалауы мен M6 тас жолы арасында өтеді. Уолни арнасы арқылы екінші көпір салу мүмкіндігі көлікті жақсарту және трафикті азайту мақсатымен кейде қарастырылады, бірақ оны іске асыруға ешқандай нақты әрекет жасалмаған. Уолниге ең жақын теміржол станциясы Фурнесс қаласындағы Барроу. Алыс қашықтыққа автобус қатынасы жоқ, ал аралданғы барлық рейстер Stagecoach компаниясымен жүзеге асырылады және Барроуда аяқталады. Уолни аралында BAE Systems компаниясына тиесілі шағын әуежай бар (Барроу/Уолни аралы әуежайы). Ол 1935 жылы ашылды және Бароу кеңесі оны сатып алғанға дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери мақсаттар үшін пайдаланылды. Оны 1968 жылы Vickers сатып алды және содан бері компанияның ізбасарларымен бірге қалып келді. Жолаушылар рейсін ұйымдастыруға бірнеше рет әрекет жасалды – Air Ecosse, Air Furness және Telair компаниялары аралдан рейстер жасады, бірақ ешқайсысы екі жылдан аспады.
Елді мекендер
Уолни аралындағы негізгі елді мекен – Виккерстаун, ол Фурнесстегі Барроу қаласының жалғасы болып табылады. Виккерстаун аралдың орталығында, Барроуға қарап тұрған шығыс жағалауда, Джубилей көпірінің маңында орналасқан. Виккерстаунның алғашқы бөліктері 1890 жылдары Виккерс кеме құрылысы зауытының жұмысшылары үшін салынған. Солтүстік Скейл Виккерстаунға жақын және солтүстігінде, Уолнидің шығыс жағалауында орналасқан, көбінесе қалалық үйлерден тұрады. Биггар екі ауылдың ішіндегі көбірек оқшауланған жер, Виккерстауннан оңтүстікке қарай шамамен 3 шақырым қашықтықта орналасқан. Биггар аралдың шығыс жағалауында жатыр және көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысатын қауымдастық, шаруашылықтар ауылдың оңтүстігінен Оңтүстік Уолни табиғат қорығына дейін созылады. Бұл Уолнидегі ең көне елді мекен болуы мүмкін, 1292 жылғы Фурнесс аббаттығының жазбаларында Биггардағы шаруашылыққа сілтеме жасалған, және бүгін де ол шаруашылық ауылы болып табылады.
Үкімет, экономика және білім беру
2023 жылдан бастап Уолни Вестморленд пен Фурнесстің құрамына кірді. Бұрын ол Камбрияның үлкен округіне кіретін Фурнесс қаласындағы Барроу ауданының бөлігі болды, және Уолни қайтадан екі округке бөлінген. 2013 жылдың мамыр айында Камбрия округтік кеңесінің сайлауында Уолни Солтүстік және Уолни Оңтүстік округтерінің екеуі де Еңбек партиясының кеңесшілері болып сайланды. 2011 жылғы сайлауда округ деңгейінде аралдан алты Еңбек партиясының кеңесшісі сайланды, әр округтен үштен. Ұлттық деңгейде Уолни Барроу және Фурнесс парламенттік сайлау округінің құрамына кіреді. Қазіргі Парламент мүшесі Саймон Фелл, ол 2019 жылғы жалпы сайлауда осы мандатты жеңіп алды. 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша, Солтүстік Уолнидегі жұмыссыздық деңгейі 7,7%, ал Оңтүстік Уолниде 6,3% құрады. Уолни тарихи тұрғыдан ауыл шаруашылығымен айналысқан, қазіргі уақытта 681 оқушы оқиды. Аралда бірнеше бастауыш мектеп бар, бірақ жоғары сыныпқа немесе жоғары білім алуға түсетін студенттер Бароудағы материктегі мектептерге баруға тиіс.
Спорт және мәдениет
Футбол және регби лигасы Фурнесс аймағындағы ең танымал әуесқой спорт түрлері болып табылады. Уолни Орталық регби лигасы клубы қазіргі уақытта Камбрия ерлер регби лигасында ойнайды. Клуб 1936 жылы құрылған және содан бері аралда өнер тауып келеді. Олар 1960 жылы Челлендж Кубогінің екінші турындағы ойынға жетіп, Олдхэмға есе жіберді, ал 1970 жылы Nautical FC ретінде құрылған Walney Island Football Club WFL екінші дивизионында бақ сынап жатыр. Уолни байғалдану және жел серфингі үшін маңызды орынға айналды. Онда жыл сайын Британ байғалдану чемпионатының бірінші кезеңі өтеді. Әсіресе, Ернс шығанағындағы тегіс, кең жағажай осы спортқа өте қолайлы. Жел серфингі аралдың айналасында, әсіресе батыс жағалауында және Уолни каналының аузында жүзеге асырылады. Әдебиетте Уолни ең әйгілі Rev. У. Оудридің «Теміржол сериясы» кітаптарында кездеседі, бұл кітаптар «Томас және оның достары» телесериалына бейімделген. Кітаптар мен телесериалдың барлығы Содор аралында өтеді, ол Уолни орнында орналасқан, бірақ әлдеқайда үлкен. Оның шығыс жағалауы Уолнидікіне ұқсас, ал аралдың шығысындағы басты қала – Викерстаун, ол Викерстаунмен бірдей жерде орналасқан. Музыкада Уолни «Wa'ney Island Cockfight» әнінде айтылады, онда аралдағы Норт Скель мен Биггардың жігіттері арасындағы әтеш шайқасы суреттеледі. Әнді Fiddler's Dram және Мартин Уиндэм Рид орындаған. Уолниде орналасқан пабтар: The Castle (Биггар Банкі), The Queens Arms (Биггар ауылы), The King Alfred (Оушен Рд), The Ferry (серуендеу жолы) және The Crown (солтүстік шкаласы). Бұрынғы жабық немесе қиратылған пабтар – Periscope, The George және Vickerstown Institute.