Кіріспе

XIX ғасырдағы неміс саясаткері және заңгер, неміс заңгері Эдуард Ласкер (шын аты – Йизхак Ласкер) (14 қазан 1829 – 5 қаңтар 1884) – неміс саясаткері және заңгері. Француз революциясынан шабыттанған ол либерализмнің жақтаушысы болды және орта таптың кәсіби мамандары мен зиялыларын білдіретін Ұлттық-либералдық партияның сол қанатының басшысы атанды. Ол 1860 жылдары Германияның бірігуіне үлкен үлес қосты және неміс құқық кодексін жүйелеуде маңызды рөл атқарды. Ласкер бастапқыда канцлер Отто фон Бисмаркпен келісімге келді, бірақ кейіннен Бисмарк баспасөз бостандығы мәселесінде Ласкерге қарсы күшті оппозиция көрсетті. 1881 жылы Ласкер Ұлттық-либералдық партиядан шығып, жаңа Германиялық еркін ой партиясын құруға көмектесті.

Өмірбаян

Ол Позендегі Яроцхин ауылында еврей саудагерінің ұлы болып дүниеге келді. Гимназияны бітіріп, кейін Бреслау университетінде оқыды. 1848 жылы революция басталған соң ол Венаға барып, студенттік легионға қосылды, ол оқиғаларда белгілі бір рөл атқарды; қазан айында қала қоршауға алынғанда императорлық әскерлермен күресті. Одан кейін Бреслау мен Берлинде құқық тану оқуын жалғастырды, үш жыл Англияға сапар шекті, ол кезде неміс либералдары үшін үлгілі ел саналды, сосын Пруссияның сот жүйесінде жұмыс істеді.

Ұлттық либералды партия

1870 жылы ол мемлекеттік қызметтен кетіп, 1873 жылы Берлин қаласының әкімшілік қызметіне тағайындалды. 1861-1864 жылдары жазған бірнеше мақалалары арқылы ол саяси ортаға танымал болды, бұл мақалалар кейіннен Zur Verfassungsgeschichte Preussens (Лейпциг, 1874) деген атпен жарияланды, ал 1865 жылы ол Пруссияның өкілдер палатасына сайланды. Ол радикалды неміс прогрестік партиясына қосылды, сондай-ақ 1867 жылы неміс парламентіне де сайланды, бірақ ол Ұлттық либералдық партиясын құруға көмектесті, нәтижесінде радикалдарға адал болған Берлиндегі мандатын жоғалтты; осыдан кейін ол Магдебург пен Франкфурттан пруссиялық, ал Майнингеннен неміс парламентіне өкілдік етті. Ол парламенттік міндеттерін орындауға зор күш салды және көп ұзамай парламенттің ең танымал және ықпалды мүшелерінің біріне айналды. Ол оптимист және идеалист болғандықтан, еркіндікке деген терең сенімімен қатар, Германияның біртұтастығы мен неміс мемлекетінің идеясына да ынталы болды. 1870 жылғы қаңтарда Баденді Солтүстік Германия конфедерациясына қосу жөніндегі оның ұсынысы Отто фон Бисмаркке қиын жағдай туғызды, бірақ 1870 жылғы дағдарысты жеделдетуге өз үлесін қосты.

Сот реформасы

Алайда оның ең маңызды еңбегі – 1867 жылдан 1877 жылға дейінгі он жылдық аралықтағы сот реформасына қатысқандығы. Осы кезеңдегі заңдарды жүйелеу және кодификациялау ісіндегі еңбегі кез келген басқа жеке тұлғадан гөрі оған көбірек тиесілі. Ол үкіметті еркіндікке қауіп келтіретін ұсыныстарды кері қайтаруға немесе түзетуге қайта-қайта мәжбүрлей білгенімен, барлық талаптары қанағаттандырылмағандықтан жаңа заңдардың баршасына дауыс беруден бас тартқан либералдарға қарсы шықты.

Партиядан шығу

1873 жылғы 7 ақпанда Ласкердің Померания темір жолы басқармасын сынаған сөзі үлкен қызығушылық туғызды, ал оның қаржылық тәртіпсіздіктерді ашқаны Бисмарктің ең сенімді кеңесшілерінің бірі Герман Вагенердің құлауына себеп болды. Дегенмен, бұл әрекеті партиясына кейбір қиындықтар туғызды. Бұл экономикалық либерализмге қарсы реакцияның басталуы деп есептеледі, нәтижесінде ол және оның партиясы ықпалын жоғалтты. 1878 жылдан кейін ол Бисмарктің қаржылық және экономикалық саясатын қолдаудан бас тартты; канцлерге ешқашан жылы қарамаған ол енді оның ең өткір сын-ескертпелеріне ұшырады.

Соңғы жылдар

Радикалдар мен социалистер бір жағынан, үкімет екінші жағынан, көптеген достары сияқты, ол өзін ұстай алмады. 1879 жылы ол Пруссия парламентіндегі өкілдігінен айырылды; ол Сецессияға қосылды, бірақ жаңа орнында жайлы сезінбеді. Рейхстагтың жұмысының жартысын өзі атқарған шақтағы үздірілмейтін еңбектерінің салдарынан денсаулығы мен рухы сынып, 1883 жылы Америкаға саяхатқа кетіп, 1884 жылғы қаңтарда Нью-Йорк қаласында кенеттен қайтыс болды. Карл Шурц Нью-Йорктегі жерлеу рәсімінде сөз сөйледі. Ласкердің өлімі сол кезде көп пікірталас тудырған бір қызықты оқиғаға себеп болды. АҚШ Өкілдер палатасы өкініш білдіретін резолюцияны қабылдады және оған мынадай сөздер қосты:

Бұл резолюция американдық министр арқылы Берлиндегі Германия Сыртқы істер министрлігіне жіберілді, оны Рейхстаг президентіне жеткізуді сұрады. Бисмарктен шетелдік парламент Германия ішкі мәселелері бойынша императордың кеңесімен әрқашан ұстанған пікірге қарама-қарсы пікір білдірген резолюцияны ресми түрде жеткізуі талап етілді. Сондықтан Бисмарк резолюцияны жеткізуден бас тартып, оны Вашингтондағы неміс министрі арқылы қайтарды. Бұдан әрі, Бисмарк мемлекеттік қызметкерлерге және лауазым иелеріне Ласкердің жерлеу рәсіміне қатысуға тыйым салды.