Кіріспе

Дхолка – Үндістанның Гуджарат штатындағы Ахмадабад ауданындағы қала және муниципалитет. Ол Дхолка Талукасының орталық әкімшілік бөлімшесі болып табылады және 8А ұлттық тас жолы арқылы Ахмадабад қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 48 км қашықтықта орналасқан. Дхолканың орташа биіктігі – 5 метр.

Тарих

Қаладағы көптеген ескі ғимараттар оның ежелгі заманда маңызды болғанын көрсетеді; археологтар орта тас және темір дәуірлеріне жататын халцедон, кварц және агаттан жасалған кішкентай тас құралдарды тапты. Дхолка Виратпур немесе Мацьянагар орнында тұр деп айтылады, онда Пандавалар саяхаттары барысында Каио немесе Бхил руының Судишва патшайымы билік еткенін көрді. Оның бауыры Кишак Кайё, зор билікке ие болған ханзада, Драупадидің ар-ұятын қорғағандық үшін өлтірілген. Бұл жерде 144 жылы Күн әулетінен шыққан князь Қанақсен, Сурьяванш, қоныстанған делінеді. 11-шы ғасырдың соңында қала Шаулукья әулетінің анасы, Джаясимха Сиддхараджаның анасы Минальдеви салған көлмен әсемделді – ол әлі де қаланың басты көркі болып табылады. 12-шы ғасырда Мұхаммед әл Идриси Дхолканы Гуджараттағы маңызды сауда орталықтарының бірі деп атады. Вагелалар Гуджараттың Чаулукья билеушілерінің қарауында болды. Чаулукьялар әлсіреген сайын Вагелалар билікке көтеріліп, 1243 жылдан бастап 1297 жылы мұсылмандар басып алғанға дейін Гуджаратты биледі. Олар 13-шы ғасырдың екінші жартысында Гуджаратқа тұрақтылық әкелді, ал Вагела патшалары мен олардың шенеуніктері өнер мен храм салуға ынталы демеушілер болды. 13-шы ғасырдың басында қала Дхавалгад деп аталған және Вагела әулетінің негізін қалаушы Вир Дхавалдың иелігінде болды, оның жерлері Годхра мен Латты қамтыды. Мұсылман патшалары мен вице-корольдерінің жазбаларында, маңызды орын болмаса да, Дхолка жиі қала және бекініс ретінде, жергілікті билеушінің тұрағы ретінде еске алынады; оның қирағандары бір кезде көптеген әдемі мұсылман ғимараттарымен әсемделгенін көрсетеді. 18-шы ғасырдың басындағы келеңсіз жағдайларда Дхолка 1736 жылы Маратхалардың қолына тиген, 1741 жылы вице-король қайтарып алған, 1757 жылы қайтадан Гайквадтардың қолына өткен және 1804 жылы британдықтарға берілгенге дейін олардың иелігінде болған. Ол 1813 жылғы ашаршылықтан көп зиян шекті: 1820-1822 жылдары сараланғанда, өркендеудің көрінетін белгілері болған жоқ.

Әдебиеттегі басқа есім

Гуджарат тарихи романы "Гуджаратно Джей", авторы Заверчанд Мегани, түрлі жайндық Прабандхалар негізінде қаланың Дхавалакка (ધવલક્ક) екенін сипаттайды.

Сәулет

Гуджараттағы ең көне муниципалитет ретінде танылған қалада әсем қираған мешіттер трассерия, ою-өрнек және дизайнмен ерекшеленеді. Онда Пандавалардың Патшаласы және Әли Хан мешіті, сондай-ақ мандапалар мен шатрилер (ашық павильондар) сияқты ескерткіштер бар, олардың барлығы Үндістанның археологиялық зерттеулер институты (ҮАЗИ) белгісімен таңбаланған. Көлдің жанында зор Дхолка Идгаһы немесе бас мешіт орналасқан, оның екі жағында мандапалар бой көтеріп тұр. Үш мешіт мұнарасының биіктігі шамамен 61 метр (200 фут) және әр залының үстін алып жатқан зор күмбездер салынған. Сырттағы баспалдақтардың бірі құрылыстың үстіне, ал екіншісі муэдзин мұнарасына жетеледі. Бүкіл ғимарат кірпіш пен әк тастың аралас құрамынан тұрғызылған; оның есігінде ірі діни жазулар орналасқан. Мешіттің артқы қабырғасында күрделі өрнектелген әк тасты жалилер (тесікті экрандар) бар, ал орталық бөлмеде имамның уағыз айту үшін тұратын минбар (мәрмәр мінбер) орналасқан. Бұл биік құрылым мәрмәрдан жасалған және толыққанды сақталған. Мұнда, мешіттің барлық бөлігінде тіпті жұмсақ айтылған дауыс та анық естіледі, ол үш залдан тұрады, әрқайсысының ауданы 400 м² астам. Әр бөлмеде батыс бағытын көрсететін белгі бар, ал Меккеге қаратылған пилястрланған ниша (михраб) орналасқан. Қабырғаның жоғары жағындағы терезелер ғимаратқа жарық пен ауа кіргізеді. Бұл мешіт сондай-ақ Әли Хан мешіті (немесе Әлиф Хан мешіті) деп аталады және шамамен 11 ғасырда салынған. Идга (жиналыс алаңы) аумағында құлаған бағаналар, әр жағында күрделі өрнектермен безендірілген қабір тастары және сынған шатрилер (павильондар) жатыр, ал төселген жері шөппен толығымен жабылған. Раджастан штатындағы шатрилерге ұқсас шатри мешіт аумағының шекарасын белгілейді. Жақын жерде Пандавалардың Патшаласы орналасқан. Онда пандавалар соғыс өнерін жетілдіріп, жаттығулар жасаған делінеді. Бұл зор қамал тәрізді құрылыс барлық жағынан қоршалған, әр төрт бұрышында шатри орналасқан. Құрылыстың ортасында залдар мен қоршау қабырғасы бар. Дхолкадан 10 шақырым қашықтықта "Чандисар" деп аталатын жер орналасқан, онда "Аржун мен Бхишма Питама" арасындағы ұлы шайқас болған деп есептеледі. Арджун "агьятвас" кезінде қару-жарағын жасыру үшін осы ормандағы ағаштарды пайдаланған. Кейбір адамдар мыңдаған жылдар өткен соң, түн ортасында осы қаруларды көруге болады деп мәлімдейді. Қаланың көптеген жер асты су резервуарлары және тіпті жер асты жолдары да бар. Археологиялық зерттеулер институтының осы нысандарға қызығушылық танытпауы салдарынан, мұра ескерткіштері құрып барады. Таңқаларлығы, Брахманпитте жер асты жолы табылды, ол жол жөндеу жұмыстары кезінде ашылған. Қазір ол жабық және есігі жолға орнатылған. Ескерткіштер жолдың астына түсіп, ешқашан қайта шықпайды.

Демография

2001 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Дхолканың халқы 53 792 адамды құрады, оның 52 пайызы еркектер, 48 пайызы әйелдер. Қаланың орташа сауаттылық деңгейі 66 пайызды құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (59,5 пайыз) жоғары. Ерлердің сауаттылығы 73 пайызды, ал әйелдердің сауаттылығы 59 пайызды құрайды. Дхолкада халықтың 12 пайызы алты жастан кіші.