Кіріспе

Мальталық саясаткер Саймон Бусуттил (20 наурыз 1969 жылы туған) – Еуропалық халық партиясы (ЕХП) тобының Еуропалық парламенттегі Бас хатшысы. Бұрын ол оппозиция жетекшісі және Мальтадағы Ұлттық партияның төрағасы, сондай-ақ Мальтадан Еуропалық парламент депутаты болған.

Білім

Лия қаласынан шыққан Бусутил 1993 жылы Мальта университетін заң докторы, 1994 жылы Сассекс университетін Еуропа тағылымдамасы бойынша магистр, ал 1995 жылы Мальта университетін халықаралық құқық магистрі дәрежесінде бітірді. Оқу кезінде ол Мальталық христиан демократ студенттерінің президенті, SDM (1989–1991 жж.), Мальта университеті Сенатындағы студенттік өкіл (1991–1992 жж.) және Мальталық Ұлттық Жастар Кеңесінің халықаралық хатшысы (1992 ж.) қызметтерін атқарды.

Мансап

Бустуттильдің мансабы көбінесе Еуропалық Одақ мәселелерімен, сондай-ақ Еуропалық Парламенттегі және Мальтаның ұлттық Парламентіндегі парламенттік қызметімен байланысты. 1999 жылы Бустуттиль Мальтадағы Еуропалық Одақ ақпараттық орталығының (ЕОАО) басшысы болып тағайындалды және 2003 жылғы Еуропалық Одаққа кіру жөніндегі референдумға дейін Мальтадағы халықты хабардар ету науқанын жетекшілік етті. Осымен қатар ол Мальтаның Еуропалық Одаққа мүшелікке келіссөздер жүргізу жөніндегі негізгі келіссөз тобының және 1999 жылы Мальтаның Еуропалық Одақ басқару және іс-қимыл комитетінің (MEUSAC) мүшесі болды.

Еуропалық парламент мүшесі

2004 жылы Бусутил Ұлттық партиясынан Еуропалық парламент депутаты болып сайланды, сайлауда ең көп жеке дауыс – 58 899 дауыс жинады. Ол 2004 жылғы 21 шілдеде Еуропалық парламентте сөз сөйлеген алғашқы мальталық депутат болды. 2009 жылғы сайлауда ол қайтадан Еуропалық парламентке сайланды, бұл жолы да рекордтық – 68 782 дауыс жинады. Еуропалық Халық партиясының (ЕХП) бюро мүшесі ретінде ол Еуропалық парламенттің Бюджеттік бақылау комитеті және Бюджет комитеті сияқты түрлі комитеттерде жұмыс істеді. Бірақ оның ең маңызды үлесі Азаматтық бостандықтар, Әділет және ішкі істер комитетінде болды, онда ол ЕХП тобының үйлестірушісі (сөйлеушісі) болып, ортақ еуропалық көші-қон және белім беру саясатының өте сезімтал мәселелерімен айналысты.

Ұлттық партияның жетекшісінің орынбасары және депутат

2012 жылдың қараша айында Тонио Боргтың отставкаға шығуынан кейін ол Ұлттық партияның орынбасары болып сайланды. 2013 жылғы жалпы сайлауда парламент депутаты болып сайланды.

Ұлттық партияның басшысы және оппозиция басшысы

Сайлаудан кейін бірден қазіргі басшы Лоренс Гонзи Ұлттық партия басшысы лауазымына қайта сайлануға ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Бусутил Марио Де Марко, Реймонд Бугея және Фрэнсис Замит Димехпен қатар басшылыққа үміткер болған төрт кандидаттың бірі еді. 2013 жылдың 4 мамырындағы дауыс берудің бірінші турында Бусутил дауыстардың 50,3%-ын алды, ал Марио Де Марко 38,5% дауыс жинап, жарыстан бас тарды, нәтижесінде Бусутил де-факто сайланған басшы атанды. Сайлау ережелерінде талап етілген 2/3 дауыспен ресми түрде сайлану үшін 8 мамырда қосымша дауыс беру өтті. Саймон Бусутил дауыстардың 90%-дан асып түскен соң басшы ретінде бекітілді. Оппозиция басшысы ретінде Бусутил 2013 жылдың мамыр айында Көлеңке кабинетін жариялады. ПН және оппозиция басшысы ретінде Бусутилдің қызметі Мальтадағы құқық үстемдігі мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске баса назар аударуымен ерекшеленді. 2016 жылдың ақпан және сәуір айларында Дафне Каруана Галиция және Panama Papers жариялағаннан кейін ол Жозеф Мускат басқаратын Еңбек үкіметіне қарсы оппозицияның күресін жетекшілік етті. 2017 жылдың сәуір айында ол Мальтаның «алтын паспорт» схемасымен байланысты ақша жылыстыру қызметіне қатысқан бас штаб жетекшісін айыптаған құпия есепті жариялады. Келесі айда, 2017 жылдың мамырында Бусутил тағы бір құпия есепті жариялады және Кит Шембридің The Times of Malta бұрынғы бас директоры Адриан Хиллманға 650 000 евро көлемінде заңсыз трансфер жасағанының дәлелдерін ұсынды. Бұл жариялаулар Еңбек үкіметі мен премьер-министр Жозеф Мускатқа қысымды күшейтті және нәтижесінде 2017 жылдың 1 мамырында мерзімінен бұрын сайлау тағайындалды. Жауап ретінде Бусутил халықтың таңдау алдында тұрғанын, ол Жозеф Мускаттың мүддесі мен Мальтаның мүддесі арасында болуын айтты және сайлаушыларды «Мальта үшін дауыс беріңіздер» деп шақырды. Ол сайлаудың мәселесі тек бағдарламалар емес, сенім екенін мәлімдеді. Мускаттың әділеттен қашу үшін мерзімінен бұрын сайлау шақырғанын айтты. Бусутил жалпы сайлау кампаниясын жемқорлыққа қарсы күрес және құқық үстемдігінің маңыздылығын қамтитын платформаға негіздеді. Бұл сайлауда Бусутил 2017 жылғы Мальтадағы жалпы сайлауда Ұлттық партияның басшысы ретінде 11-ші және 12-ші сайлау округтерінде бақ сынады. Алайда, 2017 жылдың 4 маусымында өткен сауалнамалардың нәтижесінде Мальтаның Еңбек партиясы 55% дауыспен жеңіске жеткені анық болды. Бұл жеңіс тарихи маңызға ие болды, өйткені Еңбек партиясы сайлауда рекордтық айырмашылықпен жеңіске жетті, бұл көрсеткіш 2013 жылғы Мальтадағы жалпы сайлаудан да жоғары болды. Бұл нәтижеге көптеген себептер айтылды, оның ішінде экономика Жозеф Мускат басшылығымен рекордтық өсімді көрсеткені, ал ПН сайлану үшін жақсы басқару уәдесінен басқа ешқандай себеп көрсетпеді, тіпті бұл уәде де партияның үкіметте болған кезіндегі сыбайлас жемқорлық оқиғаларына байланысты сенімсіздік тудырды. Бусутил жеңіліске мойын бұрды және келесі күні бүкіл партия басшылығымен бірге Ұлттық партия басшысы лауазымынан кетіп, партияның жаңа басшысын сайлау үшін жаңа және ашық процедура жариялады, онда партияның барлық мүшелері алғаш рет өз басшыларын сайлауға қатыса алады.

Арқадағы МП

2017 жылдың 17 қыркүйегінде Бусутилдің орнын Ұлттық партияның төрағасы ретінде доктор Адриан Делия басты, ал 2017 жылдың 6 қазанында – Оппозицияның төрағасы болды. 2018 жылдың ақпан айында Делия Бусутилді жақсы басқару саласындағы көлеңке министр етіп тағайындады, одан заң үстемдігі үшін күресін жалғастыруын сұрады. Бірақ, Делия Бусутилден ПН парламенттік фракциясынан кетуін сұрағанда, олардың арақатынасы нашарлады. Бұл премьер-министрдің әйеліне тиесілі деп саналған Панама компаниясының біріне қатысты «Эгрант» сот сараптамасының қорытындысы жарияланғаннан кейін болды. Сараптама премьер-министрдің әйеліне тиесілі екенін растамады, бірақ нақты иесі туралы мәлімет таппады. Делия Бусутилді айыптаған кезде сараптаманың көшірмесін әлі алмаған еді. Алғашқы айыптауды Дафна Каруана Гализия жасаған, ал Саймон Бусутил оны 2017 жылғы сайлау кампаниясының орталық мәселесіне айналдырды. Бусутил Делияны Маскаттың жағына шығудан сақтарды және өзінен бас тартудан бас тартты. Ұлттық партияның Басқару кеңесі 2018 жылдың 22 маусымында оқиғаны талқылау үшін жиналды және Делияның Бусутилге қойған талабын қолдады, партия тиімді жұмыс істеуі үшін оның жолын босатуын сұрады, себебі партиядан үлкен ешкім жоқ. Осыған қарамастан, ол ПН парламенттік фракциясының көптеген белгілі өкілдерінің қолдауын алды, олардың ішінде оның бұрынғы орынбасарлары Марио де Марко мен Беппе Фенех Адами партияның күшін арттыру үшін бірігу керектігін айтты. Бұл мәселеге аттарын қойған депутаттардың арасында Клаудетт Буттигиг, Тереза Комодини Качиа, Мартезе Портелли, Клаудио Грех, Карол Аквилина, Карл Гудер және Джейсон Азопарди, сондай-ақ Еуропарламент депутаты Дэвид Каса болды. Еуропарламент депутаты Роберта Метсола бұл мәселені партия органдарында талқылауды ұсынды. Парламент депутаты Крис Саид жағдайды реттеуге көмектесуге дайын екенін білдірді. Делия ақырында мойынсұнып, партия ішіндегі көптеген келіспеушіліктердің біріне нүкте қойды.

Еуропалық парламенттегі ЕҚП тобының Бас хатшысы

2020 жылдың 14 қаңтарында Саймон Бусуттиль Еуропалық парламенттегі ЕХЖ тобының жаңа Бас хатшысы болып тағайындалды. Брюссельдегі осы лауазымға кірісу үшін Бусуттиль 2020 жылдың ақпан айының соңында парламенттік мандатын тоқтатуға ниеттенгенін хабарлады. Ол 2020 жылдың 1 мамырында ЕХЖ тобының Бас хатшысы қызметін ресми түрде бастады.

Даулар

Бусутил Ұлттық партия үкіметі кезінде бұрынғы үкіметтерден алған бірқатар тікелей тапсырыстарға байланысты сынға ұшырады. Парламенттік сауалдарға берілген жауаптар көрсеткендей, Көлік және инфрақұрылым министрлігі мен оның аясындағы мекемелер «Еуропа зерттеу және консалтингтік қызметтер» ЖШҚ-ға барлығы 49 015,56 евро бөлген, ал оның негізін қалаушысы – оппозиция жетекшісі Саймон Бусутил. Бұдан өзге, 1999-2004 жылдар аралығында Сыртқы істер министрлігі 82 144,13 лира сомасында келісімшарттар жасаған. Ұлттық партия бұл тікелей тапсырыстардың 1999-2004 жылдар аралығында оның фирмасына жасалған келісімшарттармен байланысты екенін мәлімдеді, бұл оның ЕО референдумына дайындық кезеңінде көрсеткен қызметтеріне қатысты болды. Сонымен қатар, Бусутил 1 500 000 евродан астам пайда тапқан, бұл факті сот арқылы расталды, ол «Partit Laburista» партиясына қарсы қылмыстық істе жеңіліске ұшырады.