Африка жұлдызы: 1951 жылғы финляндиялық үстел ойыны

Кіріспе

1951 жылғы фин үстел ойыны

Afrikan tähti (; фин тілінде "Африка жұлдызы"), швед тілінде Den försvunna diamanten ("Жоғалған алмаз") немесе Afrikas stjärna ("Африка жұлдызы") деп аталады, бұл Кари Маннерланың 1951 жылы алғаш рет жасаған фин үстел ойыны. Ол ондаған жылдар бойы Солтүстік елдердегі ең танымал үстел ойындарының бірі болып табылады.

Тарих

Бұл ойын алғаш рет 1951 жылы Финляндияның Хельсинки қаласында жарық көрді. Әлемдегі ең үлкен алмаз – Африка жұлдызы туралы әңгімелер жас Кари Маннерланың қиялын оялды. Ол Африканың ағылшын тіліндегі картасын қолға түсіріп, экзотикалық есімдері бар жерлерді таңдады. Содан кейін ол континенттің үстінен және айналасынан жер, теңіз және әуе маршруттарын еркіндікпен салды. Оның жобалау процесіндегі маңызды жаңалық – ойыншылар алдын ала белгіленген бағытты емес, өздері таңдаған бағытпен жүру мүмкіндігіне ие болды. Тағы бір жаңалық – ойын басталар алдында жетондар шатастырылып, тақтаға кездейсоқ орналастырылатын болды. Ойыншылардың ешқайсысы әр жетонның астында қандай сыйлық жасырылғанын білмейді. Тонаушылар мен жылқынің бақыты ойынға қызығушылық қосты деп есептелді. "Африкан хетти" Кари Маннерланың соңғы ойыны болды. Ол кезде ол 19 жастағы, тәжірибелі ойын дизайнері еді және бұл ойынның ерекше екенін сезінді. Ол оны үлкен кітап баспа компаниясы Тильгманнға ұсынды. Баға туралы келіссөздер бірнеше жылға созылды, соңында ол 10 000 дана басылған ойын үшін шамалы төлемақыға келісті. Оның баспагерге қойған шарты – кез келген қосымша басылымдар жеке келісіледі. Баспагер үшін бұл мәселе болған жоқ, өйткені көптеген үстел ойындары қайта басылмайды. Бірақ келесі жылы тағы 10 000 дана басылып, ойын көптеген рет қайта басылды. Ойын жеті жылдың ішінде 100 000 данадан астам сатылды, бұл тіпті бүгінгі күнге дейін рекордты көрсеткіш. "Afrikan tähti" 65 жыл бойы Финляндиядағы ең көп сатылатын үстел ойындарының бірі болып табылады. Осы уақыт ішінде ол 16 тілге аударылды. Ол скандинавия елдерінде ең танымал, онда ол 1960 жылы Швеция, Норвегия және Данияда кеңінен сатылды. Швецияда ойын "Den Försvunna Diamanten", Норвегияда "Den Forsvunne Diamanten" (екеуі де "Жоғалған алмаз" деген мағынаны білдіреді), ал Данияда "Afrikas Stjerne" (Африка жұлдызы) деп аталады. Финляндияда екі миллионнан астам ойын, Швеция мен Норвегияда шамамен бір миллион, ал Данияда жарты миллион сатылды. Әлем бойынша 4,5 миллионнан астам ойын сатылды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Кари Маннерла өзінің ескі туындыларының бірін – "Inkan aarre" ("Инка қазынасы") ойынын толығымен жаңартты. "Inkan Aarre" Финляндияда 100 000-нан астам сатылды. Қазіргі таңда екі ойынның авторлық құқығы тікелей Кари Маннерланың бес қызына тиесілі.

The board game was first published year 1951 in Helsinki, Finland. Stories of the world's largest diamond – the Star of Africa – had inspired the imagination of young Kari Mannerla. He managed to get a hold of a map of Africa in the English language and picked exotic sounding places. He then drafted land, sea and air routes arbitrarily across and around the continent. During his design process, an important innovation was that players could pick their route of choice, instead of following a pre set course. A further revelation was the tokens that are shuffled before each game and placed randomly throughout the board. None of the players know which surprise is hidden under each token. The robbers and horseshoes were considered to add to the excitement of the game. Afrikan tähti was the last of Kari Mannerla's games. He was then already an ‘experienced’ 19 year old game designer and he intuitively sensed that this one was unique. He offered it to the large book publishing company Tilgmann. Price negotiations took a few years and finally he accepted a modest compensation for 10,000 printed games. His condition to the publisher was that any further prints would be negotiated separately. This was not an issue to the publisher because most board games would not go on to be reprinted. However, the next year another 10,000 copies were printed, and the game received many subsequent reprints. The game sold more than 100,000 copies in seven years, which is a record even today. Afrikan tähti has remained one of the most sold board games in Finland for 65 years. During this time it has been translated to over 16 languages. It is most popular in the Nordic countries, where it became widely marketed in Sweden, Norway and Denmark in 1960. In Sweden the game is called Den Försvunna Diamanten, in Norway Den Forsvunne Diamanten (both meaning "The Lost [or, Vanished] Diamond") and in Denmark Afrikas Stjerne (Star of Africa). In Finland over two million games have been sold, in Sweden and Norway almost one million and in Denmark half a million. There are over 4.5 million sold games internationally. During his retirement years Kari Mannerla revived one of his old creations Inkan aarre ("The treasure of the Inca") in a completely modified version. Inkan Aarre has sold over 100,000 in Finland. Both games are nowadays directly copyrighted to Kari Mannerla's five daughters.

Ережелер

"Африкан жұлдызы" – бірнеше ойыншы арасындағы жарыс. Ең азы екі ойыншы, ал ең көбі теориялық түрде шексіз, бірақ бес немесе алты ойыншыдан асса, ойын ұзақ созылып, жеткіліксіз ресурстарға байланысты ойнау қиын болады. Ойын тақтасы Африка құрлығын бейнелейді, ондағы танымал қалалар үлкен қызыл шеңберлермен, ал оларды байланыстыратын жолдар кішкентай қара шеңберлермен көрсетілген. Ойыншылар Каир (Мысыр) немесе Танжер (Марокко) қалаларынан бастауға құқылы. Ойын үшін ойын ақшасы және кім-көбік (құмар ойын) қолданылады. 100 фунт, 500 фунт және 1000 фунт стерлинг номиналындағы банкноттар беріледі (ағылшын тіліндегі нұсқаулықта "доллар" деп аталады). Сонымен қатар, әрбір қала үшін бір-бірден дөңгелек таңбалар жиынтығы бар. Таңбалар нақты қалалармен сәйкес келмейді, тек олардың саны бірдей. Таңбалардың ішінде: Бос таңбалар. Қымбат тастар. Үш түрлі қымбат тас бар: рубин (қызыл), изумруд (жасыл) және топаз (сары). Тонаушылар. Подковалар. Африка жұлдызы. Бұл ойындағы жалғыз бірегей таңба.

Ойын басталды

Ойын басталғанда барлық жетондар суреті төмен қаратылып, жақсылап араластырылады, содан кейін әр қалаға бір-бірлеп кездейсоқ таратылады. Осы сәтте ешбір ойыншы қай жетонның қай қалада екенін білмейді. Әр ойыншыға бастапқы қаржы ретінде 300 фунт стерлинг беріледі және олардың кейіпкерлері өздерінің тілегіне қарай Каир немесе Танжер қаласына орналастырылады.

Арнайы орындар

Кейбір қалалар немесе тақтадағы басқа да жерлерде ерекше ережелер бар. Құл жағалауында бос белгіні алу ойыншыны құлға айналдырып, құл саудасында сатуға алып келеді. Олар үш тур қатыспағаннан кейін ғана жолына жалғаса алады. Алтын жағалауда қымбат тастардың құны екі есе артады. Кейптаунға бірінші жеткен ойыншыға 500 фунт сыйлық беріледі. Сахарада бір қадам бар, онда ойыншы бедуиндердің шабуылына ұшырайды және тек 1 немесе 2 шығарғаннан кейін ғана жолын жалғастыра алады. Сент-Хелена аралының жанындағы теңізде екі қадам бар, онда ойыншының кемесіне қарақшылар шабуыл жасайды және ойыншы 1 немесе 2 шығарғаннан кейін ғана жолын жалғастыра алады.

2005 жылғы ережелерді өзгерту

Ойын ережелеріндегі бір нюанс ойынды жеңу мүмкін емес етеді. Мадагаскар, Сент-Елена және Канар аралдарында қалалар орналасқан, сондықтан Африка Жұлдызы сонда кездесуі мүмкін. Мұндай жағдайда, егер ешбір ойыншыда 200 фунт болмаса (аралға барып қайту үшін), Африка Жұлдызын Каирге немесе Танжерге тасымалдауға болмайды, демек ойынды жеңіп алу да мүмкін емес. Осы мәселені шешу үшін 2005 жылы ережелерге түзету енгізілді: егер ойыншыда ақша қалмаса, ол теңіз арқылы тегін саяхаттай алады, бірақ бір жүрісте екі қадамға дейін.

Кеңейту

2014 жылы Retkikunnat ("Экспедициялар") деп аталатын ойынға қосымша жарық көрді, ол ойынды одан әрі күрделі етті. Ойынның кеңейтілген нұсқасында әр ойыншы кейіпкер таңдап, үстелдегі карталардан экспедиция құрастыруы тиіс. Енді әр қалада екі жеребе бірінің үстіне бірі қойылған, ал Африка жұлдызы төменгі жеребеде жатыр. Кейіпкерлер ойыншыларға түрлі қасиеттер береді: мысалы, Банкир кейіпкері көбірек ақшамен бастайды. Бұдан бөлек, қосымшада қауіпті жағдайлар мен оқиға карталары бар, олар ойын барысына әсер етеді. Қалаға келгенде ойыншы оқиға картасын тартады, оның нәтижесінде, мысалы, ұшудан қорқу немесе теңіз ауруы пайда болуы мүмкін. Жаңа мүмкіндік ретінде, енді Африка жұлдызын оны тапқан ойыншыдан ұрлауға болады. Lautapeliopas сайтындағы шолуға сәйкес, жаңа мүмкіндіктер кездейсоқтық пен сәттілік факторын арттырады, бірақ ойыншының шеберлігіне елеулі әсер етпейді.

Видео ойын нұсқасы

Afrikan tähti 1985 жылы Отсо Пакаринен мен Яри Хейккинен Комодор 64 платформасы үшін бейімделді. Ойынды жасауға Кари Маннерла рұқсат берді. Ойынды Amersoft басып шығарды, ал өндірісін Жоуко Рийконен жүзеге асырды. Ойынды бағдарламалауға шамамен екі ай уақыт кетті. Ол Amersoft-тен алынған PROMAL кодының көмегімен жасалды.

Басқа елдерде

Ойын 1958 жылы Швецияда Alga компаниясы тарапынан "Den försvunna diamanten" ("Жоғалған алмаз") деген атпен қолға алынды. Данияда BRIO компаниясы ойынның бір түрін "Afrikas Stjerne" ("Африка жұлдызы") деген атпен сатады. Норвегияда ойын 1956 жылдан бері "Den forsvunne diamanten" ("Жоғалған алмаз") деген атпен сатылып келеді және қазіргі уақытта Egmont компаниясы тарапынан таныстырылуда. Барлық жариялау құқықтары тікелей Кари Маннерланың бес қызына авторлық құқық ретінде тиесілі.