Кіріспе
Монополия – экономикалық тақырыптағы көп ойыншылы тақта ойыны. Ойын барысында ойыншылар екі текше тастап, ойын тақтасы бойынша қозғалып, мүліктерді сатып алып, сауда жасайды және оларды үйлер мен қонақүйлермен дамытады. Ойыншылар қарсыластарынан жалдау ақысын жинап, оларды банкротқа дейін жеткізуге тырысады. Ақшаны «Мүмкіндік» және «Қоғамдық қасса» карталары мен салық алаңдары арқылы да табуға немесе жоғалтуға болады. Ойыншылар «Старт» алаңынан өтетін сайын жалақы алады және түрмеге түсіп, үш шарттың бірін орындағанша шыға алмайды. Ойынға үй ережелері, жүздеген түрлі басылымдар, көптеген туынды ойындар және байланысты медиа бар. Монополия халықаралық танымал мәдениеттің бір бөлігіне айналды, ол 103-тен астам елде жергілікті лицензияға ие және 37-ден астам тілде басылды. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, ойынның әлем бойынша 275 миллион данасы сатылды деп есептеледі. Алғашқы ойын АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Атлантик-Сити қаласындағы жерлерге негізделген, бірақ Марвен Гарденс қаласы көршілес Вентор қаласында орналасқан. Монополия 1903 жылы АҚШ-та Лиззи Маги жасаған «Жер иелерінің ойынынан» туындаған. Бұл ойын жеке тұлғаларды ынталандыратын экономика, барлық байлықты монополиялар ұстайтын экономикадан жақсы екенін көрсету мақсатымен жасалды. Сондай-ақ, ол Генри Джорджтың экономикалық теорияларын, әсіресе салық салу туралы идеяларын насихаттауға көмектесті. «Жер иелерінің ойыны» бастапқыда екі түрлі ереже жиынтығын қамтыды: біреуі салықпен, ал екіншісі қазіргі ережелерге негізделген. Паркер Бразерс 1935 жылы Монополияны алғаш рет шығарғанда, ойынға капитализмді шектеуші салық салу ережесі енгізілмеді, нәтижесінде ойын агрессивтірек болды. Паркер Бразерс 1991 жылы Hasbro компаниясына қосылды. Ойынның атауы монополияның экономикалық ұғымынан алынған – нарықтың бір ғана тұлғаның бақылауында болуы.
Monopoly is a multiplayer economics themed board game. In the game, players roll two dice to move around the game board, buying and trading properties and developing them with houses and hotels. Players collect rent from their opponents and aim to drive them into bankruptcy. Money can also be gained or lost through Chance and Community Chest cards and tax squares. Players receive a salary every time they pass "Go" and can end up in jail, from which they cannot move until they have met one of three conditions. House rules, hundreds of different editions, many spin offs, and related media exist. Monopoly has become a part of international popular culture, having been licensed locally in more than 103 countries and printed in more than 37 languages. as of 2015, it was estimated that the game had sold 275 million copies worldwide. The original game was based on locations in Atlantic City, New Jersey, United States with the exception of Marven Gardens which is in adjacent Ventnor, NJ. Monopoly is derived from The Landlord's Game, created in 1903 in the US by Lizzie Magie, as a way to demonstrate that an economy rewarding individuals is better than one where monopolies hold all the wealth. It also served to promote the economic theories of Henry George—in particular, his ideas about taxation. The Landlord's Game originally had two sets of rules, one with tax and another on which the current rules are mainly based. When Parker Brothers first published Monopoly in 1935, the game did not include the less capitalistic taxation rule, resulting in a more aggressive game. Parker Brothers was eventually absorbed into Hasbro in 1991. The game is named after the economic concept of a monopoly—the domination of a market by a single entity.
1936-1970 жылдар
Паркер Бразерс ойынды АҚШ-тан тыс жерлерде сату үшін 1936 жылы лицензиялай бастады. 1941 жылы британдық құпия барлау қызметі Ұлыбританиядағы ойынның лицензияланған өндірушісі Джон Уоддингтон Лтд-ге нацистер тұтқындаған Екінші дүниежүзілік соғыстың тұтқындары үшін арнайы нұсқасын жасауды тапсырды. Осы ойынның ішінде карталар, компастар, нақты ақша және қашуға көмектесетін басқа да заттар жасырылған. Олар британдық құпия қызметі құрған жалған қайырымдылық ұйымдары арқылы тұтқындарға таратылды.
1970-1980 жылдар
Экономика профессоры Ральф Анспах 1973 жылы «Антимонополияны» жариялады, ал 1974 жылы «Parker Brothers» компаниясы сауда белгісін бұзғаны үшін сотқа берді. Бұл іс 1976 жылы сотқа жіберілді. Анспах 1979 жылы апелляция бойынша жеңіп алды, себебі 9-шы округ соты «Монополия» сауда белгісінің жалпы атау екенін және оны қорғауға болмайтынын анықтады. АҚШ Жоғарғы Соты апелляциялық сот шешімін қолдап, бұл істі қараудан бас тартты. Бұл шешім 1984 жылы 98-620 нөміріндегі Федералдық заңның қабылдануымен күшін жойды. Осы заңмен «Parker Brothers» және оның бас компаниясы «Hasbro» «Монополия» ойынына заңды сауда белгісін сақтап қалды. Дегенмен, «Антимонополия» заңнан босатылды және Анспах кейіннен «Hasbro» компаниясымен келісімге келді, өз ойынын олардан лицензия алып сатады. «Hasbro» компаниясы сатып алғанға дейін «Parker Bros.» баспагер ретінде жұмыс істеді, бір уақытта тек екі нұсқаны шығарды: стандартты және делюкс. «Hasbro» компаниясы «Монополия» ойынының көптеген нұсқаларын жасауға және лицензиялауға көшті, сондай-ақ ойынды өзгерту бойынша халықтың пікірін білдірді. Лицензияланған өнімдердің жаңа толқыны 1994 жылы басталды, онда «Hasbro» компаниясы «USAopoly» компаниясына лицензия берді. Осы лицензиядан кейін АҚШ-та жүзден астам лицензия иелері пайда болды, оның ішінде «Winning Moves Games» (1995 жылдан бастап) және «Winning Solutions, Inc.» (2000 жылдан бастап). Компания 2003 жылы Чикагодан Атлантик-Ситиге бағытталған арнайы пойызбен ұлттық турнир өткізді (қараңыз) және жеңіске жетті. 2005 жылдың ақпанында судья өндіріс пен сатуды тоқтату туралы бұйрық шығарды, ал 2005 жылдың сәуірінде «RADGames» компаниясының пайдасына шешім шығарды. 2008 жылы барлық стандартты «Монополия» жиынтықтарына жылдамдық текшесі қосылды. 2017 жылдың қаңтарында «Hasbro» компаниясы интернет қолданушыларын жаңа ойын фигураларына дауыс беруге шақырды, бұл жаңа стандартты басылым 2017 жылдың наурызында жарық көреді деп күтілді. 2018 жылдың 1 мамырында «Hasbro» компаниясының Оңтүстік-Шығыс Азия бойынша басқарушы директоры Дженни Чью Йен Ни «M101 Holdings Sdn Bhd» компаниясымен «Monopoly Mansion» қонақ үйі туралы келісімге келгенін жариялады. «M101» компаниясының бес жұлдызды, 225 бөлмелі қонақ үйі Куала-Лумпурдағы «M101 Bukit Bintang» мекенжайында салынып жатыр және 1920 жылдардың «Гэтсби» стилінде безендірілген. «M101» компаниясының «Sirocco Group» тобы 2019 жылы қонақ үй ашылған кезде оны басқаратын болады. 2021 жылдың наурызында «Hasbro» компаниясы «Community Chest» карталарын әлеуметтік жағдаяттарды ескеретін жаңа карталармен жаңартуды жоспарлап отырғанын хабарлады, сондай-ақ ойын жанкүйерлерін жаңа нұсқаларға дауыс беруге шақырды. 2022 жылдың сәуірінде «Hasbro» тағы бір дауыс беруді жариялады. Бұл дауыс беру нәтижесінде бұрын шығарылған бір ойын фигурасы қайтадан енгізіліп, қолданыстағы бір фигура алынып тасталатын болады. Дауыс беру қорытындысы бойынша тігілме (thimble) қайтадан пайда болады, ал Ти-Рекс 2022 жылдың күзінде ойыннан алынып тасталады.
Басқарма
Монополия ойын тақтасы қырық ұяшықтан тұрады, оның ішінде жиырма сегіз мүлік – жиырма екі көше (сегіз түрлі түсті топтарға бөлінген), төрт теміржол және екі коммуналдық қызмет, үш «Мүмкіндік» ұяшығы, үш «Қоғамдық қазына» ұяшығы, «Сәнді салық» ұяшығы, «Табыс салығы» ұяшығы және төрт бұрыштық алаң: «Бастау», «Түрмеде» / «Сәлемдесу», «Тегін тұрақ» және «Түрмеге қамау».
АҚШ нұсқалары
Содан бері тақтада бірнеше өзгерістер болды. 1935 жылғы патентте көрсетілген «Мүмкіндік» және «Қоғамдық қазына» карталарының барлығы 1936/1937 жылдардан бастап шығарылымдарда қолданылмады. Сол кезеңде «Монополия» кейіпкері (сол кезде «Бай Аға Пеннибагс» деп аталған) бейнеленген суреттер қосылды. «Қоғамдық қазына» алаңдарына монеталары бар сандықтың суреті, сондай-ақ мүліктердің белгілі бір бағасы қосылды. Дәстүрлі түрде «Қоғамдық қазына» карталары сары түсті (бірақ кейде көк түсті қағазға басылған), артқы жағында әшекей немесе мәтін болмаған, ал «Мүмкіндік» карталары артқы жағында мәтін немесе әшекейсіз қызғылт сары түсті болған. «Мүмкіндік» және «Қоғамдық қазына» карталарына да өзгерістер енгізілді; мысалы, «кедейлер салығы», «қызмет үшін төлем», «Рождество қоры жетеді» және «үлкен опера ашылуы» карталары тиісінше «айыппұл – жылдамдықпен жүру», «кеңес беру үшін 25 доллар алу», «демалыс қоры жетеді» және «сіздің туған күніңіз» болып өзгерді; олардың әсері бірдей болса да; ойыншы мектеп салығы үшін 150 доллардың орнына 50 доллар төлеуі керек. Сонымен қатар, ойыншы акцияларды сатудан 45 доллардың орнына 50 доллар алады, ал «Иллинойс даңғылына өту» картасында ойыншы «Бастапқы нүктеден» өтіп кетсе 200 доллар алатыны туралы қосымша мәтін бар. Барлық «Мүмкіндік» және «Қоғамдық қазына» карталары 2008 жылы ойынның графикалық жаңартуының бөлігі ретінде графикалық жаңарту алды. «Монополия» мырзасының классикалық сызық суреті енді әдетте 3D «Монополия» мырзасының бейнесімен ауыстырылды. Карталардың артқы жағында тиісті белгілері бар, көк түсті «Қоғамдық қазына» карталары және қызғылт сары түсті «Мүмкіндік» карталары. Төменде көрсетілген АҚШ нұсқаларында мүліктердің атаулары Атлантик-Сити, Нью-Джерсидегі (немесе жақын жердегі) жерлердің аттарымен берілген. Атлантик-Ситидің Иллинойс даңғылы 1980 жылдары Мартин Лютер Кинг-младший бульвары деп аталды. Сент-Чарльз-плейс енді жоқ, өйткені Шоубоут Атлантик-Сити сол жерде салынды. Тақтадағы құндылықтар 1930 жылдардағы Атлантик-Ситидегі жылжымайтын мүліктің құндылықтарын көрсетеді. Екі ең арзан мүлік, Балтық даңғылы мен Жерорта теңізі даңғылы, аз табыс алатын афроамерикандық аудандарда орналасқан; жоғары құнды мүліктер, мысалы, Пенсильвания даңғылы, Парк-плейс және Вентор даңғылы, бай аудандарда орналасқан. Әр түрлі нұсқалар қазіргі тұтынушылардың қызығушылығына негізделген: «Ит опполи», «Мысық опполи», «Құрт опполи» және басқалар арасында теле- және кино ойындары. Ең алыс сары мүлік Марвин Гарднс өзінің дұрыс емеспез жазылған аты, Марвен Гарднс. Ойынды Чарльз Дарроуға үйреткен Чарльз және Олив Тоддтар бұл қателікпен таныстырды. Бұл қателік олардың үйде жасалған «Монополия» тақтасы Дарроумен, содан кейін Паркер ағайындарымен көшірілген кезде сақталды. Тоддтар Атлантик-Сити квакерлерінің Арктикалық даңғылын Жерорта теңізіне ауыстырды және Жағалаудағы жылдам желісін Қысқа желіге қысқартты. 1995 жылы ғана Паркер Бразерс Марвин Гарднстың қателігін мойындап, Марвен Гарднс тұрғындарынан ресми түрде кешірім сұрады. Қалаға қызмет көрсететін нақты «Электр компаниясы» және «Су жұмыстары» тиісінше Атлантик Сити Электр компаниясы (Exelon-ның еншілес компаниясы) және Атлантик Сити Муниципальді Коммуналды қызметтер басқармасы. Бұл шақыру Waddingtons-тың ойынды АҚШ-тан тыс жерде өндіру және өткізу лицензиясын алуына әкелді. Уотсон ойынның Ұлыбританияда табысты болуы үшін американдық орындарды ауыстыру керек деп ойлады, сондықтан Виктор мен оның хатшысы Марджори Филлипс Лондонға барып, орындарды іздестірді. «Монополия» ойынындағы теміржол станциялары төрт бағытта саяхаттауға мүмкіндік береді деп күтілді, мысалы: Юстон, Сент-Панкрас немесе Кингс-Кросс (солтүстік); Ливерпуль көшесі немесе Фенчерч көшесі (шығыс); Лондон көпірі немесе Виктория (оңтүстік); Паддингтон (батыс). Алайда барлық төрт станса да ұлттық компанияға айналғанға дейін бір компанияға, LNER-ге, тиесілі болды. Уоддингтонның LNER станцияларын таңдағаны айтылды, өйткені бұл компания Лидсті қызмет көрсетті, өйткені олар орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық құпия қызмет Уоддингтонмен байланыс орнатты, өйткені компания жібекке басып шығаратын, «Монополия» жиынтықтарын жасау үшін құтылу карталары, ақша, компас және файл бар, барлығы соғыс тұтқындарына жалған әскери тұтқындарға көмек көрсетуші қайырымдылық ұйымдары жіберген ойынның көшірмелерінде жасырылған. Уоддингтонның стандартты британдық тақтасы көп жылдар бойы Канададан басқа, Атлантик-Сити айманының атаулары бар АҚШ нұсқасы қайта басылған елдердің көпшілігіне таныс болды. Қазіргі кезде Достастық елдерінің бірнеше елдерінде тақтаның жергілікті нұсқалары да табылады. 1998 жылы Winning Moves Hasbro-дан «Монополия» лицензиясын алып, Ұлыбритания қалалары мен аймақтарының жаңа нұсқаларын жасады, сондай-ақ жарнамалық алаңдарды қосты. Бастапқыда, 1998 жылдың желтоқсанында ойын тек бірнеше W H Smith дүкендерінде сатылды, бірақ сұраныс жоғары болды, Рождествоға дейінгі төрт аптада шамамен 50 000 ойын сатылды. Winning Moves әлі күнге дейін жыл сайын жаңа қалалар мен аймақтардың нұсқаларын шығарып келеді. 1930 жылдардағы АҚШ тақтасынан алынған кіріс салығының таңдауы Ұлыбритания тақтасында белгілі бір мөлшермен ауыстырылды, ал 75 долларлық «Сәнді салық» алаңы 100 фунттық «Супер салық» алаңымен ауыстырылды, бұл қазіргі Германия тақтасындағыдай. 2008 жылы АҚШ нұсқасы Ұлыбритания және Еуропаның бірнеше нұсқаларымен үйлесу үшін өзгертілді, соның ішінде 200 долларлық кіріс салығы және 100 долларлық «Сәнді салық» мөлшері ұлғайтылды. Германия және Франция үшін де ұқсас тақталар жасалды. Бұл бірінші нұсқалардың нұсқалары Visa брендінің дебеттік карталары қолма-қол ақшаның орнына қолданылды, ал кейінірек АҚШ-тың «Электрондық банкілік» нұсқасында брендсіз дебеттік карталар бар. Бірінші «Here and Now» нұсқаларының табысы Hasbro US-ты АҚШ бойынша жиырма алты маңызды орын үшін онлайн дауыс беруге рұқсат берді, олар ойын тақтасындағы орындарын алды. Бұл дауыс берудің танымалдылығы, өз кезегінде, Ұлыбритания, Канада, Франция, Германия, Австралия, Жаңа Зеландия, Ирландия және басқа елдердегі ұқсас веб-сайттардың құрылуына және халықтың дауыс беруімен жасалған қосымша ойын тақталарының жасалуына әкелді. Атлантик-Ситидің тағы сегіз көшесі (бір түс тобына біреуінен) қосылды, сондай-ақ үшінші коммуналдық қызмет, Газ компаниясы да қосылды. Сонымен қатар, 1000 долларлық банкноттар (алғаш рет Winning Moves-тың «Монополия: Карта ойынында» пайда болған) қосылды. Ойын процесі бірнеше өзгерістерге ұшырады: автобус билеттері (тақтаның бір жағымен ойыншының тек қана тастаусыз қозғалуына мүмкіндік береді), жылдамдық текшесі (өзі Атлантик-Сити стандартты нұсқасының нұсқаларына енгізілді; төменде қараңыз), үйлер мен қонақ үйлерден кейін көтерілген үйлер және теміржол алаңдарына орналастырылатын пойыз деполары. Бұл нұсқа 2007 жылы Ұлыбритания нарығы үшін бейімделді және Winning Moves UK арқылы сатылады.
Мұнда және қазір
Монополияның АҚШ нұсқасы "Міне, қазір" 2006 жылдың қыркүйек айында жарық көрді. Бұл басылымда АҚШ-тың ең танымал орындары бейнеленген. Мүліктер 2006 жылдың көктемінде интернет арқылы өткен дауыс беру нәтижесінде анықталды. Ақша сомалары 10 000 есеге арттырылды (мысалы, "Старт"тан өткені үшін 200 доллардың орнына 2 000 000 доллар жиналады және табыс салығын сол сомада төлейді (немесе жалпы сомасының 10% -ы, себебі бұл басылым 2008 жылға дейін шығарылған), әр ойыншы 1500 доллардың орнына 15 000 000 доллармен бастайды, т.б.). 2015 жылы ойынның 80 жылдығына арналған Hasbro онлайн дауыс беру ұйымдастырды, осы арқылы "Міне, қазір" нұсқасының жаңа басылымына қай қалалар енетіні анықталды. Бұл екінші басылым, қарсыластарды банкротқа дейін жеткізудің орнына, жеңіске жету шарты паспортты толықтыруға өзгергендіктен, көбірек спин-офф болып табылады. "Қоғамдық қазына" орнына "Міне, қазір" карталары қосылды, ал "Міне, қазір" алаңы теміржолдардың орнын басты. Ұйлар мен қонақүйлер алынып тасталды. Hasbro әлемнің барлық аймандарынан ең көп дауыс жинаған қалаларды қамтитын әлемдік басылымды, сондай-ақ АҚШ қалалары бойынша дауыс жинаған "Міне, қазір" басылымын шығарды.
Империя
Монополия Империясы танымал брендтерге негізделген ерекше брендтік жетондар мен орындарға ие. Ойыншылар жылжымайтын мүлікті сатып алудың орнына танымал брендтерді бірінен соң бірін сатып алып, олардың жарнама тақталарын өздерінің Империя мұнараларына орналастырады. Үйлер мен қонақүйлер салудың орнына, ойыншылар қарсыластарынан мұнараларының биіктігіне байланысты жалға алуға құқық алады. Мұнарасын жарнама тақталарымен бірінші толтырған ойыншы жеңіске жетеді. Тақтадағы әрбір ұя Xbox, Coca Cola, McDonald's және Samsung сияқты брендтердің атауымен белгіленген.
Таңбалық мазасыздық
Монополияның бұл нұсқасында 2017 жылғы Token Madness іс-шарасының 56 жетонының арасынан 8-і бар. Оларға пингвин, теледидар, жарыс машинасы, Мистер Монополия эмодзиі, резеңке қаз, сағат, дөңгелек және қоян тоқпағы кіреді. Пингвин мен резеңке қаз, сондай-ақ Token Madness іс-шарасында болмаған T Rex, ақырында негізгі ойынның бөлігіне айналып, Boot, Wheelbarrow және Thimble-ді алмастырды. 2022 жылғы Throwback Token Vote дауыс беруде T Rex қайта оралған Thimble-мен ауыстырылды.
Жеңіс
Ойын барысында ойыншылар ойын тақтасы бойынша қозғалып, мүлікті сатып алып, жалға алу ақысын жинақтайды. Егер олар «Кездейсоқ оқиға» жанында тоқтаса немесе ойыншық текшеде «Кездейсоқ оқиға» белгісін көрсе, олар «Кездейсоқ оқиға» дөңгелегін айналдырып, көбірек ақша табуға тырысады. Ойыншылар «Джекпотты» ұтып алуы, банкрот болуы немесе түрмеге қамалуы мүмкін. Банк жабылғанда ең көп ақшасы бар ойыншы жеңіске жетеді.
" Ultimate Banking Edition " нұсқасы
Бұл нұсқада қолма-қол ақша жоқ. "Монополияның соңғы банктік" ойыны сенсорлық технологиясы бар электрондық соңғы банктік құрылғымен жабдықталған. Ойыншылар мүлікті бірден сатып алып, тек қана тиіп тұру арқылы арендалық төлемді белгілей алады. Әр ойыншыда банк картасы болады, ал олардың ақшасы соңғы банктік құрылғы арқылы қадағаланады. Ол ойынның мүлік карталарын сканерлеп, нарықты көтеріп немесе құлдыратуы мүмкін. Оқиға карталары мен Орын карталары "Мүмкіндік" және "Қоғамдық қазына" карталарының орнына келеді. Оқиға картасында арендалық төлемдер көтерілуі немесе төмендеуі мүмкін, ойыншы ақша табады немесе жоғалтады, ал біреу түрмеге жіберілуі мүмкін. Орын карталары ойыншыларға төлем жасап, ойын тақтасындағы кез келген мүлікке көшуге мүмкіндік береді.
Дауыстық банк
Бұл нұсқада қолма-қол ақша да, карта да жоқ. Дауыстық банктеу ойыншыға Топ-Хатқа дауыс арқылы жауап беруге мүмкіндік береді. Шапка мүліктерді сатып алады, жалдау ақысын төлейді және құрылыстар жасайды.
Монополия ханым
Бұл нұсқада ойыншылардың тоқтаған жерлері әйелдер ойлап тапқан немесе үлесін қосқан өнертабыстармен алмастырылады, сондай-ақ әйел ойыншыларға қосымша мүмкіндіктер беріледі.
Жабдық
Барлық мүлік құжаттары, үйлер және қонақүйлер ойыншылар сатып алғанға дейін банкте сақталады. Монополияның стандартты жиынтығына келесілер кіреді:
Карталар
Ойыншылар жолдың сәйкес алаңдарына түскенде тартатын, әрқайсысы он алтыдан бар, отыз екі Шарт картасы мен Қоғамдық қазына картасы жиынтығы, және олардың үстінде басылған нұсқауларды орындайды.
Іс-әрекеттер
Әрбір мүлік үшін меншік құжаты ойыншыға меншік құқығын көрсетеді және сатып алу бағасын, ипотекалық құнын, сол мүлікке үйлер мен қонақүйлер салу құнын, сондай-ақ мүліктің даму деңгейіне байланысты әртүрлі жалдау төлемдерін көрсетеді. Мүліктерге мыналар кіреді: Төрт теміржол, ойыншы бір теміржолға ие болса 25 доллар жалдау алады; екі теміржолға – 50 доллар; үш теміржолға – 100 доллар; төрт теміржолдың барлығына – 200 доллар. АҚШ-тан басқа Монополия нұсқаларында олар көбінесе теміржол станцияларымен алмастырылады. Жиырма екі көше, екі немесе үш көшеден тұратын сегіз түсті топқа бөлінген; ойыншы үйлер немесе қонақүйлер салу үшін түстің барлық тобына ие болуы керек. Түсті топтарға ие болғаннан кейін, мүліктерді біркелкі жақсарту немесе "бөлшектеу" қажет. Ережелер бөлімін қараңыз. Екі коммуналдық кәсіпорын, егер бір коммуналдық кәсіпорынға ие болса, жалдау төлемі кішкентай текшелердің қосындысының төрт есесіне тең, ал егер екеуіне де ие болса – он есесіне тең. Коммуналдық кәсіпорындарға немесе станцияларға үйлер мен қонақүйлер салуға болмайды. Кейбір елдердің басылымдарында коммуналдық кәсіпорындар үшін белгілі бір жалдау төлемі қарастырылған; мысалы, итальяндық басылымда бір коммуналдық кәсіпорынға иелік еткенде 2000 лира (20 доллар), ал екеуіне иелік еткенде 10 000 лира (100 доллар) жалдау төлемі көзделген. АҚШ стандартты жиынтығында мүліктерді сатып алу бағасы 60 доллардан 400 долларға дейін ауыспайды.
Four railroads, players collect $25 rent if they own one railroad; $50 for two; $100 for three; $200 for all four. These are usually replaced by railroad stations in non U. S. editions of Monopoly. Twenty two streets divided into eight color groups of two or three streets; a player must own all of a color group to build houses or hotels. Once achieved, color group properties must be improved or "broken down" evenly. See the section on Rules. Two utilities, rent is four times the dice value if one utility is owned, but ten times if both are owned. Hotels and houses cannot be built on utilities or stations. Some country editions have a fixed rent for utilities; for example, the Italian editions has a L. 2,000 ($20) rent if one utility is owned, or L. 10,000 ($100) if both are owned. The purchase price for properties varies from $60 to $400 on a U. S. Standard Edition set.
Бүлме
Алты жақты екі ойыншық текшесі қосымша беріледі, ал 2007 жылы әртүрлілік үшін "жедел текше" қосылды. 1999 жылғы "Мыңжылдық" нұсқасында екі әдемі, зергерлік жасалған текше болды, оларға қатысты Crystal Caste ойыншық текшесін жасаушы компанияның иесі Майкл Боулинг сот шарасын көтерді. 2008 жылы Hasbro компаниясы сотты ұтылып, 446 182 доллар роялти төлеуге міндеттелді. Ойынның кейінгі басылымдарында стандартты алты жақты текшелерге қайта оралды.
Үйлер мен қонақ үйлер
32 үй және 12 ағаштан немесе пластиктен жасалған қонақ үй (алғашқы және қазіргі Делюкс нұсқасында ағаш үйлер мен қонақ үйлер бар; қазіргі "базалық жиынтықта" пластикалық ғимараттар қолданылады). Ақшадан өзгеше, үйлер мен қонақ үйлердің саны шектеулі. Егер қоймада болмаса, ешқандай ауыстыруға рұқсат етілмейді. Көптеген нұсқаларда үйлер жасыл, ал қонақ үйлер қызыл түсті болады.
Халықаралық валюталар
Ойынның Еуроодаққа дейінгі неміс нұсқалары сегіз номиналдағы (қысқаша "М") 30,000 "Шпильмарка"мен басталды, ал кейін неміс маркасының ("ДМ") жеті номиналы қолданылды. Классикалық итальяндық ойында екі ойыншы ойнаса, әр ойыншы 350 000 лира (3500 доллар) алды, ал ойыншы саны екіден асса, әр ойыншыға 50 000 лира (500 доллар) кем берілді. Тек алты ойыншы ойнаған кезде ғана ойыншы 1500 долларға тең сома алды. Италияның классикалық ойындарында тек төрт түрлі валюта номиналы қолданылды. Испанияның екі нұсқасы (Барселона және Мадрид нұсқалары) ойынды 150 000 ойын ақшасымен бастады, оның құрамы американдық нұсқаға ұқсас болды.
Қосымша валюта
Паркер Бразерс ережелеріне сәйкес, Монополия ақшасы теориялық тұрғыдан шексіз; егер банкте ақша қалмаса, ол "кәдімгі қағазға жазып" қажетті соманы шығара алады. Дегенмен, Hasbro-ның ресми жарияланған Монополия ережелерінде мұндай ереже жоқ. Қосымша қағаз ақшаны белгілі дүкендерде, әсіресе ойыншық және хобби дүкендерінде сатып алуға болады, немесе түрлі сайттардан жүктеп алып, басып, қолмен кесуге болады. Мұндай сайттардың бірі 1000 долларлық банкнота жасады; бұл банкнотаны Winning Moves Games баспасынан шыққан Monopoly: The Mega Edition және Monopoly: The Card Game ойындарында табуға болады, бірақ ол классикалық Монополия нұсқаларында стандартты номинал емес.
Электрондық банктік қызмет
Жер жалдау және монополиялардың қауіптерін көрсетуден басқа, Лиззи Маги "Жер иесінің ойыны" ойынын балаларға қағаз ақшаны қолдану арқылы қосу және алуды үйренуге арналған оқу құралы ретінде де ойластырған, және осы қағида "Монополия" мен оның көптеген ұқсас нұсқаларына берілген. Дегенмен, кейбір "Монополия" нұсқалары қағаз ақшаның орнына банк карталарын қолданады. Мұндай нұсқаларда әр ойыншы қағаз ақша алмай, ойыншының қалдығын есептейтін калькулятор сияқты электрондық құрылғыға салынатын пластикалық банк картасын алады.
Арнайы басылымдар
Жылдар бойы Hasbro ойынның арнайы немесе коллекционерлік басылымдары үшін жетондар шығарды. Алғашқы жетондардың бірі – Steam Locomotive, ол тек Deluxe Edition нұсқасында ғана шығарылды. 2011 жылы «Андер дь Бордвок: Монополия тарихы» кітабының шектеулі санында директор креслосы жетоны шығарылды. 2013 жылғы Facebook дауыс беру кампаниясынан кейін көп ұзамай, шектеулі Golden Token жиынтығы АҚШ-тағы Target және Ұлыбританиядағы Tesco сияқты әртүрлі ұлттық сауда орталықтарында эксклюзивті түрде сатылды. Жиынтықта Battleship, Boot, Iron, Racecar, Scottie Dog, Thimble, Top hat және Wheelbarrow, сондай-ақ темірдің мүмкін болатын ауыстырулары кірді. Осы ауыстыру жетондарына мысық, гитара, бриллиант сақинасы, тікұшақ және робот кірді.
The set contained the Battleship, Boot, Iron, Racecar, Scottie Dog, Thimble, Top hat and Wheelbarrow as well as the iron's potential replacements. These replacement tokens included the cat, the guitar, the diamond ring, the helicopter, and the robot.
Ресми ережелер
Әр ойыншы банкте 1500 доллармен бастайды. Ойыншылар текше тастайды, кім жоғары сан тастаса, сол бірінші болады. Ойыншы өз кезегінде текше тастап, өз фишкасын тақтада сол санға сай сағат тілі бойынша жылжытады. Егер ойыншы бірдей санды екі рет тастаса (дубль), фишкасын жылжытқаннан кейін тағы бір кезегіне ие болады; бірақ, үш рет қатарынан дубль тасталса, ойыншы бірден түрмеге жіберіледі. Ойыншы "Бастау" алаңына жетсе немесе одан өтіп кетсе, банкіден 200 доллар алады. Кіріс салығы немесе сәндік салығына түскен ойыншылар банкке көрсетілген соманы төлейді. Ойынның ескі нұсқаларында кіріс салығы үшін екі таңдау ұсынылды: 200 доллар (немесе 300 доллар) төлеу немесе жалпы таза байлығының 10% (барлық меншіктер мен ғимараттардың ағымдағы құнын қоса алғанда). Таңдау жасамас бұрын есептеулер жасауға болмады және дұрыс емес шешімді өзгертуге мүмкіндік берілмеді. 2008 жылы есептеу опциясы ресми ережелерден алынып тасталды; сонымен бірге, сәндік салық 75 доллардан 100 долларға дейін көтерілді. Ойыншы тегін тұраққа түскенде ештеңе болмайды. Бір түстің меншіктер тобын бір ойыншы барлығына ие болғанда ғана дамытуға болады. Оларды тең дәрежеде дамыту қажет. Сол түстің әрбір меншігіне екіншісін салу алдында бір үй салынған болуы керек. Топтың ішіндегі әрбір меншік сол топтағы барлық басқа меншіктермен салыстырғанда бір үй деңгейінде болуы тиіс.
Шындық пен қоғамның сандығы
Егер ойыншы «Кездейсоқ кездесу» немесе «Қоғамдық қор» алаңына түссе, олар тиісті колодадан жоғарғы картаны алып, оның нұсқауларын орындайды. Бұл банкке немесе басқа ойыншыға ақша алуды немесе төлеуді, немесе тақтадағы басқа алаңға жылжуды қамтиды. Түрмеге қатысты екі түрлі карта, яғни «Түрмеге бару» және «Түрмеден босату» карталары төменде сипатталады.
Қасиеттері
Иесі жоқ мүлікке түскен ойыншы оны банкіден тізімде көрсетілген бағамен сатып ала алады. Егер ойыншы одан бас тартса, банк мүлікті аукционға сатады және оған түскен ойыншыны қоса, барлық ойыншылар ұсыныс білуге құқылы. Егер олар басқа біреудің меншігіндегі, ипотекаға берілмеген мүлікке түсіп қалса, меншік иесі белгілі бір уақыт ішінде жалға алуды талап етсе, олар иесіне белгілі бір сомада жалға төлеуі керек (әдетте, келесі бір немесе екі ойыншы текше тастамас бұрын талап етілуі керек, бұл нұсқасына байланысты); сома мүлік жиынның бөлігі ме, әлде оның жақсарту деңгейіне байланысты. Ойыншылар ғимараттарды қоспағанда, кез келген уақытта өзара келісім бойынша мүлікті айырбастауға немесе басқа ойыншыларға сатуға құқылы. Ойыншы түстер тобының барлық мүліктеріне ие болғаннан кейін, олар олардың жақсартылмаған мүліктері үшін екі есе жалға ала алады. Ойыншы түстер тобындағы барлық мүліктерге ие болғанда және олардың ешқайсысы ипотекаға берілмегенде, олар өз кезегінде немесе кез келген басқа ойыншының кезегі арасында үйлер сатып ала бастай алады. Олар банкке мүлік құжатында көрсетілген соманы үй салу үшін төлейді; бұл тең бөліп жасалуы тиіс. Сондықтан, топтың барлық мүліктерінде бір үй болғанша, топтың кез келген мүлігіне екінші үй салуға болмайды. Дегенмен, сіз оларды екі/үштен бірдей жиынмен сатып алуға міндетті емессіз. Теміржолдарға немесе коммуналдық қызметтерге үйлер мен қонақ үйлерді салуға болмаса да, егер ойыншы олардың бірінен көбіне ие болса, берілетін жалға сомасы артады. Егер тұрғын үй тапшылығы болса (банкте қалғаннан артық үй салуға сұраныс болса), банк әр үйді кім сатып алатынын анықтау үшін тұрғын үй аукционын өткізеді.
Ипотекалық несие
Мүлікті де ипотекаға беруге болады, бірақ монополиядағы ғимараттар сол түстің кез келген мүлігі ипотекаға салынар немесе саудаға шығарылар алдында сатылуы керек. Ойыншы ипотекаға салынған әрбір мүлік үшін банктен сатып алу бағасының жартысын алады. Бұл қарызды 10% үстемемен қайтару қажет. Үйлер мен қонақүйлерді банкке сатып алынған бағасының жартысына қайта сатуға болады. Ойыншылар ипотекаға салынған мүліктен жалға алуға құқығы жоқ және жақсартылған мүлікті басқаларға сыйға беруге болмайды; алайда, ипотекаға салынған мүлікті саудалауға рұқсат етіледі, бірақ ипотекаға салынған мүлікті алған ойыншы банкке ипотека бағасын 10% үстемемен төлеуі керек немесе тек 10% төлеп, мүлікті ипотекада қалдыра алады; егер ойыншы соңғысын таңдаса, ол ипотеканы ашқанда тағы да 10% төлеуі тиіс.
Банкроттық жағдай
Қарызын өтемеген ойыншы банкрот деп есептеледі және ойыннан шығарылады. Егер банкроттың банкке қарызы болса, ол барлық мүлкін банкке қайтаруға тиіс. Барлық мүлік (болған жағдайда) ғимараттардан басқа аукционға қойылады. Егер қарыз басқа ойыншыға болса, барлық мүлік сол қарсыласына беріледі, ғимараттарды қоспағанда, олар банкке қайтарылуы керек. Жаңа иесі алған мүліктері бойынша банктегі барлық ипотеканы төлеуі керек немесе ипотекалық құнының 10% -ын төлеуі мүмкін, егер ол мүлікті ипотекада қалдыруды қаласа. Барлық ойыншылар банкротқа ұшырағаннан кейін қалған ойыншы жеңімпаз болады. Егер екі ойыншы болса және біреуі банкротқа ұшыраса, ойын аяқталады және банк аукцион өткізуіне қажеті жоқ, себебі екінші ойыншы автоматты түрде жеңіске жетеді. Жеңімпаз ойыншы мүліктік меншікті беруден түскен соңғы төлемдерді ғана төлейді. Егер ойыншының ақшасы бітіп, бірақ ақшаға айналдыруға болатын мүлкі болса, ол ғимараттарды сату, мүлікті ипотекаға салу немесе басқа ойыншылармен сауда жасау арқылы оны жасай алады. Банкроттан қашу үшін ойыншы қарыздың толық сомасын төлеу үшін жеткілікті ақша табуы керек. Ойыншы банкрот болуды өзі таңдай алмайды; егер ол барлық ғимараттарын зиянмен сатса, барлық жылжымайтын мүлігін ипотекаға салса және барлық ақшасын берсе, тіпті келесі жолы банкротқа түсетінін білсе де, қарызын төлеуге мүмкіндігі болса, олай істеуге міндетті.
Шорт-ойынның ресми ережелері
1936 жылдан бастап, әрбір «Монополия» жиынтығымен бірге келетін ережелер кітапшасында ойынды қысқарту үшін арналған ережелерді қамтитын қысқа бөлім болды, оның ішінде ойынды бастамас бұрын әр ойыншыға екі «Мүлік иесі» картасын беру, уақыт шегін қою немесе екі ойыншы банкрот болғаннан кейін ойынды аяқтау қарастырылған. Кейінірек шыққан нұсқада ойынды бір ойыншы банкрот болғанда тоқтату шарты енгізілді, бұл нұсқа кішілерге арналған нұсқаға ұқсас, сонымен қатар негізгі ережелер кітапшасына уақыт бойынша шектелген ойын қосылды. Уақыт шегінде өткізілетін турнирлерде ешқандай ереже өзгерісіз, стандартты ойын ретінде ойналады (ойыншыларға «Мүлік иесі» карталары берілмейді). Барлық қысқа ойындарда (турнир ойындары да оның ішінде) жеңімпаз (және турнирде алға жылжыған басқа ойыншылар) олардың жинаған ұпайлары бойынша анықталады. Ойыншының жалпы ұпайлары қолдағы ақшадан, тақтада көрсетілген бағамен есептелген меншіктерден, тақтадағы бағасының жартысына (ипотекалық құны) салынған ипотекалық мүліктен, сатып алынған бағасы бойынша үйлерден және үйлердің құны мен сатып алынған бағасы бойынша қонақ үйлерден тұрады.
Стратегия
Джим Слэйтердің «Майфер жиынтығы» еңбегінде айтылғандай, Orange мүлік тобы иелену үшін ең қолайлысы, себебі ойыншылар оған жиі түседі. Бұл "Түрмеге бару", "Сент-Чарльз алаңына (Полл Молл) жылжу", "Рединг темір жолына (Кингс Крос станциясы) жылжу" және "Үш қадам артқа шегіну" мүмкіндік карталарының нәтижесінде болады. Ойын барысында Иллинойс даңғылы (Трафалгар алаңы) (қызыл), Нью-Йорк даңғылы (Вайн-стрит) (қызғылт), B&O темір жолы (Фенчерч-стрит станциясы) және Рединг темір жолы (Кингс Крос станциясы) мүліктеріне ең көп түседі. Mediterranean Avenue (Old Kent Road) (қоңыр), Baltic Avenue (Whitechapel Road) (қоңыр), Park Place (Park Lane) (көк) және Oriental Avenue (The Angel, Islington) (ашық көк) мүліктеріне ең азы түседі. Мүлік топтарының арасында темір жолдары ең көп кездеседі, себебі басқа ешбір топта төрт мүлік жоқ; одан кейін Orange тобы ең көп кездеседі, сосын қызыл топ. Business Insider мәліметінше, әрбір мүліктің ең тиімді пайдалану жолы – әрбір мүлікке мүмкіндігінше тез үш үйден салу. Ол үшін ойыншы сол түстің барлық мүліктеріне ие болуы керек. Барлық мүлікке үш үй салынғаннан кейін, оларды қонақ үйлерге жаңартуға кеңес беріледі.
Сауда-саттық
Сауда-саттық – белгілі бір түстің барлық мүліктерін жинақтау үшін өте маңызды стратегия. Нақты бір түстің барлық мүліктерін алу ойыншыға үйлер мен қонақүйлер сатып алуға мүмкіндік береді, бұл басқа ойыншы сол мүлікке түскен кезде төлеуге тиіс жалдақыны арттырады. Slate мәліметінше, ойыншылар осы процесті жылдамдату және жеңіске қол жеткізу үшін сауда жасайды. Әрбір мүлікке кем дегенде 3 үй салмаған жағдайда, ең болмағанда бір ойыншы сол мүлікке түскенде шығындарды өтеуге болады.
Ойынның соңы
Монополияны жиі сынға түсетіндердің бірі – мұқият белгіленген аяқталу шарттары болғанымен, оларға жету үшін шексіз уақыт кетіп қалуы мүмкін. Паркер Бразерс компаниясының бұрынғы президенті Эдвард П. Паркер: «Біз әрқашан қырық бес минут ойынға жеткілікті уақыт екенін ойладық, бірақ Монополия сағаттап созылуы мүмкін еді. Сондай-ақ, ойынның міндетті түрде бір жерде аяқталуы керек еді. Монополияда айналып-айланып ойнауға тура келеді», – деген пікірін айтқан. Hasbro компаниясы ең ұзақ ойналған Монополия ойыны 70 күнге созылғанын хабарлайды.
Қор биржасы
Бастапқы қор биржасы қосымшасы 1936 жылдың басында Нью-Йорк штатының Ренсселер қаласындағы Capitol Novelty Co. компаниясымен жарыққа шықты. Ол «Монополия», «Қаржы» немесе «Жеңіл ақша» ойындарына қосымша ретінде сатылды. Capitol Novelty қор биржасын ұсынғаннан кейін көп ұзамай Parker Brothers оны сатып алып, өздерінің «жаңа» «Монополия» ойынына арналған, сәл өңделген нұсқасын сатты; Parker Brothers нұсқасы 1936 жылдың маусым айында қолжетімді болды. «Тегін тұрақ» алаңы жаңа қор биржасы кеңістігімен жабылды, ал қосымшаға үш «Мүмкіндік» және үш «Қоғамдық қазына» картасы енгізілді, олар ойыншыны «Қор биржасына өтуге» бағыттайды. Қор биржасы қосымшасы кейіннен қайта құрылып, 1992 жылы Chessex лицензиясы бойынша қайта шығарылды, бұл жолы жаңа «Мүмкіндік» және «Қоғамдық қазына» карталарының саны артты. Бұл нұсқада он жаңа «Мүмкіндік» картасы (бес «Қор биржасына өтуге» және бес басқа байланысты карталар) және он бір жаңа «Қоғамдық қазына» картасы (бес «Қор биржасына өтуге» және алты басқа байланысты карталар; осы карталарды пайдаланғанда «акция сатудан 45 доллар аласыз» деген стандартты «Қоғамдық қазына» картасы ойыннан алынып тасталады) болды. Бұл жаңа нұсқада бастапқы ережелердің көп бөлігі сақталды (іс жүзінде, бірнеше опциялық ойын таңдауы әрбір жинаққа «Қор биржасына өтуге» карталарын қосу арқылы бастапқы нұсқада ойнауға мүмкіндік береді). 2001 жылы «Monopoly Stock Exchange Edition» шығарылды (бірақ АҚШ-та емес), бұл жолы күрделі қор көрсеткіштерін қадағалау үшін электронды калькулятор сияқты құрылғы қосылды. Бұл толық нұсқа, жай ғана қосымша емес, өз тақтасымен, ақшасымен және ойыншықтарымен бірге келді. Тақтадағы мүліктердің орнына акциялары шығарылатын компаниялар келді, ал кеңселер мен үй кеңселер (үйлер мен қонақүйлердің орнына) салынуы мүмкін болды.
Ойын шебері
Playmaster, 1982 жылы шыққан тағы бір ресми қосымша, ойыншылардың барлық қозғалысын, кім не лақтырғанын және қандай мүліктер әлі бос тұрғанын қадағалайтын электрондық құрылғы. Осы ақпаратты пайдаланып, ол кездейсоқ аукциондар мен кепілге салуды ұйымдастырады, бұл бір түстің мүліктерін жинауды жеңілдетеді. Сонымен қатар, маңызды ойын оқиғалары болғанда сегіз қысқа әуен ойнатады; мысалы, ойыншы теміржолға түскенде "I've Been Working on the Railroad" әні естіледі, ал ойыншы түрмеге түскенде полиция машинасының дабылы естіледі.
Түрмеден шығу және тегін автокөлік қою мини-ойындары
2009 жылы Hasbro екі мини-ойын шығарды, оларды жеке ойын ретінде немесе «Монополия» ойынымен біріктіріп ойнауға болады. «Түрмеден қашу» ойынындағы мақсат – түрме камерасының астындағы қашақты пайдаланып, түрлі түсті тұтқындарды шығарып алу. «Тегін тұрақ» ойынында ойыншылар діңгек тақтада таксилерді теңгеруге тырысады. Екі қосымшаны да «Монополия» ойынына енгізуге болады. «Тегін тұрақ» қосылғанда ойыншылар «Такси сынағын» тегін тұраққа түскен кезде қабылдай алады, ал сәтті орындаса, тақтадағы кез келген орынға жылжуға мүмкіндік алады. «Түрмеден қашу» қосылғанда түрмеден шығу үшін жұп тастау механизмі, түрмеден тұтқынды табысты шығарумен алмастырылады.
Жылдамдық өлшемі
Ең алғаш Winning Moves' Monopoly: The Mega Edition нұсқасына енгізілген бұл үшінші, алты жақты текше басқа екеуімен бірге домалатылады және қолданылған кезде ойынды жылдамдатады. 2007 жылы Parker Brothers өз стандартты нұсқасын (сонымен қатар Speed Die Edition деп аталады) шығара бастады, осы текшемен (алғашқыда көк, кейін қызыл). Оның жақтары: 1, 2, 3, екі "Мырза Монополия" және автобус. Сандар әдеттегідей әрекет етеді, егер "үштік" түспесе, басқа екі текшеге қосылады, ал егер "үштік" түссе, ойыншы тақтадағы кез келген орынға көше алады. Егер "Мырза Монополия" түсіп, иесі жоқ мүліктер болса, ойыншы ең жақын мүлікке жылжиды. Әйтпесе, ойыншы жалға беруге тиіс ең жақын мүлікке жылжиды. Monopoly: Mega Edition нұсқасында автобус түскенде ойыншы қалыпты текшелерді домалатып, автобус билетін алуға немесе ең жақын карта тартатын орынға көшуге мүмкіндік алады. Mega Edition ережелерінде үштік түскен жағдайда түрмеге түсу үшін екі рет түскендей есептелмейді, себебі ойыншы қайтадан домалатпайды. Қалыпты нұсқада автобус (дұрысы "автобустан түс") ойыншыға екі нөмірленген текшенің біреуін немесе екеуінің қосындысын пайдалануға мүмкіндік береді, сондықтан 1, 5 және автобус түскенде ойыншы 1, 5 немесе 6 орынға жылжуды таңдай алады. Speed Die текшесі "Mega Edition" ойынында барлық кезеңде қолданылады, ал "Regular Edition" ойынында GO-дан кем дегенде бір рет өткен кез келген ойыншы қолдана алады. Бұл нұсқаларда ол қосымша болып қалады, бірақ 2009 жылғы АҚШ және Әлемдік Монополия Чемпионатында, сондай-ақ 2015 жылғы Әлемдік Чемпионатта Speed Die текшесін пайдалану міндетті болды. Түрмеге Түспе: Parker Brothers шығарған ойын; "GO", "TO" және "JAIL" сөздерін доматудан бұрын түсті топтар құрастырып ұпай жинау. Monopoly DICED! : Don't Go To Jail ойынының қайта шығарылған, саяхаттық нұсқасы, сөздік текшелерді "Офицер Джонс" текшелерімен алмастырып, он бірінші текшені, Үйлер мен қонақүйлерді және ойынды сақтауға арналған контейнерді қосты. Express Monopoly карта ойыны (1994 U. S., 1995 U. K.): Hasbro/Parker Brothers және Waddingtons шығарған. Негізінде, ойын тақтасының түсті топтарын толықтыру арқылы ұпай жинауға негізделген ромми стиліндегі карта ойыны. Тегін тұрақ карта ойыны (1988) Parker Brothers шығарған күрделі карта ойыны, Mille Bornes карта ойынына ұқсас. Карталарды пайдаланып, тұрақ сағатына уақыт қосуға немесе ұпай жинау үшін іс-шаралар жасауға болады. Ойынды өзгертетін Екінші мүмкіндік карталары да бар. Екі нұсқасы жасалды, әр нұсқада карталар мен Екінші мүмкіндік карталарында шағын айырмашылықтар бар. Monopoly: The Card Game (2000) Hasbro лицензиясы бойынша Winning Moves Games шығарған жаңартылған карта ойыны. Express Monopoly карта ойынына ұқсас, бірақ әлдеқайда күрделі. Monopoly City: Ойын ойнау ұқсас, бірақ бұл нұсқада айтарлықтай күрделіленді. Дәстүрлі мүліктер "аудандармен" алмастырылады, олар тақтаның ортасындағы бұрын аз пайдаланылған жылжымайтын мүлікке орналасады. Monopoly Deal: Монополияның карта ойыны. Ойыншылар мүлік, ақша және оқиға карталарын ойнау арқылы үш мүлік тобын аяқтауға тырысады. Monopoly Junior ойын тақтасы (алғаш 1990 жылы шығарылды, содан бері бірнеше нұсқасы бар): Кішкентай балаларға арналған бастапқы ойынның оңайлатылған нұсқасы. Parker Brothers / Hasbro-ның Monopoly Town (2008) - санауға үйренуге көмектесу үшін жасалған кішкентай балаларға арналған жарыс ойыны. The Mad Magazine Game (1979): Ойын ойнау ұқсас, бірақ мақсаттары мен бағыттары Монополиядан өзгеше; ойыншылардың барлық ақшасын жоғалтуы керек.
Монополияны жеңіп алғандар
Монополия – бұл "Жеңіліске төзбейтіндерге арналған Монополия" ойынының туындысы. Ол 2020 жылы Hasbro компаниясымен жарыққа шығарылды және қорапшада көрсетілгендей, "нағыз жеңіліске төзбейтіндерді жасайды және мақтайды". Стандартты Монополиядан басты айырмашылығы – бұл ойыншыларға қарсыластарының есебінен тақтадағы жақсылықсыз жағдайлардың көптеген зиянды әсерлерінен қорғайтын арнайы белгіні уақытша басқаруға мүмкіндік беретін жеңіліске төзбеушілік механизмінің енгізілуі.
Ойынның қалыпты Монополиядан айырмашылығы
Бастапқы айналым кезінде кезек реттілігін анықтау үшін ең төменгі сомаға ие ойыншы бірінші болады. Стандартты Монополиядан басты айырмашылық – «ашулы жеңілісшіл» механикасының енгізілуі. Әр ойыншыға ойын басталғанда 2 «ашулы жеңілісшіл» монетасы беріледі, ал қалғандары тақтаның ортасына қойылады. Ойыншы келесі әрекеттердің бірін орындауға міндеттелген жағдайда банкіден «ашулы жеңілісшіл» монетасын алады: басқа ойыншыға жалдау ақысын төлеу, банкке салықтар мен төлемдерді төлеу, түрмеге түсу, өзіне тиесілі мүлікке қону, немесе «Кездейсоқ кездесу» немесе «Қоғамдық қазына» картасын тарту арқылы монета алу нұсқауы. Ойыншы «Тегін тұраққа» қонса, ол басқа ойыншыдан «ашулы жеңілісшіл» монетасын ұрлауға құқылы, оны саудаға салуға болады. Ойыншыда төрт монета болса, «ашулы жеңілісшіл» монетасын жинамайды. Өз кезегінің басында төрт «ашулы жеңілісшіл» монетасы бар ойыншы оларды тақтаның ортасына қоя алады. Сол ойыншы «Монополия мырзасы» токенін алып, өзінің токенін осы токенмен ауыстырады – оның әдеттегі токені тақтаның ортасына қойылады. Ойыншы «Монополия мырзасы» болғанда, ол «ашулы жеңілісшіл» монеталарын жинамайды, ал кеңістікке қонғанда оның іс-әрекеттері өзгереді, соның ішінде басқа ойыншылардың мүлігіне қонғанда ақша алу, салық немесе төлем кеңістігіне қонғанда банкіден ақша алу, түрмеге түспеу және басқа ойыншылардан «ашулы жеңілісшіл» монеталарын жоғалтуды талап ету. Кез келген ойыншы, соның ішінде «Монополия мырзасының» иесі, екі бірдей сан шығарса, «Монополия мырзасының» иесі тақтадағы кез келген көшеге бір тегін үй орната алады. Бұл тегін үйге таңдалған мүлік «Монополия мырзасына» тиесілі болуы міндетті емес, сондай-ақ толық жиынның бөлігі болуы қажет емес, және екі үйді тең емес орналастыруға да рұқсат етіледі. Алайда, «Монополия мырзасының» иесі бұл тегін үйді төрт үйі бар көшеге орната алмайды, сондай-ақ оны қонақ үйге жаңарта алмайды. Ғимараттар тұрақты және сатылмайды. Егер ғимараттары бар мүлік сатылып кетсе, ғимараттар сақталады және жаңа иесіне жалға беруге бастайды. Егер «Монополия мырзасының» тастауы оны басқа ойыншымен бірге бір орынға түсірсе, «Монополия мырзасы» токені сол ойыншының токенінің үстіне қойылады, және «Монополия мырзасының» иесі ол жерге қонған ойыншыдан бір мүлікті ұрлауға құқылы – аталған мүлік толық жиынның бөлігі болмауы керек. Егер ғимараттары бар мүлік ұрланса, ғимараттар мүлікте қалады және «Монополия мырзасының» иесіне жалға беруді бастайды. Сонымен қатар, ойыншы «Монополия мырзасының» ықпалында болғанда, ол тұтқындалады – «Монополия мырзасы» қозғалғанға дейін оның кезегі жіберіліп тұрады, бірақ ол аукциондарға қатыса алады және сауда жасаса алады. Егер «Монополия мырзасы» түрмеге түссе, ол басқа ойыншыларды екі орында да тұтқындайды. Алайда, егер ойыншы басқа ойыншымен бір орында «Монополия мырзасы» болса, бұл әрекеттер орындалмайды. «Монополия мырзасы» ойынға енгеннен кейін, егер басқа ойыншы өзінің «ашулы жеңілісшіл» монеталарын онымен алмастырса, бұрынғы иесі өзінің әдеттегі токенін орналасқан жеріне қайтарады, ал «Монополия мырзасы» жаңа иесінің орынына беріледі, оның токені тақтаның ортасына қойылады. Егер ойыншы банкротқа ұшыраса, оның «ашулы жеңілісшіл» монеталары тақтаның ортасына қайтарылады. Ойын екі жолдың бірімен аяқталады: банкроттық немесе барлық мүлік сатып алынды. Егер соңғысы орын алса, ойыншылар «Бастапқы нүктеге» оралуға міндетті, ал «Монополия мырзасының» иесі соңғы рет «Бастапқы нүктеге» қонғанда мүлікті ұрлауға құқылы емес. Ойыншылар кейіннен барлық мүлкінен толық түсті жиынтықтары мен даму деңгейіне сәйкес жалға алады, содан кейін ең көп капитал жинаған ойыншы жеңімпаз болады.
Бейне ойындар
Шындық ойынының көптеген нұсқаларынан басқа (және Монополияның кішкентай ойын нұсқасы) бейне ойын немесе компьютерлік ойын форматтарында шығарылды (мысалы, Commodore 64, Macintosh, Windows негізделген PC, Game Boy, Game Boy Advance, Nintendo Entertainment System, iPad, Genesis, Super NES және т.б.), екі компьютерлік ойын жасалды. 1997 жылдан 2001 жылға дейін қолға ұсталатын электрондық нұсқасы сатылды. Монополия: Electronic Arts жасаған iPhone ойыны. Монополия миллионерлері: Playfish жасаған Facebook ойыны. Монополия көшелері: Xbox 360, Wii және PlayStation 3 үшін ойналатын бейне ойын. Бейне ойында қазір көшеде ойналатын мүліктер бар. Монополия тайкуны: Ойыншылар өздерінің меншігіндегі мүліктерге бизнес құратын ойын. Монополия Плюс: Xbox One, Nintendo Switch және PlayStation 4 үшін жоғары сапалы графикасы бар ойын. Монополия: Marmalade Game Studios жасаған iOS және Android құрылғыларындағы мобильді ойын. Монополия GO!: Scopely компаниясы 2023 жылдың 11 сәуірінде ұялы құрылғылар (Android және iOS) үшін шығарды. Соңғы жылы Mono ойынының цифрлық нұсқасы 2023 жылдың ең танымал мобильді ойынына айналып, 2 миллиард доллардан астам кіріс әкелді.
Құмар ойындар
Монополия тақырыбындағы ойын автоматтары мен лотереялар WMS Gaming компаниясы International Game Technology компаниясымен бірлесіп құрлықтағы казинолар үшін шығарылды. Monopoly онлайн құқықтарына ие WagerWorks компаниясы Monopoly тақырыбындағы онлайн ойындарды жасады. Лондонның Gamesys Group компаниясы да Монополияға негізделген құмар ойындарын жасады. Британдық викторина машинасы бренді itbox сонымен қатар Монополияға қатысты білімді тексеру және мүмкіндік ойынын қолдайды. Монополияның тікелей онлайн нұсқасы да болды. Алты боялған такси Лондон қаласында жолаушыларды тасып жүреді. Таксилер соңғы аялдамасына жеткенде, олардың жүрген Лондон аймағы онлайн тақтада көрсетіледі. Бұл нұсқаны ойнау, Монополия тақта ойынына қарағанда әлдеқайда ұзаққа созылады, бір ойын 24 сағатқа дейін жалғасады. Ойынның нәтижелері мен орны ойын аяқталғаннан кейін ойыншыларға электрондық пошта арқылы жіберіледі.
Пошта арқылы ойнау ойыны
Mail Games Inc. компаниясы Monopoly ойынының пошта арқылы ойналатын (PBM) нұсқасын жасады, ол White Wolf Magazine журналының 1990 жылғы тамыз-қыркүйек санында мақалаланды. PBM нұсқасы тақта ойынына ұқсас болды, алайда көптеген PBM ойындарымен салыстырғанда ол салыстырмалы түрде жеңіл болды.
Теледидар ойыны
1990 жылдың 16 маусымынан 1 қыркүйегіне дейін ABC телеарнасында сенбі күндері кешкі уақытта қысқа ғана Монополия ойын-шоуы көрсетілді. Шоудың продюсері Мерв Гриффин, ал жүргізушісі Майк Райли болды. Шоу жаз бойы жалғасқан "Супер Джепарди!" турнирімен бірге өтті, ол да осы кезеңде ABC телеарнасында көрсетілді. 2010 жылдан 2014 жылға дейін The Hub телеарнасы Тод Ньютонмен бірге "Отбасылық ойын кеші" ойын-шоуын көрсетті. Алғашқы екі маусымда командалар "Монополия Crazy Cash Cards" ақша карталарын "Монополия Crazy Cash Corner" арқылы жеңіп алып, кейін шоу соңында оларды "Монополия Crazy Cash Machine" құрылғысына салды. Сонымен қатар, 2-ші маусымнан бастап командалар жеке ойындарда жеңіске жеткендері үшін "Монополия мерекелік жиынтығын" жеңіп алды. 3-ші маусымда "Қоғамдық қазына" пайда болды. Мырза Монополияның әр картасында үш түстің комбинациясы болды. Командалар осы комбинациялық картаны қолданып, қазынаны ашты. Егер комбинация дұрыс болса, олар жаңа автомобиль жеңіп алу үшін Crazy Cash Machine құрылғысына өтті. Шоудың 4-ші маусымында "Монополия ремиксі" атты жаңа ойын қосылды, онда Park Place және Boardwalk, сондай-ақ табыс салығы мен салық салығы болды. Ойынның 80 жылдығына арналған 2015 жылдың 28 наурызында "Монополия миллионерлер клубы" ойын-шоуы синдикацияда іске қосылды. Бұл ойын сол аттас бірнеше штаттық лотерея ойынымен байланысты болды және оны Mike & Molly сериалынан танымал комик Билли Гарделл жүргізді. Ойын-шоу Rio All Suite Hotel and Casino және Лас-Вегастағы Bally's Las Vegas-та түсірілді, ойыншылар 1,000,000 долларға дейін жеңіп алу мүмкіндігіне ие болды. Алайда, ойын-шоумен байланысты лотерея ойыны (ойысқа қатысушыларды қамтамасыз еткен) бірнеше қиындықтар мен өзгерістерге ұшырады, ал ойын-шоу 2016 жылдың сәуір айының соңында соңғы рет көрсетілді.
АҚШ Ұлттық чемпионаты
1999 жылға дейін АҚШ өкілдері ұлттық чемпионатта штатты/ауданды/аймақты ұсыну үшін штаттық/ауданық/аймақтық жарыста жеңіске жеткені керек еді. Бұл чемпионат төрт жылда бір рет өткізілетін. 1999 жылғы АҚШ Ұлттық турнирінде 50 қатысушы болды – 49 штат чемпионы (Оклахома штаты қатыспады) және ағымдағы ұлттық чемпион. 2003 жылдан бастап ұлттық чемпионатқа іріктеу онлайн режимінде жүзеге асырылуда. 2003 жылғы чемпионатта онлайн тестті дұрыс орындаған алғашқы 50 адам қатыса алды. Мұндай іріктеу әдістері ең жақсы ойыншылардың бәсекелесуін қамтамасыз етпеуі мүмкін деген алаңдаушылық туындағандықтан, 2009 жылғы чемпионатқа іріктеу кезеңі кеңейтілді: онлайн көп таңдаулы тест (келесі кезеңге өту үшін 80% немесе одан жоғары ұпай жинау қажет болды), содан кейін онлайн бес сұрақтан тұратын эссе, одан кейін Pogo.com сайтындағы екі ойындық онлайн турнир. Бұл процестің нәтижесінде 23 қатысушыдан және бір ойыншы – 2003 жылғы ұлттық чемпион Мэтт МакНаллиден тұратын алаң құрылуы тиіс болды, ол тікелей қатысуға құқық алып, іріктеуден өтуі қажет болмады. Алайда, онлайн турнирдің соңында соңғы алты орын үшін 11 ойыншы тең түсті. Сондықтан, осы орындар үшін тең түскен барлық ойыншыларды шақыру туралы шешім қабылданды. Шындығында, тең түскен және әйтпесе іріктеуден шығарылатын екі ойыншы – Индианаполис, Индиана штатынан Дейл Крэбтри және Таскалуза, Алабама штатынан Брэндон Бейкер, соңғы ойында ойнап, сәйкесінше үшінші және төртінші орындарды иеленді. 2009 жылғы «Монополия» АҚШ Ұлттық чемпионаты 14-15 сәуірде Вашингтонда өтті. Өзінің алғашқы турнирінде Нью-Йорк штатының Слоан қаласынан (Баффало қаласының маңындағы қала) шыққан Ричард Мариначчо екі бұрынғы чемпионды қамтитын қатысушылардың арасынан басымдық танытып, 2009 жылғы АҚШ Ұлттық чемпионы атанды. Атақпен қатар, Мариначчо 20 580 доллар – үстел ойынының банкіндегі ақша сомасын алып, 21-22 қазанда Невада штатының Лас-Вегасында өткен 2009 жылғы әлем чемпионатында үшінші орынға ие болды.
Әлемдік басылымдар
2008 жылы Hasbro компаниясы "Монополия - Мұнда және қазір: Әлемдік нұсқасын" жарыққа шығарды. Бұл әлемдік басылымда әлемнің танымал орындары көрсетілген. Орындар интернет арқылы өткен дауыс беру нәтижесінде анықталды. Дауыс беру қорытындысы 2008 жылдың 20 тамызында жарияланды. Олардың ішінде Гдыня ерекше көзге түседі, себебі ол көрсетілген қалалардың арасындағы ең кішкентайы және тұрғындары мен жақтастарының арқасында Тайбэймен бірге «жоқарғы карта» ретінде дауысқа ие болды. Сонымен қатар, үш қала (Монреаль, Торонто және Ванкувер) Канададан, ал тағы үш қала (Бейжің, Гонконг және Шанхай) Қытай Халық Республикасынан екені де назар аударуға лайық. Басқа ешбір ел бірден көп қаламен өкілдік етілмеген. Hasbro Inc. сайтында дауыс беруге ұсынылған 68 қаланың ішінде Иерусалим ең жаңа «Монополия – Әлемдік нұсқасының» 20 танымал қаласының бірі ретінде таңдалды. Дауыс беруге дейін, Лондондағы Hasbro компаниясының қызметкері палестиналық жақтас топтарының қысымына ықпал етумен қала атын жазғанда «Израиль» ел атауын алып тастады. Израиль үкіметі наразылық білдіргеннен кейін, Hasbro Inc. мынадай мәлімдеме жасады: «Бұл дұрыс емес шешім болды, біз оны салыстырмалы түрде жылдам түзеттік. Бұл тек ойын. Біз ешқашан саяси пікірталасқа түскімміз келмейді. «Монополия» ойынының жанкүйерлерінен кешірім сұраймыз».
Қабылдау
Ойынның тарихы мен қазіргі мәдениеттің маңызды бөлігі болғанына қарамастан, «Монополия» ойынына қазіргі сын-пикирлер көбінесе теріс. BoardGameGeek сайтында ойынның орташа бағасы 4.4/10 болып, ең нашар ойындардың ондығына кіреді. «Wired» журналы «Монополияны» дұрыс жоспарланбаған ойын деп санайды. Бұрынғы Уолл-стрит қызметкері Дерк Солко: «Монополияда сіз қарсыластарыңызды толық жеңіп шығасыз. Бұл өте жағымсыз сезім. Сіздің мақсатыңыз – қарсыласыңыз сіздің алаңыңызға түскенде оның барлық ақшасын иелену», – дейді. FiveThirtyEight да ойында жою және көшбасшының қашып кетуі сияқты мәселелер бар екенін, ал қазіргі ойын дизайнерлері осы проблемаларды болдырмауға тырысатынын айтты. «The Guardian» газеті «Монополияны» «қорқынышты дизайн шешімдерінің жиынтығы» деп сипаттайды және «оның үй ережелері осы ойынды одан да ұзаққа созуға мүмкіндік береді» дейді. «Games» журналы «Монополияны» 1980 жылғы «Ең жақсы 100 ойын» тізіміне қосып, оны «ойыншылар Атлантик-Ситидегі жылжымайтын мүлікті казино бағаларымен сатып алып, сататын және жалға беретін алғашқы ойын» деп мақтап, сол кезде «Паркер Бразерс АҚШ Үкіметінен де көп қағаз ақша басып шығарған» екенін атап өтті. «Games» журналы «Монополияны» 1981 жылғы «Ең жақсы 100 ойын» тізіміне де енгізіп, «бастапқыда Паркер мен Милтон Брэдли бұл ойындағы «негізгі қателіктер» жұртшылыққа ұнамайды деп қабылдамағанмен», ол «әлемдегі ең танымал ойындардың біріне айналды және оған лайық» екенін мәлімдеді. «Games» журналы «Монополияны» 1982 жылғы «Ең жақсы 100 ойын» тізіміне қосып, «сары монополия ең жақсы [ ] түрмеден шыққанда оған қанша рет түсетініңізді санап көріңіз» деп түсіндірді.