Кіріспе

Тривиал Pursuit – ойыншының жалпы білім және мәдениет туралы сұрақтарға жауап беру қабілеті арқылы жеңімпаздың анықталатын үстел ойыны. Ойыншылар өздерінің фигураларын тақтада қозғатады, ал олардың тоқтаған алаңдары карточкадан (алты санаттан, соның ішінде "тарих" және "ғылым мен табиғат") сұрақ тақырыбын анықтайды. Әрбір дұрыс жауап ойыншының кезегін жалғастыруға мүмкіндік береді; алты "санаттық штаб-пәтер" алаңының бірінде дұрыс жауап берген ойыншы өз ойын фигурасына пластикалық клин қосады. Ойынның мақсаты – әр "санаттық штаб-пәтер" алаңынан алты клинді жинап, содан кейін орталық "орталық" алаңына оралып, басқа ойыншылар таңдаған санат бойынша сұраққа жауап беру. 1981 жылы ойынның тұңғыш рет жарық көргенінен бері көптеген тақырыптық басылымдар шығарылды. Кейбір сұрақ жинақтары кішкентай ойыншылар үшін, ал кейбіреулері нақты уақыт кезеңіне немесе танымал өнімдермен байланысты (мысалы, "Жұлдызды соғыстар", "Saturday Night Live" және "Сақиналардың иесі" фильмдері) жасалған.

Тарих

Ойын 1979 жылдың 15 желтоқсанында Онтарио штатының Ниагара-о-Лейк қаласында Монреальдің The Gazette газетінің фоторедакторы Крис Хейни және The Canadian Press ақпарат агенттігінің спорт редакторы Скотт Эбботт тарапынан жасалды. Олардың Scrabble ойынынан бірнеше бөлік жоғалып кеткеннен кейін, өз ойынын жасауға шешім қабылдады. Джон Хейни мен Эд Вернердің көмегімен олар ойынды дамытуды аяқтады, ол 1981 жылы жарыққа шықты. 1986 жылға қарай, осы үстел ойыны 20 миллион дана сатылып, 600 миллион долларлық кіріс әкелді. 2014 жылға қарай 26 елде және 17 тілде 100 миллионнан астам ойын сатылды. Висконсин штатының Элрой қаласындағы Northern Plastics компаниясы 1983 және 1985 жылдар аралығында 30 000 000 ойын өндірді. 1993 жылдың желтоқсан айында Trivial Pursuit ойыны Games журналының "Атақты ойындар залына" енгізілді. 2003 жылдың қыркүйегінде Trivial Pursuit онлайн нұсқасы іске қосылды.

Ойын процесі

Ойынның мақсаты – тривиальды сұрақтарға дұрыс жауап беру арқылы тақтада қозғалу. Сұрақтар алты санатқа бөлінеді, әрқайсысының өзін-өзі оңай анықтау үшін өзіндік түсі бар: «Тривиалды ізденіс» классикалық нұсқасында география санаттысы көк, ойын-сауық – қызғылт, тарих – сары, өнер мен әдебиет бастапқыда қоңыр, кейінірек күлгін, ғылым және табиғат – жасыл, ал спорт және демалыс – қызғылт сары. Ойынға тақта, ойыншықтар, сұрақ карточкалары, қорап, ойыншықтарға сыятын шағын пластик тіліктер және құймақ кіреді. «Тривиалды ізденіс» ойынында қолданылатын ойыншықтар дөңгелек пішіндес және пирог тілімдері сияқты алты бөлікке бөлінген. Әр ойыншының жетістіктерін көрсету үшін осы бөліктердің әрқайсысына кішкентай пластик тілік (ірімнің үшбұрышты кесегі сияқты) орнатылады. Ойын барысында ойыншылар өз ойыншықтарын алты спикалы дөңгелек пішіндес тақтаның айналасында жылжытады, қанша қадам жасау керектігін анықтау үшін бір құймақ лақтырады. Тақта әртүрлі түсті шаршылардан тұрады, ал орталық шаршысы алтыбұрышты «орталық» болып табылады. Әр спиканың соңында «санаттық штаб-пәтер» шаршысы орналасқан. Ойыншы бір шаршыға түскеннен кейін, оның түсіне сәйкес келетін санаттан сұрақ қойылады. Дұрыс жауап ойыншыға кезегін жалғастыруға мүмкіндік береді, ал қате жауап келесі ойыншыға бақылауды береді. Сұрақтарға сыртқы көмексіз жауап беру керек. Санаттық штаб-пәтер шаршысына қонған және дұрыс жауап берген ойыншы, егер ол әлі ол түстік тілікті жинамаған болса, сол түстік тілікті иеленеді; тіліктер ойыншыққа жиналған сайын орнатылады. Ойыншы кез келген қол жетімді бағытта қозғала алады және кез келген санаттық штаб-пәтерде немесе орталықта бағытын өзгерте алады, бірақ кері қайта алмайды. «Тағы лақтыр» шаршылары ойыншыға сұраққа жауап бермей-ақ қосымша құймақ лақтыруға мүмкіндік береді, ал орталыққа қону ойыншыға барлық алты тілікті әлі жинамаған жағдайда өзі таңдаған санаттан сұраққа жауап беруге мүмкіндік береді. Кез келген сандағы ойыншықтар бір уақытта бір шаршыда болуы мүмкін. Балама ереже ойыншы тілікті жинағаннан кейін оның кезегін аяқтап, білімді ойыншының тақтаны толық басып өтуіне кедергі келтіреді. Барлық алты тілікті жинап, ойыншықтарын толықтырғаннан кейін, ойыншы жеңіске жетіп, қарсыластары таңдаған санаттан сұраққа дұрыс жауап беру үшін дәл санау арқылы орталыққа түсуі керек. Егер ойыншы сұраққа қате жауап берсе, ол келесі кезегінде орталықтан шығып, тағы бір жеңіске жету мүмкіндігі үшін орталыққа қайта оралуы керек.

Басылымдар

Жылдар бойы Trivial Pursuit-тің көптеген басылымдары шығарылды, көбінесе олар әртүрлі салаларға арналған. Алғашқы нұсқасы Genus басылымы (немесе Genus I) деп белгіленеді. Одан кейін бірнеше жалпы білімді тексеруге арналған басылымдар (мысалы, Genus II) жарық көрді. Басқа басылымдардың ішінде Junior Edition (1985), All Star Sports, Baby Boomers, 1980s, All About the 80s, 1990s, Гарри Поттер және тағы да басқалары бар. Барлығы 100-ден астам түрлі басылым әртүрлі тілдерде басылған. Ұлыбританияда Trivial Pursuit ойыншылары 2006 жылғы нұсқасының бұрынғы нұсқаларға қарағанда қиындығы төмендегенін, сұрақтардың оңайлатылып, мәшһүр адамдар мен шоу-бизнеске көбірек назар аударылғанын айтты.

Қабылдау

"Toy Insider" журналы бұл ойынды "бейбіт заманның өкілдерінен, мыңжылдықтардан және олардың арасындағы барлық адамдарға ұнауы мүмкін" деп атады, ал "Board Games Land" оны "уақытқа төзген классика және тривиалық ойындардың әкесі" деп сипаттады. "Games" журналының 31-ші нөмірінде Майк Шенк ойын сұрақтарының "көлемі, ауқымы және қиындық деңгейі жағынан тамаша" екенін айтты, бірақ "кезек күту тым ұзаққа соғылуы мүмкін" деп ескертті. "Games" журналы 1982, 1983, 1984, 1985 және 1986 жылдары "100 ең жақсы ойын" тізіміне "Trivial Pursuit" ойынын қосты, "Ойынның табысқа жеткен формуласы – барлық жастағы және әртүрлі қызығушылықтары бар ойыншылар үшін жақсы жазылған, көңілді сұрақтарды және жаңа санаттардың үздіксіз ағынын ұсыну" деді. "Jeux & Stratégie" журналы "Trivial Pursuit" ойынын ("Remue méninges" деп атап) 28-ші нөмірінде қарап, ойын сұрақтарының сапасы мен қолжетімділігін жоғары бағалады, бірақ кейде олардың дұрыстығына күмән туындауы мүмкін екенін де айтты.

Қылмыстық іс қозғау

1984 жылдың қазан айында "Тривиальды энциклопедия", "Супер тривиальды" және "Супер тривиальды II" кітаптарының авторы Фред Л. Уорт "Тривиальды іздеу" ойынының дистрибьюторларына қарсы 300 миллион долларлық сот талабын ұсынды. Ол ойынның Genus Edition нұсқасындағы сұрақтардың төрттен бірінен астамы оның кітаптарынан алынғанын, тіпті баспа қателігі мен қасақана бұрмаланған ақпараттар да көшірілгенін мәлімдеді. "Тривиальды іздеу" ойынында "Коломбоның бірінші аты қандай еді?" деген сұрақ қойылды, жауабы – "Филипп". Бұл ақпарат авторлық құқықты бұзуға тырысқандарды анықтау үшін арнайы жасалған. "Тривиальды іздеу" ойынын ойлап тапқандар Уорттың кітаптарының олардың дереккөздерінің бірі болғанын мойындады, бірақ бұл заңға қайшы емес және фактілер авторлық құқықпен қорғалмайды деп мәлімдеді. Аудандық сот судьясы олармен келісіп, "Тривиальды іздеу" ойынын ойлап тапқандардың пайдасына шешім шығарды. Бұл шешімге шағым түсті, және 1987 жылдың қыркүйек айында АҚШ-тың Тоғызыншы апелляциялық соты төрешілдікті қолдады. Уорт АҚШ Жоғарғы Сотынан істі қайта қарауды сұрады, бірақ 1988 жылдың наурыз айында сот қанағаттандыру туралы өтінішті қабылдамады.

Қабырғаға қарсы сот

1994 жылы Новая Шотландияның Кейп-Бретон аймағынан Дэвид Уолл ойынның авторларына қарсы сотқа шағым түсірді. Ол 1979 жылдың күзінде досымен бірге Сидней қаласының жанында автостоппен тұрғанда, Крис Хейни оларды машинасына мінгізіп әкеткенін мәлімдеді. Уолл Хейниге ойын идеясын толыққанды түсіндіргенін, тіпті маркерлердің пішінін де айтқанын жеткізді. Уоллдың анасы оның "Тривиальная погоня" сияқты ойынның жоспарына ұқсайтын суреттерін тапқанын, бірақ бұл суреттер кейін жойылғанын куәландырды. Уоллдың сол күні онымен бірге автостоппен жүрген досы куәлік берген жоқ. Хейни Уоллмен ешқашан танысқан емес екенін айтты. Ұзақ жылдар бойы сотта көптеген талас-тартыстар болды, әсіресе істі сот немесе қазылар алқасы қарауы керек пе деген мәселе бойынша. 2007 жылдың 25 маусымында Новая Шотландияның Жоғарғы соты Уоллдың шағымын қабылдамады.

Теледидар

Wink Martindale жүргізген Trivial Pursuit нұсқасы 1993 жылдан 1995 жылға дейін Америка Құрама Штаттарында The Family Channel телеарнасында көрсетілді (Jay Wolpert 1987 жылы пилоттық бағдарлама жасауға тырысты, бірақ ол қабылданбады). "Trivial Pursuit: Америка ойнайды" атты синдикаттық нұсқасы 2008 жылдан 2009 жылға дейін эфирге шықты және Кристофер Найт жүргізді. 2004 жылдың қыркүйегінде Роджер Лодж ESPN телеарнасында спорттық білімділік ойын-шоуын жүргізді. Бұрынғы "Jeopardy" қонақ жүргізушісі Левар Бертон Trivial Pursuit нұсқасын жүргізуге шақырылды. BBC телеарнасы Ұлыбританияда Рори МакГрат жүргізген, ойынға негізделген Trivial Pursuit ойын-шоуын жасады. Тағы бір британдық нұсқа (Wink Martindale нұсқасына ұқсас ережелермен/форматымен, сондай-ақ Wink Martindale нұсқасының тақырыбымен бірдей) Тони Слаттери The Family Channel (қазір Challenge) арнасында жүргізді. Біргит Лехтерманн 1993-1994 жылдары Германияда VOX телеарнасы үшін нұсқасын жүргізді. 1988 жылы "Барлық ережелерді бұзу: Trivial Pursuit жасалуы" атты телефильм көрсетілді. Көбінесе комедия ретінде қарастырылған фильмде Джимми Баффеттің музыкасы ойнады және ойынның авторлары сыраға құмар үш канадалық ретінде бейнеленді. Джон Хейни рөлін Гордон Клэпп, Крис Хейни рөлін Малкольм Стюарт және Скотт Эбботт рөлін Брюс Пирри сомдады. Испанияда шоудың "Trivial Pursuit: Испания ойнайды" деп аталатын нұсқасы 2008 жылдың қыркүйек айында Antena 3 телеарнасында көрсетілді. 1989 жылы Кеңес Одағы осы ойынның өз нұсқасын шығару құқығын сатып алды, сонымен қатар отбасылық командалар арасындағы ресми чемпионатты бастады, оның финалы Кеңес Одағының Орталық теледидарынан "Сәтті жағдай" (russian: Счастливый случай) ойын-шоуы ретінде көрсетілді. 1991 жылы келісім аяқталғаннан кейін шоу ережелерін өзгертіп, Trivial Pursuit элементтерін алып тастады және 2000 жылға дейін хабар таратуды жалғастырды.

Аркадалық ойын

1984 жылы Bally Sente Trivial Pursuit аркадалық ойынын шығарды. Настолық ойын сияқты, кейіннен бірнеше түрлері де жарық көрді.

Үйдегі компьютерлік ойындар

Британдық Domark бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы 1980-ші жылдары бірнеше форматта үй компьютерлері үшін нұсқасын (Trivial Pursuit: The Computer Game) шығарды. Бұл нұсқада суреттік және музыкалық сұрақтар болды, бірақ көбінесе бастапқы тақта ойынының механикасына адал болды. Кейін Domark Trivial Pursuit: A New Beginning деп аталатын тағы бір нұсқасын шығарды, ол да бірнеше форматта қол жетімді болды. Бұл нұсқада өліп бара жатқан Жер туралы сюжет пен ойын механикасы едәуір өзгертілді. Содан кейін Domark Everquest-тің үйі болған The Station@Sony платформасында жүктеуге болатын онлайн ойынды шығарды, онда үш ойыншы тікелей байланысып, бір-бірімен сөйлесе алатын болды. Кез келген саладағы дұрыс жауапқа байланысты, сұраққа жауап берілген санатқа бір тілік беріледі, ал тіліктер ойыншыға санатты таңдау мүмкіндігін ұсынады. Төрт тілік жинаған бірінші ойыншы жеңіске жетеді. Ол 2001 жылға дейін The Station платформасында орналастырылды. 2003 жылы Bolenka Games қазір тоқтатылған Uproar.com веб-сайтында Trivial Pursuit онлайн ойынын шығарды, онда Genius, Silver Screen, Music, 1980s және TV сияқты бес түрлі нұсқасы бар.

Бейне ойындар

Trivial Pursuit Sega CD, Wii, Windows Phone, Xbox 360, Xbox One, PlayStation 2 және PlayStation 3 сияқты бірнеше үй видео жүйелері үшін шығарылды. Ойын Trivia Crack деп аталатын мобильді ойынға, сондай-ақ Nokia 3650, 6600, N Gage және Siemens SX1 үшін Trivial Pursuit Genius Edition-ға бейімделді. Ubisoft 2014 жылдың 17 желтоқсанында Xbox 360 және PlayStation 3 үшін, 2015 жылдың 18 ақпанында Xbox One және PlayStation 4 үшін Trivial Pursuit: Live! ойынын шығарды. Ол Buzz! ойындарының сериясына ұқсас. Xbox One және PS4 платформаларында Hasbro Game Channel-дың бір бөлігі болып табылады және 2016 жылдың 25 қазанында Hasbro Family Fun Pack жинағында физикалық форматта жарық көрді. 2018 жылдың 30 қазанында Nintendo Switch платформасы үшін Hasbro Game Night жинағында физикалық түрде немесе жеке жүктеуге қолжетімді болды. Ubisoft баспасынан шыққан және Snap Finger Click әзірлеген Trivial Pursuit Live! 2 атты жалғасы 2022 жылы PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch және Stadia үшін шығарылды. Trivial Pursuit сонымен қатар NTN видео-бар тривиа ойындары жүйесіндегі танымал ойынға бейімделді. Ойын 2000-шы жылдардың басында пайда болды.