Кіріспе

Неміс саясаткері, азық-түлік және ауыл шаруашылығы федералды министрі, түрік футболисі Цем Оздемир (туған 21 желтоқсан 1965 ж.) 2021 жылдан бері азық-түлік және ауыл шаруашылығы федералды министрі қызметін атқарып келеді. Ол "Альянс 90/Жасылдар" партиясының мүшесі. 2008 және 2018 жылдар аралығында Оздемир Клаудия Ротпен және кейін Симон Питермен бірге Жасылдар партиясын тең төрағалық етті. Ол 2013 жылдан бері Германия Бундестагының депутаты, ал бұрын 1994 және 2002 жылдар аралығында орын алған. 2004 жылдан 2009 жылға дейін Еуропа Парламентінің депутаты болды. 2017 жылғы федералды сайлауда ол Катрин Геринг-Эккардтпен бірге Жасыл партияның басты екі үміткерінің бірі болды. 2018 жылдан 2021 жылға дейін Бундестагтың көлік комитетін басқарды. 2021 жылдың 8 желтоқсанынан бастап ол канцлер Олаф Шольц кабинетінде азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрі болып табылады.

Өмір және жұмыс

1983 жылы Оздемир және оның иммигрант ата-анасы неміс азаматтығын алды. Неміс Hauptschule және Realschule мектептерін бітіргеннен кейін Оздемир оқуын жалғастырып, балаларға қараушы мамандығын меңгерді. Жоғары техникалық колледжге түсуге құқық алғаннан соң, ол Реутлингендегі Евангелиелік қолданбалы ғылым университетінде әлеуметтік педагогиканы оқыды. 1987 жылы оқуын аяқтағаннан кейін педагог және тәуелсіз журналист ретінде жұмыс істеді. Оздемир өзін "діннен алыс мұсылман" деп сипаттайды және аргентиналық журналист Пиа Мария Кастроға үйленген. Олардың екі баласы бар: ұл және қыз. Оздемир вегетариандық тамақтанады.

Басталуы

Өзедемир 1981 жылдан бері Жасылдар партиясының мүшесі, бастапқыда Людвигсбург аудандық бөлімшесінде болды. 1989-1994 жылдары Баден-Вюртембергтегі Жасылдар партиясының штаттық басқару органының (Landesvorstand) мүшесі болды. Осы кезеңде ол «Имми Грүн» – жаңа жергілікті тұрғындар одағының (Immi Grün – Bündnis der neuen InländerInnen) негіс қалаушыларының бірі болды, бұл одақ «шетелдіктер» (Ausländer) деген сөздің қарамағындағы жергілікті тұрғындарды (InländerInnen) біріктіреді.

1994-2002 жылдары Германия Бундестагының мүшесі

1994 жылдан 2002 жылға дейін Оздемир Германия Бундестагының мүшесі болды; Лейла Онурмен бірге ол түрік немесе черкес тегінен шыққан елдің федералды парламентіне сайланған алғашқы адам болды. 1998 жылдан 2002 жылға дейін ол Ішкі істер комитетінің мүшесі болды және осы мәселе бойынша парламенттік фракциясының өкілі қызметін атқарды. Осы лауазымда ол Германияның азаматтық заңдарын реформалауды қолдады. Сонымен қатар ол Германия-Түркия парламенттік достық тобының төрағасы болды. (Германияның парламенттік достық тобының тізімін және олардың мақсатын, 2024 жылғы қаңтардағы Германия Бундестагының веб-сайтындағы мүшелік туралы ақпаратты қараңыз.) 1999 жылы, «Жасылдар» партиясы алғаш рет канцлер Герхард Шредер басшылығымен Германияның федералды үкіметіне кіргеннен кейін тоғыз ай өткен соң, Оздемир «екінші буынның жастары» деп аталатын 40 жас партия мүшесінің бірі болды. Олар Юрген Триттин сияқты партияның негізін қалаушы буынынан келген «ақылы мол, өзі білгіштерді» тыныш қарап отырмаймыз деп мәлімдеген даулы манифестке қол қойды. 2002 жылы Оздемир Бундестаг депутаты ретінде ресми сапарлары кезінде жинаған «Miles & More» бағдарламасының ұшақ билеттеріне жеке пайдалану үшін иелік еткені үшін парламенттік ережелерді бұзды деген айып тағылды. Ол сондай-ақ жеке қаржылық қиындықтарды шешу үшін неміс PR-консультанты және лоббисі Мориц Хунцингерден несие алғаны үшін де сынға ұшырады. Бұл оқиға бұрынғы Германия қорғаныс министрі Рудольф Шарпингпен де байланыстырылды (1998–2002). Соңынан Оздемир ішкі істер жөніндегі өкілдігінен және Бундестаг мүшелігінен кетті. 2003 жылы Оздемир Вашингтон, округ Колумбия және Брюссельдегі Германияның Маршалл қорына Трансатлантикалық ғалым ретінде қосылды. Оқу барысында ол Висконсин университетінде (Мэдисон) Түркия мен Еуропа мәселесі бойынша бірнеше лекциялар оқыды. Сондай-ақ ол АҚШ және Еуропадағы азшылық топтарының саяси ұйымдасу жолдарын зерттеді. Партияның тең төрағалық сайлауы алдында Оздемир 2009 жылғы Германия сайлауы үшін Баден-Вюртемберг штатының партиялық конференциясында үміткерлігін қойды. Екі рет сайлауда ол тікелей қарсыластарына жеңіліп қалды. Дегенмен, Оздемир партия төрағалығына үміткерлігін сақтап қалды. 2008 жылдың 15 қарашасынан бастап Оздемир «90/Жасылдар» альянсының екі тең төрағасының бірі болды. Ол делегаттардың 79,2 пайызының дауысын алды. 2009 жылғы сайлауда Оздемир Бундестагқа сайланбады. Ол Штутгарт I сайлау округінде (Оңтүстік Штутгартты қамтиды) 29,9% дауыс жинады, бірақ ХДС үміткері Стефан Кауфманнан жеңілді.

Германия Бундестагының мүшесі, 2013 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Өзедемир 2013 жылғы сайлау қорытындысы бойынша Бундестагқа қайта оралды. Ол Германия-Қытай парламенттік достық тобының төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2017 жылы Өзедемир келесі федералды сайлауда «Жасылдар» партиясының ерлер арасынан басты кандидатқа үміткерлікке түсті және партия мүшелерінің сайлауында Шлезвиг-Гольштейн вице-президенті Роберт Хабек пен Бундестаг парламенттік фракциясының жетекшісі Антон Хофрейтерден бар болғаны 75 дауыспен басымдық танытты. Ол парламенттік жетекші Катрин Геринг-Экардтпен бірге «Жасылдарды» федералды сайлауға бастап шықты. Сайлаудан кейін «Жасылдардың» ХДС және ФДП-мен коалиция құрып, үкімет құрауы күтілді, онда Өзедемирдің Сыртқы істер министрі болуы күтілді. Алайда, ФДП келіссөздерді күрт тоқтатқаннан кейін бұл жоспар орындалмады. Өзедемир бұрын-ақ партия басшысы лауазымына қайта үміткер болмайтынын мәлімдеген еді (оның орнын Роберт Хабек басты), ал парламенттік басшылық федералды сайлаудан кейін тікелей сайланды, сондықтан оған басшылық лауазымы қалмады. Оның орнына 2018 жылдан 2021 жылға дейін ол Бундестагтың көлік комитетіне төрағалық етті. Дегенмен, Өзедемир елдегі ең танымал саясаткерлердің бірі болды және кейде тіпті Ангела Меркельден де асып түсті. 2019 жылдың қыркүйегінде Өзедемир заң шығару мерзімінің ортасында Катрин Геринг-Экардт пен Антон Хофрейтерге қарсы үміткерлікке түсті, бірақ жеңіледі және Кирстен Капперт-Гонтермен бірге «Жасылдар» партиясының парламенттік фракциясын тең төрағалық етуге үміткерлігін жариялады. 2020 жылы Фриц Кун Штутгарт қаласының мэрі лауазымына қайта үміткер болмайтынын мәлімдегеннен кейін, Өзедемир оның орнын басатын мүмкін кандидат ретінде қарастырылды. Бірақ ол көп ұзамай бұл лауазымға үміткер болмауды шешті. 2021 жылғы штаттық сайлаудан кейін Баден-Вюртемберг премьер-министрі Винфрид Кречман басшылығымен коалициялық үкімет құру бойынша келіссөздерде Өзедемир экономикалық мәселелер, еңбек және инновациялар жөніндегі жұмыс тобының мүшесі болды. 2021 жылдың мамырында, жалпыұлттық сайлауға бірнеше ай қалғанда, бірнеше БАҚ Өзедемирдің Германия Парламенті әкімшілігіне 2014 жылдан 2018 жылға дейін бес жыл ішінде «Жасылдар» партиясының басшысы ретінде алған қосымша табысының жалпы сомасы 20 580 евро екенін жариялағанын хабарлады. 2021 жылғы федералды сайлаудан кейін Социал-демократтар (СДП), «Жасылдар» партиясы және ФДП-нің «светофорлық» коалициясын құру бойынша келіссөздерде Өзедемир партиясының экономикалық саясат жөніндегі жұмыс тобындағы делегациясын басқарды, ал оның басқа партиялардан келген тең төрағалары Карстен Шнайдер мен Майкл Теурер болды.

Азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрі, 2021 қазіргі

2021 жылғы Германиядағы федералды сайлаудан кейін Жасылдар партиясы Социал-демократ канцлер Олаф Шолц басқаратын «светофорлық» коалиция құрамында үкіметке кірді, ал Оздемир 2021 жылғы 8 желтоқсанда Азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрі болып ант берді. Партия басшылары Роберт Хабек пен Анналена Бербоктың бұрынғы парламенттік фракция жетекшісі және биолог Антон Хофрейтердің орнына Оздемирді тағайындауы партия ішіндегі Ауыл шаруашылығы министрлігі мәселесіндегі тартыс-даулардан кейін болды және бұл таңқаларлық болып көрінді, себебі ол бұрын ауыл шаруашылығы саясаты саласында тәжірибесі болмаған және Жасылдар партиясы ішінде орталық көзқарасты сақтайтын саясаткер еді, ал Хофрейтер солшыл бағыттағы саясатты ұстанып тұрды. Дегенмен, Оздемир бірнеше жыл бойы Германиядағы ең танымал және беделді саясаткерлердің бірі болды. Оздемир Шолц үкіметінде этникалық азшылық өкілі болып табылатын жалғыз министр және Германия тарихында түрік тегінен шыққан алғашқы үкімет мүшесі. 2023 жылғы 15 қарашадағы Федералды Конституциялық Соттың шешімімен 2021 жылға арналған екінші қосымша бюджет конституцияға қайшы деп танылды және жарамсыз деп жарияланды. Бұл 2024 жылғы федералды бюджетте 17 миллиард еуролық тапшылыққа алып келді. Оздемир үкіметтің жауабының бір бөлігі ретінде ауыл шаруашылығы дизеліне берілетін субсидияларды жою және ауыл шаруашылығы техникасына көлік салығын енгізу туралы хабарлады. Бұл бүкіл елде шаруалардың наразылық акцияларына ұласты.

Саяси ұстанымдар

Жасылдар партиясы ішінде Өзедемир орталықшыл "Реало" фракциясымен байланысты. 2013 жылғы Кипр қаржы дағдарысы кезінде Өзедемир Кипрге Еуроодақтың қаржылық көмегін 1974 жылдан бері бөлінген аралды қайта біріктіру жөніндегі келіссөздерді жандандыру шартымен байланыстыруды ұсынды.

Беларусьпен қарым-қатынастар

2020 жылдың 16 желтоқсанында ол беларусьтік журналист және саяси тұтқын Кацярына Барысевичтің қамқорлығын өз мойнына алды. 2021 жылдың 31 мамырында ол беларусьтік саяси тұтқын Раман Пратасевичтің әкесі болды.

Ресеймен қарым-қатынастар

2011 жылы Оздемир Quadriga сыйлығының қамқоршылар кеңесінен кету арқылы коммерциялық емес ұйымның Ресей Премьер-министрі Владимир Путинді марапаттау туралы шешіміне қарсылық білдірді. Ұйымның бұл шешімі халықтың кеңінен наразылығын тудырды және жылдық марапаттау рәсімі кейіннен жойылды. Арменияға екі күндік сапардан кейін Оздемир Арменияның Еуразиялық экономикалық одаққа қосылуына сілтеме жасап: "Ереван Путиннің Ресейіне жақындаған сайын, бұқаралық ақпарат құралдары, ҮЕҰ, ЛГБТ үшін еркіндік азаяды. Халық ашық қоғамды қалайды" деп жазды.

Түркиямен қарым-қатынастар

Өзедемир президент Ердоған басқаратын Түркияның Еуропалық Одаққа кіруіне қарсы. 2014 жылғы мамыр айында Кельн қаласында сөйлеген сөзінде Түркияның премьер-министрі Режеп Тайып Ердоғанды сынаған кезде, Ердоған парламенттегі партиялық отырысының бірінде Өзедемирді "демеуші түркі" деп атап, оның сын-ескертпелерін "өте жаман" деп сипаттады. Ердоғанның шабуылдарынан кейін Түркияның Берлиндегі елшісі Хюсейн Авни Карслыоглу Германия Сыртқы істер министрлігіне шақырылып, премьер-министрдің сөздеріне байланысты Германияның алаңдаушылығы туралы хабардар етілді. Содан кейін Өзедемир Spiegel Online-ға Германияның барлау қызметінің Түркияны Еуропадан Ирак және Левант Ислам мемлекетінің жақтастары үшін транзиттік ел ретінде қарастырмауы "жауапкершіліксіз" болар еді деп мәлімдеді. Өзедемир 2016 жылғы маусымда Бундестагтың Армения геноцидін мойындауының бастамашысы болды, бұл Түркияны ашуландырды. Ол сондай-ақ 2016 жылғы шілдедегі сәтсіз төңкеріс әрекетінен кейін Түркияның жаппай тұтқынға алуларын және наразылықты басуын да сынады. Өзедемир АҚШ қолдауымен Сириялық күрдтерді Африн анклавынан қуу мақсатымен Түркияның Сирияның солтүстігіне басып кіруін айыптады. 2018 жылғы Мюнхен қауіпсіздік конференциясында ол түрік шенеуніктерімен кездесті, олар оны "террорист" деп атады және түрік делегациясынан түрлі қауіп-қорқытулар алды. Осының нәтижесінде Өзедемирге арнайы полиция қорғауы берілді.

Сауд Арабиясымен қарым-қатынастар

Өздемір Германия үкіметіне Сауд Арабиясының билігі үшін өз сыншылары туралы ақпарат жинады деген айып тағылған американдық консалтинг фирмасы McKinsey & Company-мен келісімшарттар жасауды тоқтатуға шақырды.

Арменияның геноциді

2001 жылғы 5 сәуірде Frankfurter Allgemeine Zeitung газетінде жарияланған мәлімдемесінде Өздемір: "Германия парламенті француз парламентінің ізінен ермеуі керек және армяндардың жаппай қырғынын геноцид деп анықтама беруі керек емес. Тарихи оқиғаларға ресми анықтама беру парламенттің құзырында жоқ. Бұл тарихшылардың жұмысы. Бундестагтың өткендегі әділетсіздіктерді шешуге құқығы жоқ". 2015 жылғы 12 наурызда Өздемір Еревандағы Армения геноцидінің ескерткішіне барып, армяндар геноцидін ресми мойындағанын жариялады және Түркияны да оны мойындауға шақырды. Сұхбатында ол: "Менің ойымша, Германия армяндар геноциді мәселесіне қатысты сөз қозғауы тиіс. Екі елдің досы ретінде біз Армения мен Түркия шекарасын ашуға көмектесуіміз керек. Екі елдің досы ретінде біз армян-түрік қарым-қатынасы француз-герман немесе поляк-герман қарым-қатынасы сияқты болуы үшін күш салуымыз керек" деді. 2016 жылы Өздемір Бундестагта 1915 жылғы жаппай қырғынды геноцид деп ресми жіктеуді көздейтін резолюция ұсынды. Резолюция 2016 жылғы 2 маусымда спикер Норберт Ламмерттің "ерекше көпшілік" деп атаған дауыспен қабылданды. Ол кезде Өздемір бұл резолюцияның басқаларды кінәлау мақсатында емес, Германияның геноцидке ішінара жауапкершілігін мойындау үшін жасалғанын атап өтті. 1915 жылы Германия империясы Осман империясының одақтасы болды және зорлық-зомбылықты айыптауға бармады. Бундестаг резолюцияны бекіткеннен кейін түрік БАҚ оған қарсы "соғыс ашты" және ол бірнеше рет өліммен қорқыту алды.

Канопидті заңдастыру

Өздемир марихуананы заңдастыруды жақтады. 2014 жылдың желтоқсанында Берлин прокуратурасы Ice Bucket Challenge бейнесінде оның фонында марихуана өсімдігі көрінгеннен кейін есірткі өсіру күдігі бойынша тергеу ашқанда оның депутаттық иммунитеті алынды. Кейін Westdeutsche Allgemeine Zeitung газетіне берген сұхбатында Өздемир: "Еркін қоғамда марихуананы тұтыну және оның салдарымен байланысты тәуекелді қабылдауды әр адам өздігінен шешуі керек" деді.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

Өзедемир Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік Ассамблеясын құру науқанының қолдаушысы, бұл ұйым Біріккен Ұлттар Ұйымын демократиялық тұрғыдан реформалауды мақсат етеді. Ол "әлемнің кез келген азаматына, әйелдеріне де, ерлеріне де дауыс беру қажет; нақты өкілдік арқылы заңдылықты нығайту және мемлекет басшыларының саяси жауапкершілігін күшейту" керек деп санайды.

Жылдамдық шегі

Өзедемир Германия автобандарында жалпы жылдамдық шегін қолдайды. Оның сөзінше, "Германиядағы тас жолдарда ең жоғары жылдамдық шегін енгізудің тек артықшылықтары болар еді: жол-жапырақ апаттарының саны азаяр, климатты дереу қорғауға болады және іс жүзінде ешқандай шығын болмайды". Сонымен қатар, ол "21-ші ғасырдағы сауатты қоғам үшін жылдамдық шегі – ақылға қонымды талап" деп мәлімдеді. Ол Германиядағы жылдамдық шегін талқылауды АҚШ-тағы қару-жарақ ұстау құқығын талқылаумен салыстырды.