Кіріспе

Сан-Францискодағы нәсілдік жеккөрушілікке негізделген кісі өлтірулер сериясы.

"Зебра" кісі өлтірулері – 1973 жылдың қазанынан 1974 жылдың сәуіріне дейін Сан-Францискода (Калифорния, АҚШ) төрт қара нәсілді серийлі кісі өлтірушілер тобы жасаған нәсілдік жеккөрушілікке негізделген кісі өлтірулер мен оған байланысты шабуылдар. Олар кем дегенде 15 ақ нәсілді адамды өлтіріп, тағы сегіз адамды жарақаттады. Полиция тергеуге арналған арнайы полиция радио жиілігінің атымен бұл іске "Зебра" деген ат қойды. Кейбір мәліметтер бойынша, өздерін "Өлім періштелері" деп атаған күдіктілер 1970 жылдан бері 73 немесе одан да көп адамды өлтірген болуы мүмкін. Криминология профессоры Энтони Уолш 2005 жылғы мақаласында "Сан-Францискодағы Өлім періштелері 1970 жылдардың басында және ортасында сол кезеңде әрекет еткен барлық басқа серийлі кісі өлтірушілерден гөрі көп адамды өлтірген болуы мүмкін" деп жазды. 1974 жылы Өлім періштелері орналасқан қоймадағы жұмысшы полицияға сыйақы алған үшін куәлік берді және кісі өлтірулер туралы жеке мәліметтерді ұсынды. Оның куәлігіне сүйене отырып, осы іспен байланысты төрт адам тұтқындалды. Олар сотта бірінші дәрежелі кісі өлтіру және құлсату қылмыстары бойынша кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ақпарат беруші куәлігі үшін қудалаудан қорғалды және ол, сондай-ақ оның отбасы куәлерді қорғау бағдарламасына қабылданды.

1973 жыл

1973 жылдың 20 қазанында 30 жасар Ричард Хейг пен оның 28 жасар әйелі Куита Сан-Францискодағы Telegraph Hill үйінен келе жатқанда, қарумен ұсталып, күштеп ванға отырғызылды. Куита Хейгтің денесі 6 шақырымдай қашықтықта, теміржол жолында табылды. Ал Ричард Хейг, соққыға жығылып, есінен айырылғаннан кейін, денесі жанында, қолы байланған, басы мен беті жараланған күйде табылған. Ол полицияға шабуылдаушыларды ақ ванмен келген үш қара нәсілді жігіт деп сипаттады. Бұл суреттеме бұрынғыда 11-15 жас аралығындағы үш баланы ұрлауға жасалған әрекетке ұқсас еді. 1973 жылдың 30 қазанында 28 жасар Фрэнсис Роуз Калифорния университетінің жанындағы көлігінде атылып, қаза тапты. Оқиға куәгері, Роузді жолаушы орындығында отырған ер адам атып, содан кейін көліктен секіріп кеткенін айтты. Күдікті Джесси Ли Кукс екені анықталып, ол дереу тұтқындалды. 1973 жылдың 9 қарашасында 27 жасар Роберт Уэйн Стокманды Лерой Доктор атып өлтірді. Оқиғаға дейін, Pacific Gas and Electric Company компаниясының қызметкері Стокман, түрлі жобалардан құжаттар жинап жүргенде, әдемі киінген ер адамнан май құю стансасына қалай бару керегін сұрады. Сәлден кейін ол Стокманды қоршаудың артына итеріп, 32 калибрлі револьверін алып, мойнына оқ атты. Стокман шабуылдан аман қалды, қаруды тартып алып, Докторды қолға, иыққа және ішке үш рет атты. Лерой Доктор тұтқындалып, 9 жарым жылдан өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1973 жылдың 25 қарашасында 53 жасар Салим Эракаттың денесі Сан-Францисконың азаматтық орталығының қарсысындағы дүкенінен табылды. Эракаттың денесі бос кассаның жанында, басына оқ атылып, қолы галстугымен байланған күйде жатты. Дүкеннен 1000 доллардан астам ақша ұрланған. Сол күні оның әмияны Мунь автобусында табылған. Оның өлтірушісі бұрынғы тұрақты клиент екені анықталды, ол оқиғадан бұрын Эракатты араб тілінде сәлемдеген. Оның өлімі ерекше болды, себебі ол мұсылман және басқа ұлт өкілі болғандықтан, "Өлім періштелері" оны өлтірді. 1973 жылдың 11 желтоқсанында 26 жасар Пол Данчик досымен бірге телефон будкасының жанында тұрғанда, екі қара нәсілді жігіт жақындап келіп, оқ атып, Данчикты өлтірді. Оқиға орнында 32 калибрлі үш патрон табылды. Екі күннен кейін, 1973 жылдың 13 желтоқсанында кешке, 35 жасар Арт Агнос, Сан-Франциско Ассамблеясының мүшесі Лео Маккартидің көмекшісі, Потреро Хиллде балалар бағдаршалары бойынша жиынға қатысты. Жиын аяқталған соң, Агнос екі әйелмен сөйлесіп тұрғанда, қара нәсілді ер адам жақындап келіп, оның кеудесіне екі оқ атты. Агнос шабуылдан аман қалды. 1973 жылдың 24 желтоқсанында Оушен Бичтен хирургиялық дәлдікпен кесілген, пластикке оралған және картон қорапқа салынған, Джон Доу №169 деп белгіленген дене табылды. Оның басы, қолдары мен аяқтары жоқ еді. Күәліктерге сәйкес, қалған "Өлім періштелері" оның аяқ-қолдарын кезекпен кесіп тастаған, "саусақтары мен балтаң етегінен бастап, ол қасапханадағы шошқа сияқты бөлшектелгенше". Оның дене қалдықтары Вудлоун зиратындағы кедейлерге арналған қабірге жерленді.

1974 жыл

1974 жылдың 28 қаңтарында тағы бес адам атылды, олардың төртеуі қаза тапты. 32 жастағы Тана Смит үйінен 6 блок қашықтықтағы тротуарда атылды. Он минуттан кейін, сегіз блоктай қашықтықта, 69 жастағы Винсент Воллин қоқыс жәшіктерін қарап, жөндеп сату арқылы әлеуметтік төлемдерін толықтыру үшін заттар іздеп жүргенде екі рет арқасынан атылды. Ол туған күнін тойлауға күтіп тұрған достарының жанында, үйінен бірнеше метр қашықтықта көз жұмды. Бір сағаттан соң 87 жастағы Джон Бамбик, әзілді шляпаларымен танылған адам, екі рет арқасынан атылып, дереу қайтыс болды. 45 жастағы Джейн Холли кір жуып жатқанда, қарулы адам кір жуу орталығының есігінен кіріп, оның арқасына екі рет атты. Ол 25 жылдық тойын тойлауға үлкермей қайтыс болды. Бірнеше минуттан кейін 23 жасар Роксан Макмиллан көлігінен киім алып жатқанда, онымен көшеде амандасқан адам екі рет атты, бірақ ол аман қалды. 1974 жылдың 1 сәуірінде 19 жасар Том Рейнвотер мен 21 жасар Линда Стори, екеуі де құтқару армиясының курсанттары, тамақтанып қайтуға бара жатқанда атылды. Шабуылдан тек Стори ғана аман қалды.

" Зебра " операциясы

Бұл кісі өлтірулер Сан-Францискода кеңінен үрей тудырды. Қала туристік ағынның күрт төмендеуінен түсімнен айырылды; көптеген қонақүйлер, түнгі клубтар, мейрамханалар мен театр иелері бизнестің қысқаруын хабарлады. Түнде көшелер тіршіліксіз қалды, тіпті түнгі өмір аптасына жеті күн жұмыс істейтін Солтүстік Бич ауданында да. 1974 жылдың 28 қаңтарында болған оқиғалардан кейін, полиция "Z" жиілігін пайдаланғандықтан "Зебра операциясы" деп аталған күйреуге қарсы күрес басталды. Алғашқы мәліметтер бойынша, кісі өлтірулердің ортақ үлгісі байқалды. Қылмыскер құрбанына жақындасып, жақын аралықтан бірнеше рет атып, содан кейін жаяу қашып кететін. Кісі өлтірулердің арасындағы тағы бір ортақ белгі – құрбандардан табылған оқ-дәрілер мен қылмыс орнынан табылған гильзаларға сүйенсек, қылмыскерлердің .32 калибрлі тапаншаны қалауы. 1974 жылдың 17 сәуірінде Нельсон Шилдс атып өлтірілгеннен кейін тоқтату және тексеру бағдарламасы енгізілді. Келесі күні Сан-Франциско қаласында алты полициялық күрес аймағы құрылып, 150-ден астам офицерлер сол аймаққа орналастырылды. Әр офицерде қылмыскердің суреті болды, оны адам өлтіру бөлімінің инспекторы Хобарт Нельсон жасаған. Тексеру кезінде, офицерлер одан әрі сұрақ қою қажет деп тапқан жағдайда, тергеу карточкалары толтырылды. Карточкаларда адамдардың есімдері, жасы, мекенжайы, жүргізуші куәлігі және әлеуметтік қамсыздандыру нөмірі жазылды. Карточкалар адам өлтіру бөлімінің детективтеріне тапсырылып, содан кейін Әділет сарайында сақталды. Бағдарлама басталғаннан кейін қара нәсілді қауымнан күшті сын пайда болды. "Қара пантера" партиясының жетекшісі Бобби Сил бұл бағдарламаны "қатыгез және расистік" деп сипаттады. Америкалық азаматтық бостандықтар одағының бас кеңесшісі Пол Халвоник мэр Алиото мен полицияның қабылдаған шаралары "көлемі жағынан бұрын-соңды болмаған және Конституцияны ескере отырып, қорғауға келмейтін" деді. "Ислам ұлтының" өкілі Джесси Бёрд басқаратын "Әділет үшін офицерлер" тобы бұл саясатты "расистік және нәтижесіз" деп сипаттады. Бағдарлама басталғаннан кейін бір апта өткен соң, Симбиондық азаттық армиясының қара нәсілді көшбасшысы Синке былай деді: "Жақын қарасақ, Зебра операциясының нәсілдік соғысқа түрткі болу үшін жауға қарсы жоспарланған шабуыл екенін көре бастаймыз", сондай-ақ ол "қара нәсілді еркектерді ФБР жіктеуіне және сәйкестендіруіне" мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Бағдарламаға байланысты жұртшылықтың наразылығына жауап ретінде Алиото тергеуді жүздеген ақ нәсілді адамдар тоқтатылған Зодиак кісі өлтірулерімен салыстырды және іздестіруді конституциялық деп қорғады. Екі сот процесі қозғалды: біреуі NAACP тарапынан, тоқтату және тексеру тактикасын конституцияға қайшы деп жариялауды талап етіп, екіншісі ACLU тарапынан, алты жас қара нәсілді ер адам атынан іздестіруді тоқтатуды талап етіп. NAACP адвокаты Натаниел Колли судьяға: "Полицияның өзі мойындайтындай, егер ол Зебра кісі өлтірушісінің сипаттамасына сай келсе, кез келген қара нәсілді ер адамның құқықтарын кең ауқымда бұзуда" деді. 1974 жылдың 22 сәуірінде Алиотоға түкіріліп, 1000-ға жуық наразылық білдірушілердің арасынан өтіп бара жатқанда, "Зебра операциясын тоқтату коалициясы" деп аталатын топ ұйымдастырған наразылық белгілерімен басына соққы берді. 1974 жылдың 25 сәуірінде АҚШ округтік судьясы Альфонсо Зирполи сот шешімі шығарды, онда іздестірулер конституцияға қайшы келеді және қара нәсілді жігіттердің құқықтарын бұзады, сондай-ақ офицерлерде нақты себеп болуы керек және композиттік суретке ұқсастық жеткіліксіз екенін айтты. Сот шешімінен кейін полиция күніне оннан астам жауап алудан бас тартты, ал 1974 жылдың 26 сәуірінде қала Зирполидің шешіміне шағым түсірді.

Тұтқындалу және сотталу

1974 жылдың 18 сәуіріне дейін кісі өлтіруге қатысқан адамдарды ұстап, сотқа өткізуге көмектесетін ақпарат бергендерге барлығы 30 000 АҚШ доллары сыйақы ұсынылып жатты.

Бас жюри

1974 жылғы 6 мамырда бас жюридің алғашқы отырысы бұрын-соңды болмаған қауіпсіздік шараларымен басталды. Куәгерлердің жеке басы соттан тыс мәлімдемелер жасауға тыйым салған бұйрыққа сәйкес қорғалды. Келесі аптада Прогрессивті Еңбек партиясынан келген наразылық білдірушілер қала әкімі Алиото мен полиция бөлімін қара нәсілді адамдарды мазалау және қорқыту әрекеттері үшін айыптауды талап ететін материалдарды таратты. Олар сондай-ақ "Зебра" операциясы бойынша далалық тергеу карточкаларын жоюды сұрады. 1974 жылдың 9 мамырында Мур, Грин және Саймон кісі өлтіру айыптауларына кінәсіз деп мәлімдеді. Олардың әрқайсысы үшін кепілдік сомасы 250 000 долларға белгіленді. Харрис берген куәлік, бас жюри хаттамасының 62 бетін құрады, ол 10 кісі өлтіруге куә болғанын, бірақ тікелей қатыспағанын көрсетті. Ол "Өлім періштелерінің" "Ислам ұлтының өте жоғары деңгейдегі бөлімшесі болуы керек" екенін және бүкіл елде 2000 мүшесі бар екенін айтты. Сондай-ақ, кісі өлтірулер Саймонның пәтерінде қыркүйек немесе қазан айларында өткен жиыннан кейін басталғанын, онда 12 немесе 13 адам болғанын мәлімдеді. Гаагадағы кісі өлтіру және шабуыл болған күні Харрис Грин мен Кукс оны үйіне апаруды ұсынғанын, бірақ оның орнына оны осы жұпты ұрлауға қатыстырғанын куәландырды. 1974 жылдың 16 мамырында бас жюри төрт ер адамды да кісі өлтіру қылмысы бойынша айыптады. Мур мен Саймонға екі кісі өлтіру және қару-жарақпен шабуыл жасау бойынша екі айып тағылды. Мурға қосымша қарумен шабуыл жасаудың тағы екі фактісі бойынша айып тағылды. Грин мен Куксқа бір кісі өлтіру, екі ұрлық, екі тонау және қару-жарақпен шабуыл жасау бойынша бір айыптан тағылды. Әрқайсысы үшін кепілдік сомасы 300 000 долларға белгіленді.

Сот

1974 жылдың 29 мамырында барлық төрт күдікті үш адамды өлтіргеніне қатысты айыптамалар бойынша өзін кінәлі емес деп жариялады. Сот отырысы бастапқыда 1974 жылдың 8 шілдесіне белгіленген, бірақ айыпталушылардың адвокатымен келіспеушілік туындағандықтан, сот бірнеше рет кейінге шегерілді. 1975 жылдың 21 ақпанында Грин, Мур және Саймонның адвокаты Клинтон Уайт Харристің өзіне екі хат жібергенін мәлімдеді, онда полиция куәлік бермесе, бұрынғы ұрлық ісі бойынша жазасын қайта қарауға мәжбүрлейтінін айтып қорқытқан. Уайт пен Кукстің қорғаушысы Роджер Пьеруччи Харриспен сұхбаттасып, ол куәлігінен бас тартқанын тіркеді. 1975 жылдың 24 ақпанында 14 миллион долларлық сотқа шағым берілді, онда мэр Алиото мен Сан-Франциско полиция департаменті күдік танытты; «Зебра» өлтірулеріне қатысты айыпталушылар мен босатылған төрт ер адам талапкерлер болды. Олар қанағаттандырылмаған тұтқындалғандары үшін өтемақы талап етті, сондай-ақ «қорқыныш, ұят, ар-ұяттылық, қорлық және алаңдаушылық» сезімдері үшін де талап етті. Сот отырысы 1975 жылдың 3 наурызында басталды. Соттың бірінші күні 48 қазылар алқасының мүшелері қиын жағдайға байланысты босатылды. Қорғаушы адвокат Клинтон Уайт бас стратегия Эдвард Жакконың ауруына байланысты сот отырысын кейінге шегеруді сұрады. Сол түні қорғаушы адвокат Джон Крюкшенктің тоқтаған көлігінен «Зебра» ісіне қатысты портфель, диктофон, кассеталар мен жинақтар ұрланды. 1975 жылдың 27 наурызында 205 үміткерді төрт апта бойы тексеруден кейін қазылар алқасы құрылды: бес ер адам және жеті әйел. Бас прокурор Роберт Подестаның ашық сөзінде полицияның 20 құрбан болған және жараланған адамдардың ішінде 5 құрбандықтың өліміне қатысқан .32 калибрлі тапаншасы бар екені айтылды. Ол сондай-ақ Куита Хейгтен алынған сақинаның табылдыны мәлімдеді. Иммунитет алған Харрис Куита Хейгтің мачетемен өлтірілуін сипаттап: «Ларри әйелдің шашынан ұстап, мачете пышағын алып, оны фургоннан 20 футқа сүйреп әкетті. Ол пышақты жоғары көтеріп, мойнына кесіп тастады. Ол кесуді жалғастырды, жалғастырды», - деді. Ол былай деді: «Ол мен тұрған жерге келіп, «Сен сол шайтанның мойнынан қан ағып жатқанын көргенің жөн еді» деді». Содан кейін ол Кукстің Куитаның күйеуіне жасаған шабуылын сипаттады. Харрис сондай-ақ қаңтар айында төрт адам қаза тауып, біреуі жараланған түні айыпталушылармен бірнеше сағат бірге жүргенін айтты. Қорғаушы адвокат Уайтқа жазған хаттары туралы сұрағанда, Харрис әйеліне қысым көрсеткендігі және аудандық прокурордың кеңсесіне ашуланғандықтан, ол бұл оқиғаны «өйлеп тапқанын» айтты. 23 жастағы Майкл Армстронг иммунитетпен куәлік беріп, 1974 жылы бірнеше адамды өлтірген және жаралаған қаруды «Зебра» ісіне қатысқан бұрынғы күдікті, «Қаралардың өзін-өзі көмектестіру орталығының» директоры Томас Мэнниге сатқанын мәлімдеді. Сотқа бір ай өткен соң, 12 жасар қыз сотта Куксті 1973 жылдың 20 қазанында оны қарумен ұрлап кетуге тырысқан адам деп таныды. Оның куәлігі Харристің айтқандарымен сәйкес келді, ол Кук және тағы екі адам Хагтарды ұрлауға тырысқандарынан бұрын үш баланы ұрлауға тырысқанын баяндады. Сотта Кукстің Фрэнсис Роузды атуға қатысты мойындауы да тыңдалды. Омыртқасына оқ тиіп аман қалған Линда Стори өзіне және курсант Том Рейнвотерге жасалған шабуыл туралы куәлік берді. Он екі ай, 212 күн сотта өткеннен кейін және 181 куәгердің куәлігінен кейін қазылар алқасының талқылауы басталды. Үш күннен кейін барлық төрт айыпталушы да кінәлі деп танылды. Грин қазылар алқасының пікірін сұрағанда қатты күлді; Кукс та адвокатымен кеңескеннен кейін күлді. Мур мен Саймон ешқандай эмоцияны көрсетпеді. Мур мен Саймонға Тана Смит пен Джейн Холлиді өлтірген кезде жасалған екі адамды өлтіру және қару қолдану айыптары тағылды. Әрқайсысына Роксанна Макмилланға жасалған шабуылда екі рет шабуыл жасағаны үшін де айып тағылды. Сонымен қатар, Мур Терри Уайт пен Уорд Андерсонға шабуыл жасады деп айыпталды. Грин мен Кукке Куита Хейгті өлтіргені және оның күйеуі Ричард Хейгке шабуыл жасағаны үшін бір адамды өлтіру, екі адамды ұрлау, екі тонау және қару қолдану айыптары тағылды.

Салдары

2015 жылдың 12 наурызында 69 жастағы Джей Си. Х. Симон 1976 жылдан бері шартты түрде мерзімінен бұрын босатылу мүмкіндігімен өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жүрген Сан-Квентин мемлекеттік түрмесіндегі өзінің камерасында жауабы жоқ күйде табылды. Автопсия күтіліп жатқандықтан, өлімінің себебі әзірге белгісіз деп жарияланды. Мур (75 жасында) 2017 жылы Калифорния денсаулық сақтау орталығында қайтыс болды. Кукс 2021 жылдың 30 маусымында Ричард Дж. Донован түзеу мекемесінде түрмеде қайтыс болды, ал Грин Калифорния штатының Солано түрмесінде.