Кіріспе

Американдық ұрлаушы-кісі өлтіруші дуэт Натан Фреодентал Леопольд кіші (19 қараша 1904 жыл - 29 тамыз 1971 жыл) және Ричард Альберт Лоеб (11 маусым 1905 жыл - 28 қаңтар 1936 жыл), көбінесе Леопольд және Лоеб деп аталады, Чикаго университетінің екі американдық студенті. Олар 1924 жылдың 21 мамырында Чикаго қаласында 14 жасар Бобби Фрэнксті ұрлап, өлтірді. Олар жасаған кісі өлтіру сол кезде "ғасырдың қылмысы" деп аталды. Олар өздерінің жоғары интеллектісін көрсетіп, салдары болмайтын "нағыз қылмыс" жасауға қабілетті екендерін дәлелдеуді мақсат етті. Екі адам тұтқындалғаннан кейін, Лоебтің отбасы қорғанысқа жетекші кеңесші ретінде Кларенс Дарроуды жалдады. Дарроудың сот отырысындағы он екі сағаттық қорытынды сөзі капиталдық жазаны жазалаушы, трансформациялық емес құрал ретінде сынға алды және үлкен әсер етті. Екеуі де өмір бойына бас бостандығынан айырылып, қосымша 99 жылға сотталды. 1936 жылы Лоебті түрмедегі басқа бір тұтқын өлтірді. Леопольд 1958 жылы мерзімінен бұрын босатылды. Осы оқиға содан бері бірнеше көркем туындыға шабыт берді.

Нейтан Леопольд

Натан Фреодентал Леопольд кіші 1904 жылғы 19 қарашада Иллинойс штатының Чикаго қаласында Флоренция (туған аты Форман) мен Натан Леопольд ағаның үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол өте қабілетті бала болған, оның бесігінде төрт ай мен үш апталық шағында алғашқы сөздерін айтқандығы жазылған. Қылмыс жасаған кезде ол Чикаго университетін Phi Beta Kappa құрметімен аяқтаған және Еуропаға сапардан кейін Гарвард құқық мектебінде оқуды жоспарлаған. Леопольд өзінің интеллектуалдық ізденістеріне толыққанды берілді және үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол он бес тілді үйренген және бес тілді еркін меңгергенін айтқан. Сондай-ақ, ол құс зерттеуші ретінде елде танымал болды. Қылмысынан кейін де құстарға деген қызығушылығын жоғалтпады, түрмеде құстар өсірді және мерзімінен бұрын босатылғаннан кейін Пуэрто-Рико популяциясының аман қалуына көмектесу үшін жұмыс істеді.

Ричард Лоб

Ричард Альберт Лоеб 1905 жылдың 11 маусымында Чикаго қаласында Анна Генриеттаның (құрметті есімі Бонен) және Альберт Генри Лоебтің төрт ұлының үшіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі яһуди, ал анасы католик болған. Леопольд сияқты, Лоеб та ерекше зерек болды. Ол көп кітап оқып, тарихқа және қылмыстық оқиғаларға құмар болатын. 12 жасында ол инновациялық Университеттік жоғары мектепке қабылданды. Жеке тәрбиешісінің ынталандыруымен ол жоғары мектепті екі жылда бітірді. 1923 жылы, 17 жасында, Мичиган университетінің ең жас түлегі атанды. Мичиган университетін бітіргеннен кейін Лоеб Чикаго университетінде бірнеше тарих курстарына қатысты. Лоеб Леопольдтей қатаң интеллектуал болған жоқ. Ол көбінесе достарымен араласып, теннис ойнап, детективтік романдар оқитын.

Жасөспірімдік және ерте қылмыстар

Екі жігіт өз отбасыларымен Чикагоның оңтүстік жағындағы Кенвуд ауданында өсті. Лоебтердің Мичиган штатының Шарлевоа қаласында жазғы үйі болды (фермалық бөлігі қазір Касл Фермс деп аталады және танымал той өткізілетін орын), сондай-ақ Леопольдтердің үйінен екі блок қашықтықта Кенвудтағы сарайы болды. Леопольд пен Лёб бала кезінде бірін-бірі танығанмен, 1920 жылдардың ортасынан бастап бір-бірін жиі көруге кірісті. Леопольд Фридрих Ницшенің "үстем адамдар" (Übermenschen) концепциясына ерекше қызығушылық танытып, оларды ерекше және қалыптыдан тыс қабілеттері бар, жоғары интеллектісі арқасында қарапайым халыққа жүктелген заңдар мен ережелерден асып түсетін тұлғалар деп түсіндірді. Лёбке жазған хатында ол: "Үстем адам, өзіне тән жоғары сапаларының арқасында, адамдарды басқаратын қалыпты заңдардан босатылады. Ол атқарған әрекеттері үшін жауапкершілікке тартылмайды" деп жазды. Екеуі ұсақ қарақшылық және вандализм актілері арқылы қалыпты шектеулерден иммунитетті екендерін көрсетуге тырысты. Мичиган университетінің студенттік үйіне еніп, қаламсаптар, фотоаппарат және теріскеп жазу машинасы ұрлады, кейіннен оларды құрбаны Бобби Франкстің қалыңдық қағазын жазу үшін пайдаланды. Олардың батылдығы артып, өрт қою сияқты ауыр қылмыстарға талпынды, бірақ ешкім байқаған жоқ. Олардың қылмыстарына бұқаралық ақпарат құралдарының назар аудармауына көңілі толмады, сондықтан олар көпшіліктің назарын аударатын және өздерін "үстем адамдар" ретінде бекітетін сенсациялық "жетілдірілген қылмыс" жасауды жоспарлап, іске асыруға бел буды.

Бобби Франкстың өлтірілуі

Леопольд пен Лёб сол кезде 19 және 18 жаста болған, олар кішкентай жасөспірімді ұрлап, өлтіруді өзінің кемелді қылмысы деп тапты. Олар жеті ай бойы барлық нәрсені жоспарлады, ұрлау әдісінен бастап, денені жоюға дейін. Қылмыстың нақты сипаты мен оның қозғаушы күшін жасыру үшін олар төлем талап етуді шешті және оны жинау үшін күрделі жоспар ойлап тапты. Бұл ұзақ сериялы күрделі нұсқауларды телефон арқылы бірінен соң бірі жеткізуді білдіреді. Олар бауырластық үйінен ұрланған машинканы қолдана отырып, төлем қағазы түрінде ақшаны беру туралы нұсқаулардың соңғы топтамасын жазды. Құрбанды есінен таныту үшін балта сатып алынған. Олар арқан сатып алады, әрқайсысы бірдей кінәлі екеніне көз жеткізу үшін, оны құрбанның мойнына орап, әрқайсысы бір шетінен тартып, оны өлтіреді. Ұзақ уақыт бойы, көбінесе Леопольд оқыған Кенвуд ауданындағы Гарвардтың ер балалар мектебінде, қолайлы құрбан іздегеннен кейін, жұп Чикагодағы сағаттар өндіруші Джейкоб Франкстың 14 жасар ұлы Роберт "Бобби" Франксты таңдады. Бобби Фрэнкс - Лоебтің көше маңындағы көршісі, ол бірнеше рет Лоебтің үйінде теннис ойнаған. 1924 жылы 21 мамырда Леопольд пен Лёб өз жоспарын іске асырды. Леопольд Мортон Баллард деген атпен жалға алған автокөлікті пайдаланып, олар Франксты мектептен үйге қарай аттандырды. Бастапқыда бала бас тартты, өйткені оның баратын жері екі блокқа жетпеген еді, бірақ Лоеб оны көлікке кіріп, өзі пайдаланған теннис ракеткасын талқылауға көндірді. Одан кейінгі оқиғалардың нақты реті әлі де дау-дамайда, бірақ көпшілік пікір Леопольдты машинаның руліне отырғызды, ал Лоеб арткы орындықта балтамен отырды. Лоеб жолаушы орындығында оның алдында отырған Фрэнкті бірнеше рет бас жағына балтамен ұрып, кейін оны артқы орындыққа сүйреп әкеліп, аузын жауып тастады, ол қайтыс болды. Мәйітті артқы орындықтың еденінде, көзге көрінбей, ер адамдар алдын ала белгіленген жерге, Хэммондтағы Вольф-Лейкке жақын, Индиана штатына, Чикагодан оңтүстікке қарай 40 шақырымға дейін барды. Түн түскеннен кейін олар Фрэнктің киімдерін алып тастап, көліктің солтүстігіндегі Пенсильвания темір жолының бойындағы каналға жасырып тастады. Оның денесін жасыру үшін, олар бет-әлпетіне және жыныс мүшелеріне хлорлы қышқыл құйып, сүндеттелуін жасыру үшін, өйткені сол кезде сүндеттелу АҚШ-та яһуди еместер арасында әдеттегідей емес еді. Екі адам Чикагоға қайтып келген кезде, Франкс жоғалған деген хабар тараған болатын. Леопольд Франкстың анасына телефон соғып, өзін "Джордж Джонсон" деп таныстырды және оған Франксты ұрлап әкеткенін айтты; төлемді жеткізу туралы нұсқаулар болады. Олар баспаға басылған төлем қағазын жіберіп, қанға батқан киімдерін өртеп, жалға алынған көліктегі қанды таптарды тазалағаннан кейін, кештің қалған бөлігін карта ойнауға арнады. Франкстар отбасы келесі күні таңертең төлем қағазын алғаннан кейін Леопольд екінші рет қоңырау шалып, төлем төлемінің алғашқы нұсқауларын жазып берді. Бұл күрделі жоспар бірден тоқтады, өйткені отбасының бір мүшесі келесі нұсқауларды алу керек дүкеннің мекенжайын ұмытты, ал Франкстің денесі табылғаны туралы хабар жеткенде, бұл жоспар мүлдем тоқтатылды. Леопольд пен Лоеб машинаны жойып, мәйітті жылжыту үшін қолданған көлік шапанын (жапқыш) өртеп жіберді. Чикаго полициясы жан-жақты тергеу жүргізді; ақпарат үшін сыйақылар ұсынылды. Леопольд пен Лёб екеуі де достары мен отбасы мүшелерімен осы кісі өлтіру туралы әңгімелесуді ұнататын. Леопольд бұл жағдайды өзінің профессорымен және досымен талқылап, ол мойындап, оған сыйақы ақшасын беремін деп әзілдеді. Лоеб өзінің бірнеше досына, журналистерге, Джейкоб Франкті Леопольдпен бірге жіберуге тырысқан дәріхананы табуға көмектесті, және Боббиді сипаттауды сұрағанда ол былай деп жауап берді: "Егер мен біреуді өлтірсем, ол Бобби Франкс сияқты мақтаншақ кішкентай бала болар еді". Полиция Франкстің денесі жанында көз айнекті тапты. Олар рецепт бойынша және рама бойынша кең тараған болса да, Чикагодағы үш тұтынушы сатып алған ерекше шаршымен жабдықталды, олардың бірі Леопольд болды. Сұраққа тартылғанда Леопольд көзілдірігі өткен аптаның соңында құс бақылау сапары кезінде қалтасынан құлап кеткен болуы мүмкін екенін айтты. Леопольд пен Лёб 29 мамырда ресми жауапқа шақырылды. Олар қылмыс болған түні Чикагода Леопольдтың көлігімен екі әйелді алып, кейін олардың тегін білмей, гольф алаңына апарып тастағанын айтады. Олардың алибиі Леопольдтың жүргізушісі полицияға Леопольдты�...

Өкініш

Лоб ең бірінші мойындады. Ол өзі жүргізуші екенін, ал Лоб – кісі өлтіруші екенін мәлімдеді. Олардың мойындауы іс бойынша дәлелдердің көп бөлігін растады. Леопольд кейінірек, Лоб қайтыс болған соң, Лобтан Франкті өлтіргенін мойындауын өтінді. "Момпси сенің жасағаныңды ойлап, өзін аздап жақсы сезінеді, мен одан осы аз да жұбаныш мүмкіндігін алмаймын", - деп Лобтың сөздерін келтірді ол. Көптеген бақылаушылар Лобтың қатаң соққы бергенін сенді. Леопольд пен Лоб екеуі де оларды қызық іздеу, "Übermenschen" (супермен) иллюзиялары және "жетілдірілген қылмыс" жасауға талпынулары жетелегенін мойындады.

Сот

Чикагодағы Кук округі қылмыстық сотында Леопольд пен Лоебтің соты бұқаралық ақпарат құралдарының тамашасына айналды және Гарри Тоу мен Сакко мен Ванцеттиден кейін "ғасыр соты" деп аталатын үшінші болды. Леопольд пен Лоб отбасылары атақты қылмыстық қорғаушы адвокат Кларенс Дарроуды қорғаушы топтың жетекшісі етіп алды. Дароуға қызмет көрсетуі үшін 1 миллион доллар төленген деген хабар тарады, бірақ оған шын мәнінде 65 000 доллар төленді (1925 жылы 70000 доллар соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). Дарроу бұл істі өлім жазасына қарсы болғандықтан қабылдады. Адамдардың қорғанысы ақылсыздыққа байланысты кінәлі емес деп мойындауға негізделетінін ойлағанмен, Дарроу қазылар алқасының соты сенімді түрде айыпты және өлім жазасына кесілетінін айтты. Сот, әрине, ұзартылған үкім шығару отырысы болды, өйткені олардың кінәсін мойындаулары қабылданды, ол отыз екі күн бойы жалғасты. Прокурор Роберт Э. Кроу қылмыстың егжей-тегжейін баяндаған 100-ден астам куәгерді ұсынды. Қорғаушы бала кезіндегі ата-анасының қамқорлығынсыз қалғандығына байланысты, Леопольдтың жағдайында тәрбиеші әйелдің жыныстық қатынасқа қатысқаны сияқты жағдайларды анықтауға тырысып, психиатриялық айғақтарды ұсынды. Дарроу сарапшы куәгерлерді шақырды, олар Леопольд пен Лёбтің аномалияларының каталогын ұсынды. Бір куәгер олардың ішкі секрециялық бездерінің бұзылуы туралы, екіншісі қылмысқа әкелген қиял-ойы туралы куәлік етті. Сот отырысының соңында оның сөз сөйлеуі мансабындағы ең үздік сөз деп аталды. Оның негізгі дәлелдері американдық сот жүйесінің әдістері мен жазалары адамгершіліксіз, ал айыпталушының жастық шағы мен жетілмегендігі болды: Сотталушы көндірілді, бірақ ол өзінің шешімінде шешімінің негізінен прецедент пен айыпталушының жасына негізделгенін түсіндірді. 1924 жылдың 10 қыркүйегінде Леопольд пен Лёбті өлтіргені үшін өмір бойына, ал ұрлағандығы үшін 99 жылға соттады. Дарроудың заңмен жұмыс істеуі қорғаушы ретінде оның дау-дамай мақсаттарына қайшы келетін психиатриялық сарапшы куәліктерін жасырғаны және барлық қылмыстық жазаны заңды ететін қағидалардың бірі - еркін ерік-жігерді мүлтіксіз жоққа шығарғаны үшін сынға түсті.

Түрме

Леопольд пен Лоеб бастапқыда Джолиет түрмесінде ұсталды. Олардың мүмкіндігінше бөлек ұсталуына қарамастан, екеуі достығын сақтап қалды. Леопольд 1925 жылы аппендициттік операция жасау үшін Стейтвилл түрмесіне ауыстырылды, ал Лоеб 1930 жылы сонда жеткізілді. Қайта қосылғаннан кейін, олар түрмедегі білім беру жүйесін кеңейтіп, орта мектеп және колледж деңгейіндегі оқу бағдарламаларын қосты.

Лоебтің өлімі

1936 жылғы 28 қаңтарда Лоебке душ бөлмесінде тұтқын Джеймс Дей жүзіне қырылған пышақпен шабуыл жасады; ол көп ұзамай түрме ауруханасында қайтыс болды. Дей Лоебтің оған жыныстық зорлық жасауға тырысқанын, бірақ ол ешқандай зардап шекпегенін, ал Лоебтің елуден астам жарақаты болғанын, соның ішінде қолдары мен білектерінде қорғаныс жарақаты бар еді. Оның тамағы арт жағынан кесілген. Жаңалықтарда Лоеб Дейге ұсыныс жасағаны айтылды, және түрме басшылығының бірнеше қызметкері, оның ішінде директор Лоебтің қастандық құрбаны болғанына сенсе де, 1936 жылғы маусымда өткен қысқа сотта төрешілер алқасы Дейді кінәсіз деп тапты. Бұл ақпараттың жарияланғанына ешқандай дәлел табылған жоқ, ал сол күнгі түпнұсқа мәтінде басқаша жазылған. 1936 жылғы 19 ақпанда «Сиракуз журналында» жарияланған бағанда Марк Хеллинджер былай деп жазды: «Мен сізге Чикагодағы белгісіз тілшіден келген бір сөйлемді айтуым керек. Бұл анонимді автор Дики Лоебтің өлімі туралы толық мәліметке ие екенін мәлімдеді. Дәл сол кезде Лоеб грамматикалық қате жіберген сияқты. Ол бір ұсынысты аяқтаған...». Сол кездегі басқа газеттер де Дейді мақтаған сияқты, ол кейіннен Лоебтің өліміне қатысы бар екені үшін сотталып, ақталды. Лоеб түрмеде жыныстық зорлық жасаушы болғанына ешқандай дәлел жоқ, бірақ Дей кейіннен кем дегенде бір рет басқа тұтқынмен жыныстық қатынаста ұсталды. Өзінің «Өмір плюс 99 жыл» атты өмірбаянында Леопольд Дейдің Лоеб оған жыныстық зорлық жасауға тырысқаны туралы мәлімдемесін әжуалады. Бұл сөзді түрмедегі католик дін қызметкері, Лоебтің сенімді досы, де қосты. Ол Дейдің Лоебтің ұсынысын қабылдамағандықтан оған шабуыл жасағаны ықтимал екенін айтты.

Леопольдтың түрмедегі өмірі

Леопольд Лёб қайтыс болғаннан кейін де өз жұмысын жалғастырды. Депрессияға ұшырағанға қарамастан, ол үлгілі тұтқынға айналып, Стейтвилл түрмесіндегі жағдайды жақсартуға көп үлес қосты. Осыған түрме кітапханасын қайта ұйымдастыру, мектеп жүйесін жаңарту және оқушыларға сабақ беру, сондай-ақ түрме ауруханасында ерікті болып жұмыс істеу кірді. 1944 жылы Леопольд Стейтвилл түрмесіндегі малярияны зерттеуге ерікті түрде қатысты. Оған қасақана малярия қоздырғыштары егіліп, содан кейін бірнеше тәжірибелік малярия емдері қолданылды. Ол кейін түрмеде және босатылғаннан кейін атқарған барлық жақсылықтарының өзі жасаған қылмысты өтеу үшін жасалғанын жазды. 1956 жылы жарық көрген кітапта Левин Леопольдты Джудд Штайнер деген псевдониммен, өте зиялы, бірақ терең жаралы жасөспірім ретінде бейнеледі, оның балалық шағындағы қиындықтары мен Лёбке деген құштарлығы оны кісі өлтіруге психологиялық түрде итерген. Кейін Леопольд Левиннің кітабын оқығаннан кейін "денем ауырсып, қалқып кеткендей болды. Мен өзімді үлкен көрершілер алдында жалаңаш, жарқын жарық астында тұрған адамдай сезіндім. Осындай жағдайға түскенде адам қандай сезімде боларын білмеймін". Леопольдтың "Өмір плюс 99 жыл" атты автобиографиясы 1958 жылы шартты түрде босатуға қол жеткізу мақсатымен жарық көрді және көбінесе оң пікірлер алды, бірақ кейбіреулер оны өзінің өткенінің қараңғы жақтарын елемеу арқылы өзінің беделін жақсарту үшін ғана жазды деп айыптады.