Кіріспе
Аделаидадағы жаяу жүргіншілерге арналған сауда алаңы, Оңтүстік Австралия
Rundle Mall – Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында орналасқан жаяу жүргіншілерге арналған көшедегі сауда орталығы. Ол 1976 жылдың қыркүйегінде Кинг Уильям көшесі мен Пултени көшесі арасындағы Рандл көшесінің бөлігін көліктер үшін жауып, жаяу жүргіншілерге арналған сауда орталығы ретінде ашылды. Көше шығысқа қарай бұрынғыдай Рандл көшесі, ал батысқа қарай Хиндли көшесі болып жалғасады. Бұл жаяу жүргіншілерге арналған сауда орталығы Аделаида қаласының орталық бөлігіне айналып, штаттағы ең қымбат жылжымайтын мүліктерге ие болды. Ол қала маңындағы ірі сауда орталықтарымен (мысалы, Westfield Marion, Armada Arndale сауда орталығы, Westfield Tea Tree Plaza және т.б.) бәсекелеседі. 2009 жылы сауда орталығындағы сауда алаңы бір шаршы метріне жылына 3700 долларға дейін жалға берілді. Орталықта көптеген ірі австралиялық бөлшек сауда желілерінің Оңтүстік Австралиядағы бас дүкендері мен көптеген шағын дербес және желілік дүкендер орналасқан. Сонымен қатар, орталықта шағын бутиктер мен дәмханалар бар бірнеше аркадалар мен алаңдар да бар. Оларға итальяндық стильдегі Аделаида аркадасы (Австралиядағы электр жарығы бар алғашқы сауда орны және алты әруаққа мекен болған деген әңгіме бар), Regent Arcade, Gay's Arcade, City Cross, Southern Cross, Adelaide Central Plaza, Myer Centre, Renaissance Arcade және Rundle Place кіреді. Әдетте, Аделаида қалалық кеңесі лицензия берген бірнеше музыканттар орталықта өнер көрсетеді. Орталықтағы дүкендер әдетте аптаның жеті күні де ашық болады.
Рандл көшесі
Рандл көшесі, осы сауда орталығы атын алған, Джон Рандлдың есімімен аталады, ол Ұлыбритания парламентінің мүшесі және Оңтүстік Австралия компаниясының алғашқы директоры болған. Көшеге 1837 жылдың 23 мамырында Көшелерді атау комитеті ат қойған. 1895 жылы алғашқы электрлік көше шамдары Рандл көшесінің (сол кездегідей), Кинг Уильям көшесі және Хиндли көшесінің қиылысында, қазір "Бейхив бұрышы" деп белгілі жерде орнатылды. 19 ғасырдың соңында Рандл көшесінен Аделаиданың кең трамвай желісінің бір бөлігі өткен. Атпен жүргізілетін трамвайлар Оңтүстік Крест қонақ үйінен, Кинг Уильям көшесі арқылы Рандл көшесіне, Кент Таун сыра зауытынан өтіп, шығыс қалашықтарындағы әртүрлі бағыттармен қатынайтын.
Рекс театры
Рундл көшесіндегі алғашқы кинотеатр 1910 жылғы 2 шілдеде аяқ киім дүкенінің орнында қайта жабдықталған, №127 үй мекенжайында (қазіргі Твин-стриттің батысындағы жерде) құрылған «Аркадия» киносарайы болды. Алайда, бұл қарапайым кинотеатр көп ұзамай, 1911 жылғы 11 ақпанда жабылды. Жаңа кинотеатр жобаланып, 1912 жылғы 22 маусымда «Павильон» театры ретінде қайта ашылды, ол кіреберісіндегі табельге сәйкес «Пав» деп аталды. Сол кездегі кинотеатрлардың арасында ерекшелігі, кинотеатр сағат 11:00-ден 23:00-ге дейін үздіксіз фильмдер көрсетіп тұрды, көрермендерге орынға үш пенс немесе дөңгелек қатардағы орынға алты пенс төлеп, қалағанша отыруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, кинотеатр балаларға қарау қызметін ұсынды, «арнайы әйел қызметкерлер» аналары сауда жасаған кезде дөңгелек қатардағы балаларға күтім жасады. «Павқа» келушілердің саны өте көп болды. 1929 жылы «Павильон» театры жабылып, шағын гольф алаңына айналдырылды. Бірақ ол қайтадан кеңейтіліп, кинотеатр ретінде жаңартылып, 1933 жылғы 31 наурызда «Рекс» театры ретінде қайта ашылды. Эдвард стиліндегі фасады айтарлықтай өзгертілмеді, бірақ жылы түндері дөңгелек қатардан кіре алатын жаңа балкондағы веранда салынды. 1930 жылдардың соңында меншік иесі ауысқаннан кейін кинотеатр сәулетші Джон Киркпатрик жобалаған Арт-Деко / Модерн стилінде қайта жаңартылды. «Хойтс» компаниясымен. Театр 1959 жылғы 12 ақпанда жабылды. Алайда, «Celebrity Theatres Ltd» (Majestic Theatre-ді басқарған) компаниясы оны жалға алып, CinemaScope және VistaVision жабдықтарын орнатып, 1959 жылғы 15 мамырда қайта ашты, осылайша кинотеатрға жаңа өмір сыйлады.
Штурт театры
Альфред Дрейк, «Норфолк Армс» қонақ үйінің иесі, қонақ үйдің орнында архитектор Р.Р.Г. (Роуленд) Аштетонның жобасы бойынша, архитектор А.Дж.С. Аштетонның қадағалауымен «Гранд Пикчер Театрын» (сонымен қатар «Гранд Театр» деп те аталады) салдырды. Бұл бес қабатты әсем ғимараттың бір бөлігі қонақ үй ретінде пайдаланылды. Оның Аделаиданың Лорд-мэрі (кейін Исаак Исаакс) және басқа да көрнекті тұлғаларға арналған ашылу кеші 1916 жылдың 30 қарашасында өтті, ал халыққа ашылуы келесі күні, «Ақымақтың кек алуы» фильмі көрсетілген кезде болды. Дрейк және оның ұлы көп жылдар бойы кинотеатрды басқарып, жақсы табыс тапты.
1930 жылдардың басында «British Cinemas Ltd» компаниясының өкілі Сесил Дж. Шеннон Аделаидаға «Мейфэр» кинотеатрының ашылуына келді. 1934 жылдың 30 наурызындағы Ұлы жұма күні өткен ашылу салтанатында «Британдық халық үшін британдық фильмдер» деп жарияланды. Сол кездегі қала әкімі Джонатан Кейн ашылу кешіне қатысты. 1953 жылы кинотеатр қайта жөнделді, 12 метрлік жаңа кең экран орнатылып, ірі фильмдер көрсетуге мүмкіндік болды және ол «Greater Union» компаниясына тиесілі «Стурт Театры» деп аталды.
Регент театры
101–107 Рундл-стрит / Молл мекенжайында орналасқан Регент театрын Мельбурндық Седрик Баллантайн Аделаида архитекторлары Инглиш және Совардпен серіктестікте жобалаған. Бұл практикаға сол кезде Герберт Монтефиор Джекман (1897–1968) кірген. Оны J. Reid Tyler салған, ал бастапқыда 2229 адамға арналған. Оның безендірілуі марокко стиліндегі элементтерді, Людовик XV дәуірінің жиһаздарын және қабырғалардағы арабеск өрнектерін қамтыды, олардың бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Сондай-ақ, гобелендер, картиналар, мүсіндер және қабырға суреттері де болған. Ол Сиднейдегі Регент театрына ұқсас болды. 1967 жылы көрермендер азайып бара жатқандықтан, оның көлемі кішірейтілді, бұл өзгеріске Регент Аркадасының құрылысы да кірді. 1968 жылдың мамыр айында қайта ашылғанда, ол енді 894 адамға ғана сыйымды болды. Театрдың алдыңғы жағы Гренфелл көшесінде қайта салынды. 2022 жылдың сәуір айында кинотеатрдың жоғарғы қабаты әшекейлі төбесін сақтап, Dymocks кітап дүкені ретінде ашылды.
Жаяу жүргіншілерді тарту (1976)
1972 жылдың қарашасында сол кездегі Оңтүстік Австралия премьері Дон Данстан, көлік қанағатсыздығы мен жаяу жүргіншілердің санының артуына байланысты, Рундл-стриттің батыс бөлігін жауып, оның орнына Рундл-молл құру туралы шешім қабылдады. Ол 1976 жылдың 1 қыркүйегінде ашылды. Полиция және басқа мемлекеттік көліктерден басқа, жүргізушілерге жаяу өтетін аймақта жүру үшін рұқсат алу қажет. Рундл-молл темекі шекпейтін және алкогольге тыйым салынған аймақ болып табылады.
Жаңартулар
1995–96 жылдары сауда орталығы алғашқы ірі жаңартудан өтті. Жаңарту барысында сауда орталығының көптеген жабдықтары жаңасына ауыстырылды және сауда орталығының орталық бөлігіне тұрақты сауда орындары орнатылды. Кейіннен бұл сауда орындары 2013 жылғы қайта құру аясында бұзылып алынды. 1990 жылдары Рундл сауда орталығында бірнеше эскалаторлар болған, бірақ олар кейіннен демонтаждалды. 2013 жылы Аделаида қалалық кеңесі сауда орталығын 27 миллион доллар көлемінде жаңарту жұмыстарын бастады, ол 16 айдың ішінде төрт кезеңмен аяқталды. Жаңа жабын, орындықтар, ағаштар, қоқыс жәшіктері, көп мақсатты құрылым және жер асты коммуникациялары орнатылды. Рундл Моллдың бас жоспарына сондай-ақ сауда орталығының екі шетінде орналасқан төрт тіреуге тірелетін, ғимараттардың қасбеттеріне бекітілген кронштейндермен жабдықталған катенариялық жарықтандыру жүйесі де кірді. 2015 жылдың маусым айында жарықтандыру жүйесін аяқтау және сауда орталығындағы кәріз жүйесін жақсарту үшін қосымша 3 миллион доллар қажет екені хабарланды. Сауда орталығының катенариялық жарықтандыру жүйесі бірнеше айға кешігіп, 2015 жылдың қараша айында аяқталды.
Ерекше жерлер
Рундл фонары, Пултеней және Рундл көшелерінің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан, түнде сауда орталығының шығыс бөлігін жарықтандырады.
Бал аралы бұрышы
1896 жылы салынған тарихи "Бейіш бұрышы" ерекше атауға лайық. Ол сауда орталығының батыс жағында, Король Уильям көшесінің қиылысында орналасқан және бастапқыда Джон Рандлге тиесілі болған. "Бейіш бұрышы" неоготикалық стильде салынған, бұл стиль көбінесе шіркеулер үшін қолданылады.
Су бұлағы
Рундл Молл фонтаны – 1887 және 1962 жылдар аралығында Солтүстік террасадағы Юбилейлік көрме ғимаратының кіреберісінде орналасқан екі фонтанның бірі (екіншісі қазір Кресвелл бағында). Рундл Молл салынып жатқан кезде, құйма темірден жасалған, Виктория дәуірінің түстерімен боялған бұл фонтан сауда орталығы мен Гаулер Плейс көшелерінің қиылысына көшірілді, кейін Аделаида Аркадасының кіреберісіне орналастырылды. Фонтанның корпусында оны Англияда Эндрю Хэндисайд және компаниясы құйғандығын көрсететін тақта орнатылған.
"Шаруалар үйі"
Сауда орталығында заманауи мүсіндердің бірнеше түрі бар. Ең танымал – Берт Флюгельманның биік "Сфералар" мүсіні; диаметрі тең екі үлкен тот баспайтын болат шар, бірі екіншісінің үстіне қойылған (көбінесе "Сауда орталығының шарлары" немесе кейде "Берт шарлары" деп аталады). Бұл сауда орталығына келгендердің жиналатын ортасы. 1977 жылы орнатылған бұл мүсін сол кездегі Хиндмарш құрылыс қоғамының тапсырысымен жасалған (кейіннен Аделаида банкіне біріктірілген) және құрылыс қоғамының 1977 жылғы 100 жылдығын белгілеу үшін Аделаида қаласына сыйға берілген.
Шошқалар
Басқа мүсіндердің ішінде, өмірлік көлемдегі қола шошқалар тобы – Хорацио, Труфл, Аугуста және Оливер қоқыс жәшігінің маңында аралап жүр. Оңтүстік Африка тумасы Маргарита Деррикорт бұл қола мүсіндерді Аделаида қаласы бастама көтерген ұлттық байқауда жасаған.
Қалқалы
2013 жылы сауда орталығына алып тарақан мүсіні қосылды. Бұл мүсін қоқыс жинау орынынан құтқарылып, тазаланып, содан кейін сауда орталығына орналастырылды. Полиция екі адамды мүсінді сауда орталығында алты метрге сүйрегені үшін тіркеді.
Күгіз
2020 жылдың желтоқсан айында сауда орталығының Gawler Place кіреберісіне биік болаттан жасалған көгершін мүсіні қойылды. Бұл мүсінді Аделаида қаласы тапсырыс етіп, оңтүстік австралиялық суретші Пол Слоан аяқтады.
Ғимараттар мен жалға алушылар
Сауда орталығындағы ғимараттардың көпшілігінде аз ғана сауда орындары бар. Сонымен қатар, сауда орталығынан немесе оның төңірегіндегі үйлерден басталатын көптеген ірі аркадалар мен сауда орталықтары да бар. Сауда орталығының жылжымайтын мүлкінің маңызды бөлігіне ешбір компания немесе ұйым иелік етпейді.