Кіріспе

АҚШ Теңіз күштері жасаған эксперименталды су асты мекендері

SEALAB I, II және III – 1960 жылдары АҚШ Теңіз күштері толығу терең суға түсудің мүмкіндігін және адамның ұзақ мерзімге оқшауланған жағдайда өмір сүруін дәлелдеу мақсатымен жасап, қолданған эксперименталды су асты мекендері. SEALAB экспедицияларынан алынған білім терең теңізге сүңгу және құтқару ғылымын дамытуға көмектесті, сондай-ақ адамның психологиялық және физиологиялық тұрғыдан қандай ауыртпалықтарға төзе алатынын түсінуге үлкен үлес қосты.

АҚШ әскери-теңіз флотының Genesis жобасы

Алдын ала зерттеу жұмыстарын Джордж Ф. Бонд жүргізді, ол жобаны Жаратылыс кітабынан кейін атады, онда адамдар мұхиттарға үстемдік ететіні туралы болжам жасалған. Бонд 1957 жылы қанығумен суға түсу теорияларын дамыту үшін зерттеулер бастады. Бондтың командасы егеуқұйрықтарды, ешкілерді, маймылдарды және адамдарды әртүрлі қысымдағы әртүрлі газ қоспаларына ұшыратты. 1963 жылы олар SEALAB-тің алғашқы тұрағын сынау үшін жеткілікті мәліметтер жинады. Сол кезде Жак Кусто мен Эдвин А. Линк ұзақ мерзімді су астында өмір сүруді зерттеу үшін жеке қаржыландырылатын қанығумен суға түсу жобаларын жүзеге асырды. Линктың күш-жігерінің нәтижесінде су асты тұрағы құрылды, оны суға түсуші Роберт Стенуит 1962 жылдың 6 қыркүйегінде Жерорта теңізінде бір күнге тереңдікте орналастырды. Кустоның тұрақтарына 1962 жылдың 14 қыркүйегінде Марсельге жақын жерде орналасқан екі адамдық экипажбен "Коншеф I" және 1963 жылдың 15 маусымында Қызыл теңізде тереңдікте орналасқан "Коншеф II" кірді. Сол жылы Кеннеди әкімшілігі жаңа "жарыс" шекарасын ашуға шешім қабылдады, теңіз күштеріне SEALAB бағдарламасын бастауды тапсырды. Ол "Жоғарғы басшы" деп танылды. SEALAB I ашық мұхитта қанығумен суға түсудің ұзақ мерзімді кезеңдерде мүмкін екенін дәлелдеді. Эксперимент тұрақ орналасуы, тұрақ кабелі, ылғалдылық және гелийде сөйлеудің бұрмалануы туралы да ақпарат ұсынды. SEALAB I Conshelf сияқты мәселелерді көрсетті: жоғары ылғалдылық, температураны бақылау және гелий атмосферасындағы ауызша байланыс. SEALAB I Флорида штатының Панама-Сити-Бич қаласындағы "Теңіздегі адам" мұражайында қойылған, ол бастапқыда жағалаудан тыс жерде сынақтан өткізілген жерге жақын орналасқан. Ол сыртта көрсетіледі. Оның металл корпусы көбінесе сақталған, бірақ жылдар өте бояуы кірпіш қызыл түске дейін өшіп кеткен. SEALAB II 1965 жылы іске қосылды. Оларға АҚШ Теңіз сүтқоректілері бағдарламасынан Туффи атты бөтелке мұрынды дельфин көмектесті. Суға түсушілер мен теңіз күштерінің жаттықтырушылары Туффиге SEALAB-ке немесе бір суға түсушіден екіншісіне жабдықтарды тасымалдауды және қиын жағдайдағы суға түсушіні құтқаруды үйретуге тырысты, бірақ нәтижелер әртүрлі болды. SEALAB II миссиясы 1965 жылдың 10 қазанында аяқталғанда, Туффидің SEALAB III-ке қатысуы жоспарланған. SEALAB II-ден алынған қосымша мәлімет Карпентер мен президент Линдон Б. Джонсонға арналған құттықтау телефон қоңырауы болды. Карпентер азотты гелий газымен алмастыратын декомпрессиялық камерадан қоңырау шалып жатыр, сондықтан операторлар Карпентерді түсіне алмады. Бұл қоңыраудың жазбасы бірнеше жыл бойы теңізшілер арасында тарады, ал 1999 жылы Ұлттық қоғамдық радиода жарияланды. 2002 жылы Скриппс институтының жоғары өнімді сымсыз зерттеулер және білім беру желісінің зерттеушілері Scorpio ROV-ді пайдаланып SEALAB тұрағының орнын тапты.

SEALAB III

Әскери-теңіз зерттеулеріне қаржыландыру Вьетнам соғысының жауынгерлік қажеттіліктерімен шектелгендіктен, мұндай терең суға түсуге дайындықтар кең ауқымда жүргізілді. Көптеген биомедициналық зерттеулермен қатар, АҚШ Әскери-теңіз флотының эксперименталды суға түсу бөлімінде (Вашингтон, Колумбия округі, Теңіз кемежайы) суға түсу жаттығулары өткізілді. Бұл «суға түсулер» ашық теңізде емес, 312 метрге дейін (1025 фут) теңіз суының қысымын қайта жасай алатын арнайы гипербариялық камерада жүзеге асырылды. АҚШ Әскери-теңіз флотының терең суға батып жүретін жүйелер жобасының басшысы Джон Пиня Крейвеннің айтуынша, SEALAB III «операциялар басталғанда-ақ түсініксіз ақаулармен күресті». USS Elk River (IX 509) Berkone кемесін ауыстырып, SEALAB операцияларын қолдау кемесі ретінде жабдықталды; бірақ жоба 18 айға кешіктірілді және SEALAB III 1969 жылдың 15 ақпанында Калифорния штатының Сан-Клементе аралынан суға жіберілген кезде бюджеттен үш миллион доллар асып кетті. SEALAB командасының мүшелері осы кешігулерге шиеленісіп, көңілі тоңды және жағдайды түзету үшін тәуекелге бара бастады. Келесідей, дұрыс өлшемдегі неопрен тығызы қалыптаспағандықтан гелий тұрғын орыннан қабылдауға болмайтын жылдамдықпен шығып кеткенде, төрт суарушы қоныстың су бетіне көтерілуіне емес, ағып жатқан жерді орнатуға ерікті болды. Бірінші әрекет сәтсіз аяқталды, ал суарушылар екінші әрекетті жасау үшін сергек болу үшін амфетамин қолданып, жиырма сағат бойы ояу болды. Оның респираторында көмірқышқыл газын кетіруге қажетті химиялық зат – баралым болмағаны анықталды. Крейвеннің сөзіне сүйенсек, басқа суарушылар апта бойы декомпрессиядан өткен кезде, командалық баржадағы біреу олардың ауамен қамтамасыз етілуін саботаждауға бірнеше рет тырысты. Соңында, декомпрессиялық камераға күзет қойылды және ер адамдар қауіпсіз құтқарылды. Штаттық психиатр әлеуетті тұрақсыз күдіктіні анықтады, бірақ кінәліге қарсы қылмыстық іс қозғалмады. Крейвен бұл USS Pueblo оқиғасынан кейін Әскери-теңіз флотының жағымсыз жариялылығын сақтау үшін жасалғанын болжайды. Бірақ жаңа тұрғын орындар салынбады. Порт-Хуэнемдегі (Калифорния) NCEL (қазіргі Naval Facilities Engineering Service Center) SEALAB III-де қолданылған өмірді сақтау жүйелеріне қатысты бірнеше келісімшарттарды басқаруға жауапты болды. SEALAB III-дің моделін Флорида штатының Панама-Сити-Бич қаласындағы «Теңіздегі адам» мұражайында көруге болады.