Кіріспе

Массалық спектроскопияда қолданылатын иондау техникасы

Химиялық иондау (ХИ) – массалық спектрометрияда қолданылатын жұмсақ иондау техникасы. Бұл әдісті алғаш рет Бернаби Мунсон және Фрэнк Х. Филд 1966 жылы енгізді. Бұл техника газдық ион-молекулалық химияның бір саласы болып табылады. Реактивтік иондарды құру үшін электрондық иондау арқылы иондалады, олар кейіннен газ фазасындағы талдауға жататын молекулалармен реакцияласып, массалық спектрометриямен талдау үшін талдауға жататын иондарды жасайды. Теріс химиялық иондау (NCI), заряд алмасу химиялық иондау, атмосфералық қысымдағы химиялық иондау (APCI) және атмосфералық қысымдағы фотоиондау (APPI) – бұл техниканың кең таралған түрлері. CI массалық спектрометриясы органикалық қосылыстарды анықтау, құрылымды зерттеу және мөлшерлеуде, сондай-ақ биохимиялық талдауда қолданылады. Сондықтан, EI талдау заттың тым көп фрагментациясына алып келгенде, молекулалық иондық шыңының әлсіз немесе толығымен жоқ болуына себеп болатын жағдайларда, CI балама әдіс ретінде пайдалы.

Аспаптар

Массалық спектрометр үшін КИ көзінің конструкциясы ЭИ көзінің конструкциясына өте ұқсас. Иондар мен молекулалар арасындағы реакцияларды жеңілдету үшін камера шамамен 1 торр қысыммен салыстырмалы түрде газ өткізбейтіндей етіп ұсталады. Электрондар көз көлемінен тыс жерде (10−4 торр қысымда) жасалады, осылайша олар кем дегенде камераның ортасына жетеді.

Механизм

КИ-тәжірибесінде камерада газ фазасындағы қышқыл-негіздік реакциялар қолданылады. Көп қолданылатын реактивтік газдарға: метан, аммиак, су және изобутан жатады. Ион көзінің ішінде реактивтік газ анализге қарағанда әлдеқайда көп мөлшерде болады. Көзға кіретін электрондар басым бөлігімен реактивтік газды иондайды, себебі ол анализге қарағанда көп мөлшерде. Алғашқы реактивтік иондар кейін екінші ион/молекулалық реакцияларға (төменде көрсетілгендей) түседі, нәтижесінде тұрақтырақ реактивтік иондар пайда болады, олар соңында төмен концентрациялы аналит молекулаларымен соқтығысып, реакцияласып, өнім иондарын құрайды. Реактивтік иондар мен аналит молекулалары арасындағы соқтығысулар дерлік жылулық энергия деңгейінде жүзеге асады, сондықтан аналит иондарын фрагменттеу үшін қолжетімді энергия ион-молекулалық реакцияның экзотермиялық сипаттамасымен шектеледі. Протондық ауысу реакциясы үшін бұл бейтарап реактивтік молекула мен бейтарап аналит молекула арасындағы протондық жақындық айырмасымен анықталады.

Артықшылықтары мен шектеулері

CI-нің EI-ге қарағанда басты артықшылығы – жоғарыда айтылғандай, фрагментацияның азаюы. Бұл, әсіресе, нәзік молекулалар үшін, аналиттың молекулалық салмағын көрсететін массалық спектрдегі шықтың пайда болуына әкеледі. Бұл биологиялық қолданулар үшін ерекше пайдалы, себебі EI көбінесе спектрде қолдануға жарамды молекулалық иондарды бермейді. EI сияқты, бұл әдіс иондау көзінде булануға қабілетті қосылыстармен шектеледі. Фрагментацияның төмен деңгейі кемшілік болуы мүмкін, өйткені құрылымдық ақпарат аз ұсынылады. Сонымен қатар, фрагментация дәрежесі, демек массалық спектр, иондау көзіндегі қысым, температура және қосымша заттардың (мысалы, су буы) болуы сияқты жағдайларға сезімтал болуы мүмкін. Осы қайта жаңартудың болмауы салдарынан, қосылыстарды анықтау үшін CI спектрлерінің кітапханалары жасалмаған. Көптеген бейтарап аналиттер жоғарыда сипатталған реакциялар арқылы оң иондарды құрай алады. Теріс химиялық иондау (NCI, сондай-ақ NICI) арқылы сигнал алу үшін аналит теріс ионды (теріс зарядты тұрақтандыру) қалыптастыруға қабілетті болуы керек, мысалы электронды тұтқындау иондау арқылы. Барлық аналиттер мұны жасай алмайтындықтан, NCI пайдалану басқа, әмбебап иондау әдістерімен (EI, PCI) қол жетімді емес белгілі бір таңдамалылықты қамтамасыз етеді. NCI қышқыл топтарды немесе электронегативті элементтерді (әсіресе галогендерді) қамтитын қосылыстарды талдау үшін қолданылуы мүмкін. Галоген атомдарының жоғары электронегативтілігіне байланысты, NCI оларды талдау үшін жиі қолданылады. Бұған полихлорирленген бифенилдер (ПХБ), пестицидтер және отқа төзімді заттар сияқты көптеген қосылыстар жатады. Бұл қосылыстардың көпшілігі қоршаған ортаны ластайтын заттар болып табылады, сондықтан NCI талдаудың көп бөлігі қоршаған ортаны талдау саласында жүргізіледі. Өте төмен анықтау шегі қажет болған жағдайларда, галогенді қосылыстар, тотықтырғыштар және алкилдеуші заттар сияқты қоршаған ортаға зиянды заттар көбінесе газ хроматографымен байланыстырылған электронды тұтқындау детекторы арқылы талданады. Теріс иондар жылу энергиясына жақын электронды резонанстық тұтқындау, төмен энергиялы электронды диссоциативтік тұтқындау және протондық, зарядтық және гидридтік алмасу сияқты ион-молекулалық өзара әрекеттесулер арқылы пайда болады. Теріс иондарды қолданатын басқа әдістермен салыстырғанда, NCI тиімді, себебі аниондардың реакциялық қабілетін еріткішсіз бақылауға болады. Электрондық туыстық және төменгі валенттіліктердің энергиясын осы әдіспен анықтауға болады.

Атмосфералық қысымдағы химиялық иондау

Атмосфералық қысымдағы электр разрядындағы химиялық иондану атмосфералық қысымдағы химиялық иондану (АПКИ) деп аталады, ол көбінесе суды реагенттік газ ретінде пайдаланады. АПКИ көзі сұйық хроматографиясының шығысы, элюентті шашырату, қыздырылған буландырғыш түтік, короналық разряд инесі және 10−3 торр вакуумға кіретін кішкентай тесіктен тұрады. Анализ зат газда немесе сұйық шашыранды түрінде болады және иондану атмосфералық қысымдағы короналық разряд арқылы жүзеге асырылады. Бұл иондау әдісі жиі жоғары өнімді сұйық хроматографиясымен жұптастырылады, онда азот немесе гелийдің жоғары жылдамдығымен шашыратылған элюцияланған аналит құрамын қамтитын жылдамдық фазасы және аэрозольді шашыранды короналық разрядқа ұшыратып иондар жасалады. Ол салыстырмалы түрде аз полярлы және жылуға төмен тұрақты қосылыстарға қолданылады. АПКИ мен CI арасындағы айырмашылық – АПКИ атмосфералық қысымда жұмыс істейді, онда соқтығысу жиілігі жоғарылайды. Бұл сезімталдық пен иондану тиімділігін жақсартуға мүмкіндік береді.