Кіріспе

Bairro Alto (баджру альту; сөзбе-сөз: Жоғарғы аудан) – Португалия астанасы Лиссабон қаласының орталық ауданы. Лиссабонның көптеген азаматтық приходтарынан өзгеше, бұл аймақ Лиссабон және Португалияның қалалық қоғамдық өмірі үшін әлеуметтік және тарихи маңызы бар, бірақ ресми жергілікті билігі жоқ, көршілес аудандардың еркін біріккендігі ретінде сипатталады. "Баирро" немесе "көршілес аудан" 16 ғасырда қаланың кеңеюі нәтижесінде, тарихи қала қабырғасының сыртында пайда болды және дерлік тікбұрышты жол желісімен ерекшеленеді (екі бөлек қала құрылысы кезеңінен дамыған). Бұл Лиссабонның маңызды бөлігі, жолдар мен көшелердің иерархиялық жүйесіне құрылған: басты жолдар, құрылымдық бағыт, өзенге перпендикуляр бағытта өтеді, ал көшелер немесе қосымша бағыттар, өзенге параллель созылады. Дегенмен, 2009 жылдың 1 тамызынан бастап бұл шектеу сағат 3:00-ге дейін ұзартылды, сонымен қатар ауданда патрульдеуге тағайындалған полицейлердің саны да артты. Осы кезеңде қала әкімдігі ауданның сыртқы түрін жақсарту, қауіпсіздікті күшейту және граффити мәселесін шешу мақсатында 1,2 миллион еуро көлемінде инвестициялық жобаны бекітті.

География

Лиссабонның орталығы болғанымен, ол көбінесе басқа қалалық орталықпен анықталады. Bairro Alto-ға ортогоналды блоктар тән, кейде тіктөртбұрышты, ені екі лотқа тең, ал ұзындығы алты немесе сегіз лоттан тұрады. Ұзындығының көп бөлігі көшелермен, ал ені кіші жолдармен үйлеседі. Бұл кеңістіктік құрылым аудан ішінде толыққанды бекітілмеген. Мысалы, Travessa da Queimada-ның солтүстігінде блоктар тіктөртбұрышты пішінін сақтай білсе де, әртүрлі өлшемде болады, ал кіші жол жағы ұзын блоктарды көрсетеді. Осы модель 16-шы және 17-ші ғасырлардағы ғимараттардың көпшілігі орналасқан блоктарға бағыт береді. Кейбір жағдайларда, аз қаржылық мүмкіндігі бар тұрғындарға арналған "meio chão" конфигурациялары да кездеседі. Сонымен қатар, ауданда сирек жағдайлар бар, онда бір лот бүкіл блокты қамтуы мүмкін, мысалы Андраде сарайы мен Людовис сарайы. Помбал дәуірінде стандартты өлшемдегі бірнеше лоттардың саны артты. 17-ші және 18-ші ғасырлардағы жоғары құрылыс қарқыны осы блоктардың өлшемдерінің өзгеруіне байланысты туындады. Көптеген ғимараттар биіктігімен қатар көлемі де кеңейтілді. Осы форма Баиррода басым, ол тығыз, көлеңкелі және тек жоғарғы қабаттары ғана тікелей күн сәулесіне толады. Bairro Alto арқылы өтетін жолдардың дизайны Тагус өзені бағытында солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған негізгі жолдардың және оларға перпендикуляр, шығыстан батысқа қарай жүретін екіншілік жолақтардың иерархиясынан тұрады. Бұл маршруттардың иерархиясы масштаб бойынша біртекті, жолдар мен жолақтардың өлшемдерінде айтарлықтай өзгеріс байқалмайды, бұл Bairro Alto-ға жақын орналасқан аймақтарда кездеспейтін жақындық пен ерекше сипатты сақтайды.

Сәулет

Ортогональдық жоспарлаудан басқа, Байрро-Альтодағы құрылыста сол кездегі жаңа құрылыс техникасы қолданылды: ағаштан салынған ғимараттардан тас қалаумен бітірілгендерге көшу. Байрродағы 16-17 ғасырларға жататын ескі үйлер екі типке бөлінеді: екі қабатты (жер және бірінші қабат) төменгі ғимараттар, кішкентай терезелері мен терезе жақтаулары бар, шаршы пішінді, асимметриялық; және терезелері, балкондары және тізбектелген аралықтары бар үш қабаттан тұратын ұзын және тар ғимараттар. Бірінші типтегі, ауылдық сәулет дәстүрінен, көбінесе екіншісіне (жоғары пайдалану деңгейін қамтамасыз еткен) ауыстырылды, оның мысалдары бүгінге дейін сақталған. Екінші тип, жиі кездеседі, бірақ сирек (Руа да Аталия бойындағы ерекшеліктерден басқа). Табиғи типологиялық эволюциядан және 17 ғасырда тұрғындар санының өсуінен, әр тип өз тұрғындарының қажеттіліктерін қанағаттандырды, нәтижесінде уақыт өте келе жоспарлау және қасбеттерде өзгерістер болды. 1755 жылғы жер сілкінісі Байрроға көп зиян келтірмегенімен, кейбір ғимараттарда Помбалин дәуірінің каркастық жүйесінің мысалдары кездеседі. Бұл кезеңдегі Помбалин ғимараты төрт қабаттан тұрады және ерекшеленген терезелерімен сипатталады. Фасадты орталық баспалдақпен және мансардты шатырдағы терезелермен қамтамасыз етілген симметрия арқылы тануға болады. 19 ғасырдың басында Помбалин стилі Помбалин дәуіріндегі ғимараттарды жеңілдетуге және жақсартуға мүмкіндік берді. Жалпы, ғимараттардың гайолейро стиліндегі нығайтуы жиі кездеспесе де, Помбалиннің көптеген ғимараттары сол кездегі дизайндық эстетикаға сәйкес қайта жобаланды. Бұл романтизм стиліндегі палацеттердің құрылысы, негізінен Байрро-Альтоның солтүстігінде және шығысында, әсіресе Сао-Педро-де-Алькантара аймағында байқалатын француздық эстетикалық ықпалдың қосындысынан туындады, мұнда Палацет-Лараньерас ең жақсы мысал болып табылады. Бұл ғимараттардың қасбеттеріне баса назар аударылған кезең болды, олар үлкен верандалармен ерекшеленеді. Олар қасбеттің ерекше белгілерін көрсетеді: алқабы шығып тұрған балкон, нәзік торы, өңделген қабырғалардың үстіндегі терезелер және иілген сызықтардың қолданылуы, әсіресе аулаларды және көше бұрыштарындағы терезелерді жобалауда. Сол уақытта жұмысшыларды орналастыру үшін, ауылдарға немесе аулаларға ұйымдастырылған ғимараттар салынды, мысалы, Патио до Тийоло (әдеби аудармада, кірпіштер ауласы). Бұл көп отбасылық ғимараттар, әдетте екі-үш қабаттан тұрады, жоғары қоныстану деңгейімен және шектеулі кеңістікпен сипатталады. 20 ғасырдың сәулеттік ықпалы шектеулі және бірнеше нүктеге ғана қатысты.