Air Astana: Қазақстанның туылған тасымалдаушысы

Кіріспе

Қазақстанның туын алып жүретін әуе компаниясы және әуе компаниялар тобы; Алматыда орналасқан.

Air Astana – Қазақстанның туын алып жүретін әуе компаниясы және әуе компаниялар тобы. Алматыда орналасқан бұл компания бұрын Қазақстан Үкіметінің мемлекеттік байлық қоры «Самұрық-Қазына» (51%) және BAE Systems PLC (49%) компанияларының бірлесіменмен басқарылды. 2024 жылдың ақпан айынан бастап Лондон, Астана және Алматы қор биржаларында акциялары ашық саудаға шығарылды. Air Astana Орталық Азия және Кавказ аймағындағы ең ірі әуе компаниясы болып табылады және Қазақстаннан ішкі және аймақтық бағыттардағы нарықтың 69% және 40% үлесіне ие. Әуе компаниясы 2001 жылдың қазанында құрылып, 2002 жылдың 15 мамырында тұңғыш коммерциялық рейсін жүзеге асырды. COVID-19 пандемиясының салдарымен күресу үшін мемлекеттік субсидияға немесе акционерлердің қаржылық көмегіне мұқтаж болмаған санаулы әуе компанияларының бірі болып, қаржылық, басқару және операциялық тәуелсіздік принципін сақтап қалды.

Тарих

2012 жылдың қаңтар айында Азия-Тынық мұхиты авиация орталығы "Air Astana" әуе компаниясын "көптеген жаңадан құрылған авиакомпаниялардан өзгеше, алғашқы он жылдығында жақсы нәтижелер көрсеткен" деп сипаттады. Бастапқыда тек ішкі рейстерді жүзеге асыратын компания ретінде жоспарланған, бірақ 2001 жылдың ортасында BAE Systems Қазақстанның сол кездегі мемлекет басшысы, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өтінішімен аталған жобаға қатысуға келісті. Оларға көмек сұрау себебі – әуе радиолокациялық келісімшартты жасауға мүмкіндік беру болды. Бұл мәселе Қазақстан Үкіметімен келіссөздер арқылы шешілді. Сол кездегі BAE Systems компаниясының төрағасы сэр Ричард Эванс осы келісімнің табысқа жетуіне зор үлес қосты деп есептелді. Алайда, радиолокациялық келісімшарт іске аспады, ал BAE Systems компаниясындағы жоғары басшылықтың ауысуы мен стратегиялық сараптамалар нәтижесінде Қазақстандағы кеңселері жабылды. Бұған қоса, Назарбаевтың қолдауына қарамастан, бастапқыда шетелдік компания ретінде қарастырылған бұл жоба Қазақстанның көптеген бұқаралық ақпарат құралдары мен саяси топтарынан бірден күшті қарсылыққа ұшырады.

2002-2019 жылдар

Қарсылық пен қолдаудың болмауына қарамастан, Air Astana өзінің алғашқы президенті, British Airways-дің бұрынғы атқарушы директоры Ллойд Пэкстонның басшылығымен қызметін бастады. Бірнеше операциялық жетекшілердің аз ғана уақытқа тағайындалуынан кейін, әуе компаниясы алғашқы үш Boeing 737 ұшағын Халықаралық лизингтік қаржы корпорациясынан (ILFC) жалға алып, 2002 жылдың 15 мамырында коммерциялық рейстерді бастады. Кейін 2003 жылы, әуе компаниясы Aircraft Finance Trading BV (AFT) компаниясынан Fokker 50 ұшақтарын және Pegasus Leasing Corp компаниясынан үш Boeing 757 ұшағын жалға алды. 2003 жылы Air Astana толыққанды жұмыс істеген алғашқы жылында таза пайда тапты. Бұрынғы ұлттық тасымалдаушы Air Kazakhstan 2004 жылдың ақпанында банкротқа ұшырағаннан кейін, Air Astana өзінің ішкі бағыттарын кеңейтіп, Дубай, Стамбул, Мәскеу, Пекин, Франкфурт және Лондон сияқты маңызды халықаралық бағыттарға рейстер ұйымдастырды. Бастапқы өсу кезеңіндегі қиындықтар мен флот жоспарлары және хаб стратегиясы бойынша келіспеушіліктер акционерлер арасында шиеленіске және 2005 жылдың күзінде басқару құрамының өзгеруіне әкелді. 1999 жылы Филиппин әуе компаниясының жаңғырту тобын басқарған, содан кейін Royal Brunei Airlines-тің бас директоры болған Cathay Pacific Airways-дің бұрынғы атқарушы директоры Питер Фостер 2005 жылдың 1 қазанында әуе компаниясының президенті болып тағайындалды. Ұзақ мерзімді даму жоспарлары мен басқару құрылымдары белгіленді, олар содан бері көбінесе өзгеріссіз қалды. Әуе компаниясы үнемі табысты болды және Airline Business және Air Finance Journal деректері бойынша, 2010, 2011 және 2012 жылдары әлемдегі ең табысты 20 әуе компаниясының қатарына кірді. 2015 жылғы әлемдік әуе компанияларының қаржылық рейтингтерінде BBB- көрсеткішімен 20-орынға ие болды. Financial Times басылымы BAE Systems компаниясының өтемақы бағдарламалары туралы мақаласында (10.10.13) «BAE компаниясының Air Astana компаниясындағы 49 пайыздық үлесі компанияның ең жоғары өнімді инвестицияларының біріне айналды» деп мәлімдеді. Air Astana алғашқы A320neo ұшағын 2016 жылдың қараша айында алды. 2016 жылдың 8 желтоқсанына дейін Air Astana Еуропалық Одаққа рейстер жасауға рұқсат етілген жалғыз қазақстандық әуе компаниясы болды. Air Astana 2017 жылғы EXPO көрмесінің ресми әуе тасымалдаушысы және 2017 жылғы қысқы Универсиаданың ресми тасымалдаушысы және бас серіктесі болды, ол Алматыда 29 қаңтардан 8 ақпанға дейін өтті. Сондай-ақ 2017 жылы Air Astana алғашқы A321neo және 2018 жылы алғашқы Embraer E190 E2 ұшағын қабылдады. E2 ұшағы қарлы барыстың ерекше суретімен безендірілді, бұл Оңтүстік Қазақстанның таулы аймақтарында мекендейтін бұл үлкен жабайы мысықтың жойылу қаупіне әлемдік назар аудару мақсатында жасалды. Air Astana сонымен қатар Қазақстанның зоологиялық қауымдастығына қаржылай көмек көрсетті, ол елде қарлы барыстардың азаюын тоқтату үшін жедел шаралар қабылдап жатыр. 2018 жылы Air Astana Астана халықаралық әуежайында жаңа авиациялық техникалық орталық ашылып, 16 жылдығын тойлады, бұл Air Astana-ға барлық әуе кемелерінің инженерлік және қызмет көрсету талаптарын, тіпті күрделі жөндеу деңгейінде де орындауға мүмкіндік берді. Air Astana 2018 жылы төмен бағалы бренд құру туралы шешім қабылдады. 2019 жылы Air Astana Air Lease Corporation компаниясымен жасалған операциялық лизинг шарты бойынша алғашқы Airbus A321LR ұшағын қабылдады және ТМД аймағындағы осы типтегі ұшақтың алғашқы операторы атанды. Сондай-ақ 2019 жылы Air Astana Алматы және Астанадағы инженерлік базаларында Airbus ұшақтарына C1 және C2 деңгейіндегі күрделі жөндеу жұмыстарын тәуелсіз түрде жүргізе алатын Қазақстандағы алғашқы әуе компаниясы болды.

Despite facing opposition and a lack of support, Air Astana launched its operations under the leadership of its first president, Lloyd Paxton, a former executive of British Airways. After a few short lived pre operational leaders, the airline leased its first three Boeing 737s from the International Lease Finance Corporation (ILFC) and started commercial operations on 15 May 2002. Later in 2003, the airline leased Fokker 50s from Aircraft Finance Trading BV (AFT) and three Boeing 757s from Pegasus Leasing Corp. In its first full year of operations, Air Astana declared a net profit in 2003. When Air Kazakhstan, the previous flag carrier, declared bankruptcy in February 2004, Air Astana expanded its operations from its domestic network to key international routes including Dubai, Istanbul, Moscow, Beijing, Frankfurt, and London. Early growth pains and disagreements over fleet plans and hub strategy led to tensions between the shareholders and a management change in the autumn of 2005. Peter Foster, a former executive of Cathay Pacific Airways who had led the rehabilitation team at Philippine Airlines in 1999 before a spell as CEO at Royal Brunei Airlines, was appointed as the airline's president on 1 October 2005. Long term development plans and management structures were established that have remained largely unchanged since then. The airline has been consistently profitable and was listed in the top 20 most profitable airlines in terms of net margin in the world for the years 2010, 2011, and 2012, according to Airline Business and Air Finance Journal, which ranked it 20th in its 2015 survey of global airline financial ratings, with a score of BBB−. In an article on BAE Systems' offset programmes (10/10/13) the Financial Times stated, "BAE’s 49 percent stake in Kazakhstan’s Air Astana became one of the company’s highest yielding investments". Air Astana received its first A320neo in November 2016. Until 8 December 2016, Air Astana was the only Kazakh airline allowed to fly to the European Union. Air Astana was the "Official Air Carrier of EXPO 2017" and the official carrier and general partner of the 2017 Winter Universiade, which took place from 29 January to 8 February 2017 in Almaty. Also in 2017, Air Astana took delivery of its first A321neo and in 2018 the first Embraer E190 E2. The E2 aircraft featured a special Snow Leopard livery to draw global attention to the threat of extinction faced by this large wild cat, which is a native to the mountain ranges of southern Kazakhstan. Air Astana also made donation to Kazakhstan’s Zoology Association, which is taking urgent action to protect the diminishing numbers of Snow Leopards in the country. In 2018, Air Astana marked its 16th anniversary with the opening of a new Aviation Technical Centre at Astana’s international airport, which enabled Air Astana to undertake all aircraft engineering and servicing requirements up to heavy maintenance level. Air Astana decided to establish a low cost brand in 2018. In 2019, Air Astana took delivery of the first Airbus A321LR aircraft under an operating lease agreement with Air Lease Corporation and became the first operator of the aircraft type in the CIS. Also in 2019, Air Astana became the first airline in Kazakhstan able to independently perform heavy maintenance C1 and C2 checks on Airbus family aircraft at its engineering bases in Almaty and Astana.

2020 қазіргі уақытқа дейін

2020 жылы COVID-19 таралуын шектеу үшін бірқатар елдер енгізген кіру және шығу шектеулеріне байланысты Air Astana рейстерінің 95%-ы 2020 жылдың 22 наурызы мен 14 сәуірі аралығында тоқтатылды, 2900-ге жуық рейстің орнына 140 рейстің ғана орындалуына мүмкіндік болды. Air Astana бас директоры жолаушыларға жолдаған хабарламасында барлық қайта брондау және қайтару туралы өтініштерді қарастыратынын және «18 жыл ішінде Air Astana компаниясы клиенттері алдындағы міндеттемелерін ешқашан орындамаған емес. Бұл міндеттеме абсолютті және өзгермейді» деді. Air Astana 2020 жылдың мамыр айынан бастап ішкі рейстерді, ал маусым айынан бастап халықаралық рейстерді кезең-кезеңімен қайта бастады. 2021 жылы Air Astana Skytrax ұйымынан COVID-19 кезеңіндегі әуе компаниясының қауіпсіздігі бойынша 5 жұлдызды рейтинг алды; сондай-ақ, ТМД және Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы APEX аудитінен сәтті өткен алғашқы әуе компаниясы атанды, осылайша COVID-19 вирусының таралуын азайту және болдырмау бойынша Diamond статусын иеленді. 2022 жылғы 28 ақпан мен 1 наурызда Air Astana Украинадағы Қазақстан азаматтарын елге қайтару бойынша сәтті рейстер жүзеге асырды. Рейстер Польшаның оңтүстігіндегі Катовице қаласы мен Алматы/Астана арасында орындалды. Бас директор Питер Фостер және жоғары лауазымды әріптесі Александр Небога 23 ақпанда елге соңғы халықаралық рейспен Киевке репатриациялық рейстерді ұйымдастыру үшін барды және олардың бірінші рейсімен оралды. 2022 жылғы 11 наурызда Air Astana Ресей Федерациясына, Ресей Федерациясынан және оверфлайттарға арналған сақтандыру жамылғысы тоқтатылғандықтан, Ресей Федерациясына барлық рейстер дереу тоқтатылғанын хабарлады. Air Astana Air Lease Corporation компаниясымен үш жаңа Boeing 787-9 Dreamliner ұшағын ұзақ мерзімді лизингке алу туралы келісімге қол қойды. Лизингке алынған ұшақтар 2025 жылдың бірінші жартысынан бастап жеткізіле бастайды. 2023 жылы Air Astana Астана халықаралық әуежайында жаңа Ұшу оқу орталығын іске қосты. Жаңа оқу орталығы ең шынайы оқу ортасын қамтамасыз ететін L3 Harris Reality Seven толыққанды ұшу симуляторымен жабдықталған. Бұл симулятор Air Astana үшін алғашқы, ал Қазақстандағы алғашқы орнатылған симулятор. 2023 жылы Air Astana Астанадағы компанияның инженерлік-техникалық орталығында алғашқы алты жылдық C тексеруін аяқтады. 2023 жылы Air Astana тобы 9 айлық операциялық кезеңде рекордтық нәтижеге қол жеткізді, жалпы кіріс және басқа да табыстар шамамен 900,6 миллион долларды құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 20,5%-ға артық, ал өткен жылғы көрсеткіш 747,2 миллион долларды құрады. 2024 жылдың ақпан айында Air Astana алғашқы IPO-ны аяқтады және Лондон, Астана және Қазақстан қор биржаларында тіркелді.

In 2020, due to entry and exit restrictions imposed by a number of countries to limit the spread COVID 19, 95% of Air Astana flights have been cancelled between 22 March and 14 April 2020, with only 140 flights operated instead of almost 2,900. Air Astana CEO in its message to passengers assured that all requests for rebooking and refunds will be managed and that "in 18 years Air Astana has never failed to meet its obligations to customers. That commitment is absolute and will not change". Air Astana gradually restored its domestic flights from May 2020 and international flights from June, 2020. In 2021, Air Astana received the highest level 5 Star COVID 19 Airline Safety Rating by Skytrax; and became the first airline from the CIS and Southeast Asia to successfully pass an APEX audit, with Diamond status being awarded for minimizing and preventing the spread of the COVID 19 virus during flights. On 28 February and 1 March 2022, Air Astana successfully undertook repatriation flights for Kazakhstan citizens in Ukraine. Flights were operated between Katowice in southern Poland and Almaty/Astana. CEO Peter Foster went to Kyiv on the last international flight into the country on 23 February with Alexander Neboga, a senior colleague, to organize repatriation flights, and returned on the first of those. On 11 March 2022, Air Astana informed that due the withdrawal of insurance coverage for commercial flights to, from and over the Russian Federation, all flights to the Russian Federation were suspended with immediate effect. Air Astana signed an agreement with Air Lease Corporation for the long term lease of three new wide body Boeing 787 9 Dreamliner. The leased aircraft are scheduled to begin arriving from the first half of 2025. In 2023, Air Astana commissioned its new Flight Training Centre at Astana International Airport. The new training centre is equipped with the L3 Harris Reality Seven full flight simulator that delivers the most realistic training environment. The simulator is the first one with Air Astana and the first ever installation in Kazakhstan. In 2023, Air Astana completed its first six year C Check at the carrier’s engineering and technical center in Astana. In 2023, Air Astana Group achieved a record result for 9 months of operation, total revenue and other income amounted to about $900.6 million, which is 20.5% more than a year ago, when the result was $747.2 million. In February 2024, Air Astana completed its initial public offering and was listed on the London, Astana and Kazakhstan stock exchanges.

Қызметкерлер

Air Astana компаниясында 6000-нан астам адам жұмыс істейді, олардың көп бөлігі Қазақстанда, ал шетелдегі кеңселерде жергілікті қызметкерлер жұмыс істейді. Компанияда 460 ұшқыш жұмыс істейді, олардың 64-і – шетел азаматтары. Барлық ұшқыштардың EASA еуропалық лицензиясы бар. 2008 жылдан бері Қазақстан азаматтары үшін АҚШ және ЕО-дағы ұшу мектептерінде ab initio пилоттық даярлау бағдарламасын жүзеге асырып келеді. 2022 жылғы қаңтар айтының мәліметі бойынша, осы бағдарламаны 320 ұшқыш тәмамдаған. 2012 жылы компания Кранфилд университетінде басқарушылық кадрларды даярлау бағдарламасын енгізді, кейіннен ол Хенли бизнес мектебіне ауыстырылды. Әуе компаниясының бортсервисінде 1100-ден астам бортпроводник бар, олардың барлығы Қазақстан азаматтары. Компания басшылығында қазақстандықтар мен шетел азаматтары бірге жұмыс істейді.

FlyArystan (Армения)

2018 жылдың қараша айында әуе компаниясы FlyArystan атты бюджеттік әуе компаниясын іске қосу жоспарларын жариялады. FlyArystan 2019 жылдың 1 мамырында 180 орындық екі Airbus 320 ұшағымен жұмысын бастады. Бұл ұшақтар классикалық бюджеттік модель бойынша, аналық компаниясының (AOC) сертификатын пайдалана отырып, бірақ жеке мамандықталған басқарумен қызмет етті. 2022 жылдың қаңтарына қарай FlyArystan 10 A320 ұшағын пайдаланды, ал тағы 7 ұшаққа 2023 жылға дейін берік тапсырыс берілген. FlyArystan жолаушылар санының үлкен өсімі (2021 жылы 2020 жылмен салыстырғанда 553%) 2021 жылы Қазақстанның әлемдегі ең қарқынды дамитын ішкі авиация нарығы болуына мүмкіндік берді.

Баратын жерлері

Air Astana әуекомпаниясының 91 бағыты 48 халықаралық және 43 ішкі бағытты қамтиды. Авиакомпания Орталық Азия және Кавказ (бұрынғы Сібір) аймақтарының көптеген ірі қалаларын қамтиды, бұл оның басшылары "көрсетілген ішкі нарық стратегиясы" деп атаған шешімнің нәтижесі. Ұзақ қашықтықтағы бағыттарының өсуі Оңтүстік және Шығыс Азияға қарай бағытталған, Дели, Сеул (Asiana Airlines авиакомпаниясымен код-шериктестік бойынша), Пекин, Бангкок қалаларына рейстер бар. Алматы – Сеул бағытындағы қызметтерге қоса, Air Astana 2015 жылдың маусым айында Астана – Сеул бағытында да рейстерді іске қосты. Air Astana Астанадан Франкфуртқа және Хитроуға рейстер орындайды. Еуропалық бағыттар Air Astana-ның кең ауқымды ішкі және Орталық Азия, Қытайдағы аймақтық рейстерімен байланысты.

Өмір салты бағыттары

Air Astana компаниясы 2020 жылдың наурыз айында Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қатаң COVID-19 шектеулеріне байланысты Қазақстаннан Бангкок пен Куала-Лумпурға бағыттарды тоқтатуға міндетті болды. 2020 жылдың қазан айында Қазақстан азаматтары үшін және кейбір демалыс бағыттарында саяхат шектеулері ішінара жеңілдетілгеннен кейін, әуе компаниясы Анталияға (Түркия) және Шарм-Эль-Шейхке (Мысыр) рейстерді қайта бастады, сондай-ақ Мальдивтерге (Мале халықаралық әуежайы) және Коломбоға (Шри-Ланка) ұшуды ұйымдастырды. Бұл бағыттарды әуе компания басшылығы жолаушылардың демалыс орнындағы орташа уақытын ұзартуға байланысты "өмір салты бағыттары" деп атады және 2021 жылдың наурыз айында қосылды.

Каюталар

Air Astana барлық ұшақтарында 2 сыныпты қызмет – бизнес және эконом сыныбын, ал Airbus 321neo ұзын қашықтықтағы ұшақтарында эконом-сleeper сыныбын ұсынады. Embraer E2 ұшақтарынан басқа барлық ұшақтар екі кабинада да RAVE жүйесімен жабдықталған жеке ұшу ойын-сауық жүйесіне ие.

Жиі ұшу бағдарламасы

Nomad Club жиі ұшатын бағдарламасы Diamond, Gold, Silver және Blue мүшелік деңгейлерінен тұрады және Lufthansa-ның Miles & More бағдарламасымен, сондай-ақ Asiana Airlines-тың "Asiana Club" бағдарламасымен өзара байланыс шарттарына ие.

Апаттар мен оқиғалар

2018 жылғы 11 қарашада Air Astana Flight 1388 рейсі, Embraer ERJ 190 ұшағы, Португалиядағы үшінші тараптың техникалық қызмет көрсетушісі жүргізген күрделі техникалық тексеруден кейін басқару кабельдерінің қате орнатылуына байланысты ұшып шыққаннан кейін ауыр басқару проблемаларына тап болды. 90 минуттан астам уақыттан кейін, бортында үш ұшқыш және үш техникалық қызметкермен ұшақ Бежа әуе базасына қонуға қол жеткізді, бірақ ұшақ бірнеше ауыр құрылымдық зақымдарға ұшырап, пайдалылығын жойды. 2018 жылғы 11 қарашада Embraer 190 ұшағымен ұшу кезінде апаттың алдын алған Air Astana ұшқыштары ерекше танылды және Лондондағы Гильдхоллда "Ауадағы ерекше батылдық немесе қызметтік міндетке адалдық" үшін Хью Гордон Бердж естелік сыйлығымен марапатталды.