Кіріспе

LATAM Airlines Group еншілес әуе компаниясы.

Қолданудан бұрын TAM Бразилияның және Латын Америкасының ең ірі әуе компаниясы болған. Оның бас кеңсесі Сан-Паулу қаласында орналасқан, Бразилия ішіндегі бағыттарға, сондай-ақ Еуропаға және Солтүстік және Оңтүстік Американың басқа аймақтарына жолпары жүзеге асырады. Компания акциялары Сан-Паулу биржасында (BM&F Bovespa) және Нью-Йорк қор биржасында "TAM" деген атпен саудаланды. LAN әуе компаниясымен бірігуге дейін компания өзінің акцияларын LATAM Airlines Group-қа беріп, жабық акционерлік қоғамға айналды. Алайда, 2015 жылдың тамызында екі әуе компаниясы толығымен LATAM деп қайта аталды, ал 2018 жылға дейін барлық ұшақтарға бір түс схемасы қолданылатындығы хабарланды. Әуе компаниясы 2014 жылдың 31 наурызынан бастап Star Alliance одағынан шығып, Oneworld одағына қосылды. 2020 жылдың 1 мамырында бұл әуе компаниясы Oneworld одағынан шықты. "TAM" атауы "Transportes Aéreos Marília" деген сөздердің аббревиатурасы болып табылады, бұл компанияның Сан-Паулу штатындағы Марилия қаласында құрылған аймақтық авиациялық компания ретіндегі бастауын көрсетеді.

Шығармашылық негіздері: ТАМ Táxi Aéreo Marília

TAM – Táxi Aéreo Marília және TAM – Transportes Aéreos Regionais екі бөлек ұйым болды, бірақ екеуі де TAM тобына тиесілі болды. 1961 жылдың 21 ақпанында Марилия қаласында құрылған әуе такси компаниясы TAM – Marília, TAM – Regionais компаниясын құру үшін бастапқы инфрақұрылымды ұсынды.

TAM Transportes Aéreos Regionais (KK)

1975 жылы 11 қарашада Бразилия үкіметі Бразилияның аймақтық әуе тасымалының біріктірілген жүйесін құрды және елді бес аймаққа бөлді. Осы аймақтар үшін бес жаңа аймақтық әуе компаниясы әуе қызметтерін көрсетуге концессия алды. Rolim Adolfo Amaro құрған TAM – Transportes Aéreos Regionais S/A осы аймақтық әуе компанияларының арасында жұмыс істеуге кіріскен үшінші компания болды. Оның қызметі 1976 жылғы 12 шілдеде басталды, ал операциялық аймағы Бразилияның Оңтүстік-Шығыс және Орталық-Батыс аймақтарының бөліктерін, атап айтқанда Мату-Гросу-ду-Сул штатын, Мату-Гросу және Сан-Паулу штаттарының бөліктерін, сондай-ақ Куяба, Рио-де-Жанейро, Лондрина, Маринга және Бразилиа қалаларына қызмет көрсету мүмкіндігін қамтиды, егер олар оның концессиялық аймағымен байланыстырылса. TAM – Linhas Aéreas Regionais компаниясы TAM – Táxi Aéreo Marília және сол кезде мемлекеттік әуе компаниясы болған VASP компаниясы арасындағы бірлескен кәсіпорны ретінде құрылды. Авиакомпания 1999 жылғы 13 қазанда IATA коды KK-ны алды. Жаңа авиакомпания бастапқыда Embraer EMB 110 Bandeirantes ұшақтарымен ұшты, бірақ олар қолдағы жұмысқа өте жеткіліксіз болды және толық қуатпен жұмыс істесе де, пайда табу үшін үкіметтен субсидия алу қажет болды. Кейіннен TAM үш қолданылған Fokker F27 турбовинттік ұшағын сатып алды, олар Нидерландыдағы Fokker компаниясымен жаңартылды. Ұшақтарды импорттауға рұқсат алу үшін үкіметпен келісім жасалды, онда TAM әр F27 үшін үш Bandeirantes ұшағын сақтауға міндеттелді, сондай-ақ әрқайсысынан бес орынды алып тастады, бұл F27 ұшағының сыйымдылығын 40 жолаушыға дейін төмендетті. 1981 жылы TAM паркіне бұрын Air New Zealand компаниясына тиесілі болған төртінші F27 ұшағы қосылды. 1983 жылға қарай TAM 10 F27 ұшағын сатып алды. 1981 жылға қарай TAM 1 миллион жолаушыны, ал 1984 жылға қарай 2 миллион жолаушыны тасымалдады.

TAM (KK) TAM (JJ) -мен бірлескен операциялар

Қаржылық қиындықтарға тап болған компания 1986 жылдың тамызында акцияларын биржаға шығарды және нарықта акциялардың бағасын арттыра бастады. Сол жылы TAM – Transportes Aéreos Regionais (KK) Бразилияның солтүстік және орталық аймақтарында жұмыс істеген VOTEC тағы бір өңірлік әуе компаниясын сатып алды. VOTEC кейін Brasil Central Linhas Aéreas деп қайта аталды. TAM және Brasil Central екеуі де өңірлік әуе компаниялары болатын және әртүрлі белгіленген аймақтарда қызмет ететін. Дегенмен, олар біріктірілген желілер мен ұшақ паркі бар консорциум ретінде жұмыс істеді, ең басты айырмашылықтар – рейстердің IATA кодтары (TAM-нің IATA коды KK болса, Brasil Central VOTEC-тен мұра еткен JJ кодымен жұмыс істеді), ұшақтардың әртүрлі түс схемалары және олардың белгіленген қызмет аймақтары еді. 1988 жылы TAM 3 миллионыншы жолаушысын тасымалдады. 1990 жылдың 15 мамырында Бразилия үкіметі өңірлік әуе компанияларының қызмет аймақтарына қойылған шектеулерді алып тастады, осылайша олар Бразилияның кез келген жеріне ұшуға мүмкіндік алды. Осының нәтижесінде Brasil Central TAM Transportes Aéreos Meridionais деп аталды, TAM (KK) түсімен бірдей түс схемасын қабылдады, бірақ IATA коды JJ сақталды. 2000 жылы TAM (KK) TAM (JJ) компаниясына қосылды және TAM (JJ) TAM Transportes Aéreos деп қайта аталды. JJ коды сақталды, ал KK коды IATA-ға қайтарылды. TAM-ның нарыстағы табысқа қарамастан, Varig және VASP сияқты ұшақтарында Boeing 737 бар компаниялармен бәсекелескенде бұл әуе компаниясы ұзаққа шыдамайтыны анық болды. Амаро VASP компаниясын сатып алуға тырысты, ол жекешелендіруге дайын тұрды және жобаны "Революция" деп атады. Байқаусызда жеңіліске ұшыраған ол, жаңа ұшақтарды біртіндеп қосып, өсуді баяулатуды жөн көрді, бұл жоба "Эволюция" деп аталды.

Қызметтерді біріктіру

1989 жылдың 15 қыркүйегінде TAM екі Fokker 100 ұшағын алуға келісім жасады. F27-лерге ұқсас, TAM бұл ұшақтарды тікелей сатып алмады, бірақ Amaro-ның сенімділігін пайдаланып, үшінші тарап активтерді басқару компаниясы Guinness Peat Aviation арқылы оларды сатып алып, кейіннен TAM-ға жалға берді. 1991 жылы тағы екеуі қосылды. 1992 жылы TAM 8 миллионыншы жолаушысын тасымалдады. 1993 жылы Fokker 100 паркінің көмегімен, қазір 14 ұшаққа жеткен, TAM Бразилияның 56 қаласына қызмет көрсетті. 1996 жылы TAM тағы бір әуе компаниясын – Helisul Linhas Aéreas-ты сатып алды, ол TAM сауда белгісін пайдаланды. 1997 жылы TAM алғашқы ірі ұшақтарын тапсырыс берді; авиакомпания Airbus-тан 45 ұшақ, оның ішінде 10 A330, 4 A319 және 34 A320 тапсырыс берді. 1997 жылы Airbus ұшақтары жеткізіле бастады және әуе компаниясы алғашқы халықаралық рейсін Сан-Паулудан Майами халықаралық әуежайына орындады. 1998 жылы TAM Itapemirim Transportes Aéreos компаниясының жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын бөлімін сатып алды. Екі жыл өткен соң, 1999 жылы Air France-пен кодты бөлісу арқылы Париж Шарль де Голль әуежайына Еуропаға рейстер басталды. 2000 жылы әуе компаниясы TAM Linhas Aéreas деп қайта аталды. 2004 жылы Varig компаниясымен бірігу туралы ұзаққа созған келіссөздер аяқталды. 2008 жылы TAM 30,144,000 жолаушыны тасымалдады, орташа жүктемесі 71% құрады. 2010 жылдың соңына қарай, әуе компанияның акциялары Amaro отбасына (46,25%), Amaro Aviation Part-ке (3,52%), қазыналық акцияларға (0,27%) және ұсақ акционерлерге (49,96%) тиесілі болды. Компанияда 24 000 адам жұмыс істеді. Дэвид Бариони 2007 жылдан 2009 жылға дейін әуе компаниясының президенті болды. 2009 жылы TAM Sabre компаниясының Sabresonic деп аталатын жолаушылар қызмет көрсету жүйесін Amadeus компаниясының Altéa платформасына алмастыруды шешті. Altéa-ға көшу 2010 жылдың бірінші тоқсанында аяқталды. 2011 жылдың 30 наурызында TAM TRIP Linhas Aéreas компаниясының акцияларының 31% дейін сатып алу туралы ниет хатына қол қойды, TRIP 2004 жылдан бері TAM-мен кодты бөлісіп келеді. Бірақ соңғы шешім кейінге шегерілді және 2012 жылдың ақпан айында сатып алу келісімі жаңартылмады. 2012 жылдың 28 мамырында TRIP Azul Brazilian Airlines компаниясына сатылды. Кодты бөлісу келісімі 2013 жылдың 28 наурызында тоқтатылды. 2009 жылдың 21 желтоқсанында TAM Linhas Aéreas Pantanal Linhas Aéreas компаниясын сатып алды. Сол кезде TAM Pantanal-ды TAM тобының құрамындағы жеке әуе компаниясы ретінде сақтап қалуды шешті, оны TAM желісіне біріктірді. 2011 жылдың 1 тамызынан бастап Pantanal TAM атынан рейстерді орындады, барлық рейстер Сан-Паулу Конгонхас әуежайынан басталып сонда аяқталды. 2013 жылдың 26 наурызында бразилиялық билік TAM компаниясының Pantanal активтерін толыққанды қосып алуын мақұлдады, содан кейін Pantanal өз жұмысын тоқтатты. Біріктіру процесі 2013 жылдың 23 тамызында аяқталды. 2013 жылдың қаңтарында Jet Airliner Crash Data Evaluation Centre (JACDEC) TAM Linhas Aéreas әуе компаниясының қауіпсіздік көрсеткіштері бойынша әлемде екінші орында тұрғанын анықтады. Рейтингтерде соңғы 30 жылдағы ұшақтардың жоғалуының саны мен салдары, соңғы жылдардағы көрсеткіштері және оқиғасыз жүргізілген рейстердің саны ескерілді. Нәтижелер ұшақтардың жоғалу себебін немесе әуе компаниясының кінәлі екенін ескермейді, сондықтан бұл көрсеткіштер әуе компаниясының қауіпсіздігін толыққанды бағалауға мүмкіндік бермейді.

LATAM Airlines Group-тың құрылуы

2010 жылдың 13 тамызында TAM чилилік LAN Airlines әуе компаниясымен бірігу және LATAM Airlines Group құру туралы міндеттемесіз келісімге қол қойды. Бұл келісім 2011 жылдың 19 қаңтарында міндетті келісімге айналды. LATAM келісімі 2011 жылдың 21 қыркүйегінде Чили билігі 11 шектеумен мақұлдады. Оларға Сан-Паулу-Гуарульхостағы төрт слотты Сантьяго-де-Чили қаласына рейстер жасауға мүдделі бәсекелестерге беру, Oneworld немесе Star Alliance ұйымдарының мүшелігінен бас тарту, Бразилия мен Чили арасындағы рейстердегі сыйымдылықты ұлғайтуды шектеу, сондай-ақ кодты бөлісу мүмкіндіктерін және мүдделі бәсекелестерге адалдық бағдарламасына қатысу құқығын ұсыну кірді. 2011 жылдың 14 желтоқсанында Бразилия билігі Чили билігі сияқты ұқсас шектеулермен келісімді мақұлдады. 2012 жылдың тамызында LATAM Oneworld ұйымын таңдады және Сан-Паулу мен Сантьяго-де-Чили арасындағы рейстердің саны азайтылды: TAM-де екі жұп слот болса, LAN-де төрт болды. LAN оларды пайдалануға ниет білдірген бәсекелестерге екі жұп слотты берді, кейін бұл Sky Airline екені белгілі болды. Бірігу 2012 жылдың 22 маусымында аяқталды. 2016 жылдың 5 мамырынан бастап TAM LATAM атауын қабылдады. Ол LATAM Brasil рейстері үшін шақыру белгісі ретінде әлі де "TAM" атауын пайдаланады. 2020 жылдың 9 шілдесінде LATAM Brasil компаниясы COVID-19 дағдарысының компанияның қызметіне тигізген әсеріне байланысты АҚШ-та сот арқылы қайта ұйымдастыруға өтініш бергенін хабарлады. LATAM Airlines тобы мен оның еншілес компаниялары сол жылдың мамыр айында АҚШ банкроттық заңнамасының 11-тарауына сәйкес қарызды қайта құру процесіне кірісті, бұл компанияларға қаржылық тұрғыдан қайта ұйымдасу үшін белгілі бір мерзім беруге мүмкіндік береді. Бұл хабарламаға қарамастан, компания өз жұмысын әдеттегідей жалғастыруда.

Еншілес компания: LATAM Paraguay

1994 жылы TAM Linhas Aéreas Парагвайда Aerolíneas Paraguayas деп аталатын шағын еншілес әуе компаниясын құрды, оның паркі негізінен бұрын TAM пайдаланған Cessna 208 Caravans ұшақтарынан тұрды. 1996 жылдың 1 қыркүйегінде TAM, ARPA арқылы бұрынғы мемлекеттік Líneas Aéreas Paraguayas компаниясының акцияларының 80% сатып алып, оны ARPA-мен біріктірді. Жаңа әуе компаниясы TAM – Transportes Aéreos del Mercosur деп аталды және LAP, PZ IATA кодтарын сақтап қалды. Бүгінде TAM-нің 94,98% және Парагвай үкіметінің 5,02% акцияларына иелігі бар. 2008 жылы брендтік стратегияға сәйкес TAM Mercosur атауы жойылды және әуе компаниясы TAM Airlines-тың бірдей корпоративтік имиджін қабылдады. Дегенмен, оның корпоративтік құрылымы өзгеріссіз қалды. Бүгінде бұл әуе компаниясы бейресми түрде TAM Paraguay деп танылады және PZ IATA кодын пайдаланады. 2016 жылы әуе компаниясы LATAM Paraguay болып қайта аталды, осымен бірге LATAM тобының барлық басқа әуе компаниялары да өз атауларын өзгертті.

Баратын жерлері

LATAM Brasil және LATAM Paraguay желісі Бразилия, Парагвай, Африка, Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Американы қамтиды. 2024 жылғы қаңтар айынан бастап LATAM Brasil (бұрынғы TAM Linhas Aéreas) төмендегі бағыттарға жоспарлы рейстерді орындайды. Тізімге оның еншілес компаниялары Pantanal Linhas Aéreas және TAM Paraguay бұрын қызмет көрсеткен бағыттар да кіреді:

Әскери флоттың дамуы

2005 жылдың 16 маусымында TAM қосымша 20 Airbus A320 отбасы ұшағын (соның ішінде A319, A320 және A321) сатып алды, сонымен қатар 20 опциясы болды. Бұл ұшақтар 2007 жылдың соңы мен 2010 жыл аралығында жеткізілуі күтілді, бұл 2006-2008 жылдар аралығында жоспарланған 6 A320 ұшағының жеткізілуіне қосымша болды. Осымен қатар компания Airbus-пен 10 жаңа Airbus A350 900 және 5 опциясын сатып алу ниетін көрсететін келісімшартқа қол қойды, жеткізілімдер 2014 жылдың соңында басталуы жоспарланған. Алайда, LATAM өзінің алғашқы A350 ұшағын 2016 жылдың басында алды. TAM сонымен қатар Airbus компаниясымен қосымша 37 ұшақ сатып алу бойынша міндетті келісімге келді. Тапсырысқа 12 A319, 16 A320, 3 A321 және 3 A330 ұшағы кіреді, сондай-ақ 12 белгіленбеген қосымша опция бар. Бұл TAM-ның Airbus-тан тікелей сатып алынған ұшақ паркін 115 ұшаққа жеткізеді. Бұл міндеттемелер бұрынғы жылдардағы 29 нақты тапсырыс берілген A320 және 20 опция бойынша жасалған келісімдерден бөлек. Жеткізілімдер 2010 жылға дейін аяқталды. 2013 жылы TAM өзінің ең ескі Boeing 767 ұшақтарының үшін тоқтатуды жоспарлағанын хабарлады; алайда, кейін жоспарларын өзгертті және ұшақты сақтап қалуға шешім қабылдады, оның орнына LAN Airlines ұшақтарын қосты. Олар A330-200 ұшақтарын алмастырды. TAM 2013 жылдың сәуір айында Sharklets жабдықталған A320 отбасының алғашқы ұшағын алды. Ұшақтарға техникалық қызмет көрсетудің бір бөлігі Сан-Карлос әуежайындағы технологиялық орталықта жүзеге асырылады.

Апаттар мен оқиғалар

1979 жылдың 8 ақпанында Баурудан Сан-Паулу Конгонхасқа ұшып бара жатқан Embraer EMB 110 Bandeirante (PT SBB) ұшағы Баурудан көтерілген кезде ағаштарға соқтығысып, өртеніп кетті. Екі экипаж мүшесі мен 16 жолаушы қаза тапты. 1983 жылдың 7 қазанында Кампо-Гранде мен Урубупунгадан Арачатубаға ұшып бара жатқан Embraer EMB 110C Bandeirante (PP SBH) Арачатуба әуежайына екі рет қонуға тырысқаннан кейін, ұшу-қону жолағының табалдырығына жетпей жерге құлады. Жеті жолаушы мен экипаж мүшесі қаза тапты. 1984 жылдың 28 маусымында Петробрас компаниясының Рио-де-Жанейродан Галеаодан Макаэге жалға алған рейсін орындаған Embraer EMB 110C Bandeirante (PP SBC) ұшағы Сан-Жуао төбесіне ұшып кірді, Сан-Педро-да-Альдея муниципалитеті үстінде жаңбыр мен бұлттар арасында төмендеп бара жатқанда. 16 жолаушы мен екі экипаж мүшесі қаза тапты. Жолаушылар Бразилияның танымал телеарналарының журналистері болды, олар Кампос бассейнінің мұнай кен орындары туралы ерекше репортаж дайындап жатыр екен. 1990 жылдың 12 ақпанында Сан-Паулу Конгонхастан Бауруға ұшып бара жатқан Fokker F27 (PT LCG) ұшағы, дұрыс емес жақындау процедуралары салдарынан, Бауру әуежайындағы ұшу-қону жолағының табалдырығынан өтіп кетті. Ұшқыш айналып түсу процедурасын бастай алмады және ұшу-қону жолағының соңынан өтіп, жақын маңдағы жолда келе жатқан көлікке соқтығысты. Бір экипаж мүшесі мен көліктегі екі адам қаза тапты. 1996 жылдың 31 қазанында Сан-Паулу Конгонхастан Рио-де-Жанейроға 402 рейсімен ұшып бара жатқан Fokker 100 (PT MRK) Santos Dumont ұшағы ұшу кезінде және екінші қозғалтқышы кем дегенде үш рет рұқсатсыз кері жылдамдыққа қосылғаннан кейін қуатын жоғалтып, тоқтап, оңға бұрылып екі ғимаратқа соқтығысты. Ұшақтағы 95 жолаушы мен экипаж мүшесінің барлығы, сондай-ақ жердегі 4 адам қаза тапты. 1997 жылдың 9 шілдесінде Витория мен Сан-Паулу арасында күнделікті бағытта, Сан-Хосе-дос-Кампоста аялдамамен ұшып бара жатқан Fokker 100 ұшағы 18 және 20 орындықтардың арасында кенеттен жарылып, фюзеляжінде тесік пайда болды және инженер Фернандо Кальдейра де Мура Кампосты ұшақтан лақтырып жіберді. Жолаушы Сузано қаласындағы кассава плантациясына, биіктіктен құлап, диаметрі белгілі бір мөлшерде жерде ойық қалдырды, сол жерде оның денесі табылды. Өлім туралы қорытындыда жарылысқа қарамастан Фернандоның тірі және есін жиған күйде жерге түскен болуы мүмкін екені айтылды. Бірнеше күннен кейін Бразилияның Федералды полициясы ұшақта болған жұмыссыз профессор Леонардо Теодоро де Кастроны жарылыстың кінәлісі деп айыптады. Алайда Леонардо болған оқиға үшін жазаланбады, себебі жарылыстан кейін бірнеше күн өткен соң ол автобус қағып, вегетативтік күйде қалды. 2001 жылдың 15 қыркүйегінде Ресифеден Сан-Паулу Конгонхасқа Кампинас Виракопос арқылы ұшып бара жатқан чартерлік 9755 рейсін орындаған Fokker 100 (PT MRN) ұшағының Кампинасқа ұшу кезінде қозғалтқышының бақылаусыз істен шығуынан кейін үш кабина терезесі қозғалтқыш бөлшектерімен қирады және Бело-Оризонте Конфинс әуежайына шұғыл қонуға мәжбүр болды. Бір жолаушы ішінара сорылып, ұшақ жерге қонғанша басқа жолаушы ұстап тұрды. Жолаушы аман қалмады. 2007 жылдың 17 шілдесінде Порто Алегреден Сан-Паулу Конгонхасқа 3054 рейсімен ұшып бара жатқан Airbus A320 200 (PR MBK) ұшағы Конгонхасқа қонғанда ұшу-қону жолағынан шығып кетіп, негізгі тас жолды кесіп өтіп, TAM Express қоймасына соқтығысты. 187 жолаушы мен экипаж мүшесінің барлығы, сондай-ақ жердегі 12 адам қаза тапты. 2018 жылдың 28 қыркүйегінде 18 жылдан астам болған бос Airbus A320 (PT MZJ) Сан-Паулу Конгонхаста сүйреу кезінде итергіш машинадан түсіп, артқы жағы пальма мен басқа да ағаштарға соқтығысты. Пальма ұшақтың оң артқы қанатын қиратты. 2018 жылдың 20 желтоқсанында Сан-Паулу-Гуарульхостан Лондон Хитроуға LA8084 рейсімен ұшып бара жатқан Boeing 777 300ER (PT MUG) ұшағы ұшу кезінде ауыр электрлік ақауға ұшырады, содан кейін Бело-Оризонте халықаралық әуежайына бағытталды. Жарақат алғандар мен қаза болғандар туралы хабарламалар түскен жоқ. Ұшақ жөнделіп, қызметке қайта оралды.

Еншілес кәсіпорындар

LATAM Cargo Brasil жүк тасымалдау қызметтерін ұсынады. Multiplus Fidelidade – тұтынушылардың адалдығын қамтамасыз ететін желі. TAM Aviação Executiva бизнес-саяхатшыларға әуе тасымалдау қызметтерін ұсынады. Cine TAM – Сао-Паулу қаласындағы әуе компаниясына тиесілі болған кинотеатр. TAM мұражайы – Сан-Карлос қаласында орналасқан және TAM Group тобы күткендегі көне ұшақтар мұражайы.