Кіріспе
Орта мидағы қоршаған ортаның жарығына реакцияларды қамтамасыз ететін құрылым. Нейроанатомияда претекталдық аймақ немесе претектум – жеті ядродан тұратын орта ми құрылымы және қабықша астындағы көру жүйесінің бір бөлігін құрайды. Тор қабықтың өзара байланысты екі жақты проекциялары арқылы, ол негізінен қоршаған ортаның жарығындағы кенеттен болатын өзгерістерге, мысалы, оқушының жарық рефлексіне, оптокинетикалық рефлекске және тәуліктік ырғақтың уақытша өзгерістеріне қатысты мінез-құлық реакцияларын қамтамасыз етеді. Көрнекі жүйедегі претектум рөлінен өзге, алдыңғы претекталдық ядро соматосенсорлық және ауыртпалық ақпаратты жеткізуге қатысады.
In neuroanatomy, the pretectal area, or pretectum, is a midbrain structure composed of seven nuclei and comprises part of the subcortical visual system. Through reciprocal bilateral projections from the retina, it is involved primarily in mediating behavioral responses to acute changes in ambient light such as the pupillary light reflex, the optokinetic reflex, and temporary changes to the circadian rhythm. In addition to the pretectum's role in the visual system, the anterior pretectal nucleus has been found to mediate somatosensory and nociceptive information.
Орналасуы мен құрылымы
Претектум – мидың ортасы мен алдыңғы мидың қосылысына жақын орналасқан, өте тығыз байланысқан ядролардың екі жақты тобы. Претектум көбінесе мидың ортаңғы құрылымы ретінде жіктеледі, бірақ алдыңғы миға жақындығына байланысты кейде құйрықтық диэнцефалонның (алдыңғы мидың) бөлігі деп те қарастырылады. Омыртқалы жануарларда претектум жоғарғы төмпешіктің (colliculus superior) алдында және таламустың артында орналасқан. Ол периакведукталды сұр зат пен артқы комиссура ядросының үстінде жатады. Претектум ішінде бірнеше ядро анықталған, бірақ олардың шекараларын анықтау қиын, және қай аймақтарды қосу керек және олардың нақты аттары туралы пікірталас бар. Басты бес ядро: оливарлық претектум ядросы (ON), оптикалық жол ядросы (NOT), алдыңғы (NPA), медиалдық (NPM) және артқы (NPP) претектум ядролары. NOT салыстырмалы түрде ірі жасушалардан тұрады және жоғарғы төмпешіктердің арасында орналасқан. ON, NOT-қа медиалды жағынан орналасқан және NOT пен NPP арасында созылатын құйрығы бар, ол ON-ға қарай құрсақ жағында (вентральды) орналасқан. Бұл екі аймақ басты бес ядро сияқты жан-жақты зерттелмегенмен, зерттеулер PLi және CPA ретинадан сигнал қабылдайтынын көрсетті, бұл олардың визуалды ақпаратты өңдеуде рөл атқаратынын көрсетеді.
Кірістер
Претектум ретинадағы фотосезімді ганглиондық жасушалардан маңызды бинокльдік ақпарат алады. Приматтарда бұл афференттер екі жақты, ал кеміргіштерде олар қарсы жақтан (контралатеральды) торшадан проекцияланады. Бұл ретинопретектальді проекциялардың көп бөлігі ON және NOT аймақтарына бағытталады. Таламустан NOT-қа ГАМК өндіретін нейрондардан ипсилатеральдік бүйірлік тізелі ядродан (lateral geniculate nucleus) және екі жақты интергендік жапырақшалардан (intergeniculate leaflets) тежегіш проекциялар келеді. Орта мидағы ипсилатеральдік беткі супрахиазмалық ядро және медиалдық, дорсальды және бүйірлік терминалды ядролар NOT-қа проекцияланады. Талшықтар сондай-ақ ми жоғары жағындағы (medulla) prepositus hypoglossi ядросынан, қарсы жақтан (контралатеральды) NOT-тан және әртүрлі қыртыстық аймақтардан NOT-қа бағытталады.
The NOT receives input from several regions. From the thalamus the NOT receives inhibitory projections from GABA producing neurons in the ipsilateral lateral geniculate nucleus and bilateral intergeniculate leaflets. The ipsilateral superficial suprachiasmatic nucleus and the medial, dorsal, and lateral terminal nuclei in the midbrain project onto the NOT. Fibers also project to the NOT from the nucleus prepositus hypoglossi in the medulla, the contralateral NOT, and from various cortical regions.
Шығыстар
Көптеген претекталдық ядролар эфференттік проекциялардың бағыттарын ортақ пайдаланады. ОН ядросынан басқа барлық претекталдық ядролар таламус, субталамус, жоғарғы колликул, торлы құрылым, көпір және төменгі зәйтүндегі ядроларға проекция жібереді.
Қауіпсіз қуып жету
Претекталдық ядролар, әсіресе НОТ, тегіс іздену кезінде көз қозғалыстарын үйлестіруге қатысады. Бұл қозғалыстар көзге қозғалатын нысанды тығыз бақылап, бағыты немесе жылдамдығы күтпеген түрде өзгерген кезде нысанға қайта жете алуға мүмкіндік береді. НОТ-тағы бағытқа сезімтал торлық сырғанау нейрондары төменгі зәйтүн арқылы қабыққа көлденең торлық қате туралы ақпарат жібереді. Күндіз бұл ақпаратты үлкен қабылдау алаңы бар нейрондар сезінеді және жібереді, ал қараңғыда кішкентай қабылдау алаңы бар парафовеальді нейрондар осы қызметті атқарады. Осы арқылы НОТ көз қозғалысын басқару үшін торлық қате туралы ақпаратты ұсына алады. Тыныш ізденуді сақтаудағы рөлінен өзге, претектум оптокинетикалық нистагм кезінде де белсенді болады, онда нысан көру шегінен шыққаннан кейін көз орталыққа, алға қарап тұрған қалпына оралады.
Қоныстану рефлексі
Претектумның бір бөлігі, әсіресе NOT және NPP, көздің фокусын сақтап тұру арқылы аккомодация рефлексіне қатысады. Торлы қабаттан келетін проприоцептивтік ақпарат, оккуломоторлық және тригеминальды жүйкелер арқылы претектумға жетеді. Осыдан кейін, көздің торлы қабаттың бұлшықеттерінің жирылуы арқылы фокусын сақтап тұру механизмі, оқушының жарық рефлексіне ұқсас. Тікелей антиноцицептивтік механизмінен өзге, NPA мидың соматосенсорлық қабығымен байланысы арқылы ауырсыну сезімін реттейтін аймақтарына проекциялайды. Бұл аймақтардың екеуі – зона инсерта және артқы таламустық ядро. NPA аймақтары әртүрлі ауырсыну түрлеріне жауап беруге маманданған болуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, дорсальды NPA қысқа мерзімді ауырсынуды басады, ал вентральды NPA созылмалы ауырсынуды азайтады. Созылмалы ауырсынуды азайтудағы рөліне байланысты, NPA-ның бұзылған активтігі орталық ауырсыну синдромымен байланысты болуы мүмкін.
РЕМ ұйқысы
Көптеген претекталдық ядролар REM ұйқысын және ұйқы мінез-құлқын реттеуге қатысуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, претектум жоғарғы колликулмен бірлесіп, REM ұйқысы мінез-құлқындағы циркадтық емес өзгерістерге себеп болуы мүмкін. Түйежекшеден тікелей ақпарат алатын претекталдық ядролар, әсіресе NOT және NPP, альбинолық егеуқұйрықтарда REM ұйқысын бастауға жартылай жауапты екені анықталды. Претектумнан REM ұйқысы кезінде қыртыс белсенділігіне қатысатын бірнеше таламиялық ядроларға, атап айтқанда, таныс REM ұйқысын реттеу механизмының бөлігі болып табылатын суперхиазматикалық ядроға проекциялардың табылуы осы гипотезаны қолдайды.