Кіріспе

Ротенбург об дер Таубер – Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан Ансбах округіндегі қала. Ол әлемнің түкпір-түкпірінен келген туристердің бағытталған жері болып табылатын, өте жақсы сақталған ортағасырлық ескі қаласымен танымал. Бұл Германияның оңтүстігіндегі танымал Романтика жолының бір бөлігі. Бүгінде Германиядағы қала қабырғалары толыққанды сақталған үш қаланың бірі, ал қалған екеуі – Нердлинген және Динкельсбюль, екеуі де Баварияда орналасқан. Ротенбург орта ғасырдың соңынан 1803 жылға дейін еркін императорлық қала болды. 1884 жылы Иоганн Фридрих (фон) Гессинг (1838–1918) Вайлдбад Ротенбургті (о. д. Т.) 1884–1903 жылдары салдырды.

Атауы

"Ротенбург об дер Таубер" атауы неміс тілінде "Таубер өзені үстіндегі қызыл қамал" деген мағынаны білдіреді, бұл қаланың Таубер өзенін көріп тұрған үстіңгі жазықта орналасқандығын көрсетеді. Ротенбург қамалы, елді мекенге жақын орналасқан және "Alte Burg" (Ескі қамал) деп те аталады, қаланың атына себеп болған.

Орта ғасырлар

Бұл жер бірінші ғасырдың бірінші жартысына дейін келттермен мекенделген болуы мүмкін. 950 жылы қазіргі замок бағындағы су бөгеті жүйесі Комбург графы Ротенбургпен салынды. 1070 жылы Гебсаттель ауылына иелік еткен Комбург Ротенбург графтары Таубер өзенінің үстіндегі биік тау басында Ротенбург қамалын салды. Комбург-Ротенбург әулетінің графтары 1116 жылы соңғы граф Генрихтің қайтысымен тоқтатылды. Император Генрих V оның орнына өзінің туысы Конрад фон Хогенштауфенді Комбург Ротенбург иеліктерінің мұрагері етіп тағайындады. 1142 жылы король Конрад III (1138–1152) болған Конрад фон Хогенштауфен Вюрцбургтегі Ноймюнстер монастырының бір бөлігін Детванг ауылының үстінен сатып алып, осы жерге Стауфер қамалын салды. Ол сонда сот өткізіп, күзетшілерді тағайындады. 1170 жылы Штауфер қамалы салынып жатқанда Ротенбург қаласы құрылды. Оның орталығы базар алаңы мен Сент-Джеймс шіркеуі (неміс тілінде: Сент-Якоб) болды. Ең көне бекіністің дамуын, ескі жертөле/ескі ор мен сүт базарынан көруге болады. 13 ғасырда қабырғалар мен мұнаралар салынды. "Ақ мұнара" және Рёдер аркасымен бірге Маркус мұнарасы сақталған. 1194 жылдан 1254 жылға дейін Ротенбург маңындағы аймақты Стауфер әулетінің өкілдері басқарды. Осы кезеңде Сент-Джон ордені және басқа да ордендер Сент-Джеймс шіркеуі мен доминикандық монастырьдың (1258) жанында құрылды. 1241-1242 жылдары Стауфер империясының салық тізімінде Ротенбургтегі еврейлердің есімдері тіркелді. Робби Меир Бен Барух Ротенбург (1293 жылы қайтыс болды, 1307 жылы Вормста жерленді) Еуропада заңгер ретінде үлкен құрметке ие болды. 1274 жылы Габсбург патшасы Рудольф Ротенбургке еркін императорлық қала мәртебесін берді. Қалада үш атақты жәрмеңке ашылды және келесі ғасырларда қала кеңейді. Қала тұрғындары мен Артқы жердің рыцарлары Францисканер монастырын және Киелі Рух ауруханасын (1376/78 қала қабырғаларына біріктірілді) салды. Неміс ордені 1336 жылдан бері қолданылып келе жатқан Сент-Джеймс шіркеуінің құрылысын бастады. Heilig Blut (Киелі қан) паломничествосына көптеген паломниктер келді, сол кезде Ротенбург Киелі Рим империясының 20 ірі қаласының бірі болды. Қала қабырғаларының ішінде шамамен 5500 адам, ал айналасындағы 388 км² аумақта тағы 14000 адам тұрды. Стауфер қамалы 1356 жылы жер сілкінісінен қирады; бүгінгі күні сақталған жалғыз қалдық – Сент-Блез капелласы.

Отыз жылдық соғыс

1631 жылдың қазан айында, отыз жылдық соғыс кезінде, католик Иоганн Церклас графы Тилли өзінің 40 мың әскерін протестанттық-лютерандық Ротенбург қаласына орналастыруды қалады. Қалаға кіруге рұқсат берудің орнына, қала тұрғындары қорғанып, қоршауға төтеп беруге ниеттенді. Бірақ Тилли әскерлері Ротенбургті жылдам жеңіп алды, тек 300 сарбазын жоғалтты. "Майстертранк" деп аталатын халық арасында кең тараған аңыз бойынша, генерал Тилли қалалық кеңесшілерді өлімге кесіп, қаланы өртеуге әзір болғанда, кеңесшілер оны 3,25 литрлік үлкен шараппен ықпалдауға тырысты. Тилли, егер біреу оны бір ретте ішіп қойса, қаланы сақтап қалатынын мәлімдеді. Сол кездегі қала әкімі Георг Нуш мұны орындап шықты, ал генерал Тилли уәдесін орындады. Дегенмен, бұл оқиғаның шындықтан алыс екені анық. Бұл оқиға туралы он бес жылдан кейін жазылған Себастьян Дехнердің жылнамасында ешқандай мәлімет жоқ. "Майстертранк" туралы алғашқы жазбалар бір ғасырдан астам уақыт өткен соң Георг Генрих Шафферттің жылнамасында пайда болды. Қыс аяқталғаннан кейін, қала кедейленіп, жартылай бос қалды, ал 1634 жылы жұқпалы обадан көптеген қала тұрғындары қайтыс болды. Ақшасы мен билігі болмағандықтан, Ротенбург дамуын тоқтатты, осылайша 17 ғасырлық бейнесі сақталды.

19 ғасыр

1803 жылдан бері қала Баварияның құрамында. 1877 жылы танымал неміс пейзаж суретшісі Эвген Брахт Ротенбургке сапар шекті; ол бар болғаны екі күн болғанмен, қала оған үлкен әсер еткені анық көрінеді. Бірнеше жыл өткен соң, Романтизм ағымының өкілдері, мысалы Ханс Тома және Карл Шпицвег та Ротенбургке келді, одан кейін алғашқы туристер келе бастады. Қаланың түрін өзгертуге бағытталған ірі өзгерістерді болдырмау үшін заңдар қабылданды. 1884 жылы Фридрих Гессинг 1903 жылға дейін "Гессингш Вайлдбад" құрылысын аяқтады.

Нацистік Германия мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Ротенбург нацистік идеологтар үшін ерекше маңызға ие болды. Олар үшін бұл – неміс «үй-қаласының» символы, неміс болмысының барлық ең таза белгілерін білдіретін қала. 1930 жылдары нацистік KDF (Kraft durch Freude) «Қуаныш арқылы күш» ұйымы Рейхтің барлық аймақтарынан Ротенбургке үнемі күндізгі сапарларды ұйымдастырды. Бұл бастаманы Ротенбург тұрғындары ынталы түрде қолдады, олардың көпшілігі Ұлттық Социализмге көңіл білдірді, себебі бұл экономикалық пайда әкелетініне сенді және Ротенбургті «немістің ең неміс қаласы» деп жариялады. 1938 жылдың қазан айында Ротенбург өзінің еврей азаматтарын қуды, бұл Германиядағы нацистер мен олардың жақтастары тарапынан мақұлданды. 1945 жылдың наурыз айында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, неміс әскерлері қаланы қорғау үшін Ротенбургке орналасты. 31 наурызда 16 ұшақ Ротенбургке бомба тастады, нәтижесінде 37 адам қаза тауып, барлық үйлердің шамамен 32% құрайтын 275 үй, алты қоғамдық ғимарат қиратылды, тоғыз қарауыл мұнарасы зақымдалды және 610 метр қабырғасы бұзылды. Өртке қарсы бомбалар қолданылғандықтан, шабуылдан кейін көптеген сыртқы қабырғалар сақталып қалды және олар ескі қаланың жаңа шығыс бөлігін қайта жаңарту үшін пайдаланылды. Шамамен 265 үй қайта салынды. АҚШ-тың соғыс министрінің көмекшісі Джон Дж. МакКлой Ротенбургтің тарихи маңызы мен сұлулығын білгендіктен, АҚШ армиясының генералы Джейкоб Л. Деверске Ротенбургті басып алу кезінде артиллерияны қолданбауға бұйрық берді. Болашақта «Құрмет медалімен» марапатталатын батальон командирі Франк Бёрк 4-ші дивизияның 12-ші жаяу әскер полкінің алты сарбазына үш сағаттық миссиямен Ротенбургке барып, қаланың капитуляциясын келісуге бұйрық берді. Кентукки штатының Луисвилл қаласының бірінші лейтенанты Нобл В. Бордерс, Индиана штатының Хаммонд қаласының бірінші лейтенанты Эдмунд Х. Остген, Нью-Джерси штатының Трентон қаласының жеке сарбазы Уильям М. Дуайер, Калифорния штатының Глендейл қаласының жеке сарбазы Герман Личи, Пенсильвания штатының Тауэр-Сити қаласының жеке сарбазы Роберт С. Гримм және Иллинойс штатының Лансинг қаласының жеке сарбазы Питер Кик осы миссияға жіберілді. Неміс сарбазы тоқтатқанда, ағылшын тілін еркін білетін және топтың аудармашысы болған Личи ақ ту көтеріп, былай деді: «Біз дивизия командиріміздің өкілдеріміз. Сіздерге біздің дивизия командирімізден Ротенбург қаласын бомбалаудан және артиллериялық оқтан сақтау туралы ұсыныс әкелдік, егер сіздер қаланы қорғамауға келіссеңіз. Бізге бұл хабарды жеткізуге үш сағат уақыт берілді. Егер біз сағат 18:00-ге дейін өз қатарларымызға оралмасақ, қала бомбаға түсіріліп, толығымен қиратылады». Жергілікті әскери командир майор Тёммес Гитлердің барлық қалалар соңына дейін қарсы тұруы керек деген бұйрығын елемей, қаланы тастап кетті, осылайша оны артиллериямен толық құртудан сақтап қалды. 1945 жылдың 17 сәуірінде 12-ші жаяу әскер полкінің 4-ші дивизиясының американдық әскерлері қаланы басып алды, ал 1948 жылдың қараша айында МакКлой Ротенбургтің құрметті азаматы (Ehrenbürger) атанды.

Соғыстан кейінгі қалпына келтіру

Ротенбург об дер Таубердің шамамен 32 пайызы, негізінен қаланың шығыс жартысында, Екінші дүниежүзілік соғыста бомбалау салдарынан жөндеуден немесе қайта құрылудан өтті (көптеген сыртқы қабырғалар сақталып, қайта құрылған үйлерге негіз болды). Қайта салынған қасбеттердің көпшілігі енді ортағасырлық құрылымдардан айналмалырақ болып көрінеді, себебі қайта құру мақсаты бұрынғысын дәлме-дәл қайталау емес, жаңа ғимараттар қаланың жалпы эстетикалық келбетіне үйлесімді болуы үшін, сақталған ғимараттардың стилінде қайта құру болды. Бомбаланған ғимараттардың қалған қабырғалары, мүмкіндігі шектес болса да, қайта құрылған қасбеттерінде сақталды. Қала әкімшілігінің шатыры қираған және қала қабырғасының бөліктері сияқты маңызды немесе танымал құрылыстардың жағдайында, олардың бастапқы күйіне мүмкіндігінше дәл қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, және қазір олар соғысқа дейінгідей көрінеді. Ротенбургтегі қайта құру жұмыстарына бүкіл әлемнен қаржылай көмек түсті, ал қайта салынған қабырғалардың бөліктерінде демеушілердің есімдері жазылған естелік кірпіштер орналасқан. Ортағасырлық қаланың бастауы болған және қаланың көптеген тарихи ескерткіштерін қамтитын ескі батыс бөлігі бомбалаудан зардап көрмеді. Сондықтан, Ротенбургтің батыс және оңтүстік бөлігіндегі ғимараттардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін өз бастапқы ортағасырлық немесе соғысқа дейінгі күйінде сақталған. Сонымен қатар, шығыс қабырғалар мен мұнаралар бомбалаудан зақымданса да, қаланың сол бөлігіндегі үйлерден айырмашылығы, олар салыстырмалы түрде берік болды; олардың көп бөлігі тіпті олардың мықты тас құрылысының арқасында толығымен сақталды. Көп жағдайда шығыс мұнаралар мен қабырғалардың тек ағаштан жасалған жоғарғы бөліктері немесе шатырлары қайта құрылуы керек болды, ал олардың тас құрылысының көп бөлігі сақталды.

Қала

Ратуш (қалалық әкімшілік ғимараты) – қайта өрлеу дәуіріндегі көрнекті ғимарат. Ғимараттың артқы готикалық бөлігі 1250 жылға дейін салынған, ал алдыңғы қайта өрлеу ғимараты 1572 жылы салына бастады. Бұл ғимарат орта ғасырларда қала-мемлекетінің және федералистік үкімет құрылғаннан бері Ротенбург қаласының үкімет орталығы болып келді. Ротенбург об дер Таубер қаласындағы Ратуш мұнарасы – қаладағы жалғыз қолжетімді мұнаралардың бірі. Екіншісі – қаланың шығыс жағындағы Родертор мұнарасы, ол күн сайын келушілерге ашық. Оның биіктігі шамамен ... метрді құрайды. Мұнараның үстіңгі қабатына қаланың панорамалық көрінісін тамашалау үшін 2 евро төлеу қажет. Бөлмеде қала қабырғасының құрылысы және тарихы туралы мәліметтер бар қолжазбалар да сақталған. Қабырғамен қоршалған қаладағы ғимараттар қаланың орта ғасырлық тарихын көрсетеді, бірақ қаланың бұл бөлігі көп жағынан туристік саудаға бейімделген, қалыпты, заманауи неміс қаласы болып табылады. Туристерге арналған көптеген дүкендер мен қонақ үйлер Ратуш алаңының маңында және бірнеше маңызды көшелерде (мысалы, Хернгассе, Шмидгассе) орналасқан. Қала ішінде Орта ғасырларда қолданылған жазалау және азаптау құралдарын көрсететін Қылмыстық музей де бар. Ротенбург об дер Таубердің дәстүрлі тәттісі – Шнебболл, қар добы тәрізді пішінді, майда қуырылған қамыр, беті кондитерлік қант немесе шоколадпен жабылған. 1988 жылдан 2006 жылдың наурыз айына дейін Герберт Хахтель (SPD) Ротенбург қаласының мэрі болды. Одан кейін Уолтер Хартл тағайындалды.

Мәдени сілтемелер

Ротенбург бірнеше фильмде, әсіресе фантастикалық фильмдерде пайда болған. Ол 1940 жылғы Уолт Диснейдің «Пиноккио» фильміндегі ауылдың шабыт көзі болды. 1968 жылғы отбасылық «Чити-Чити-Банг-Банг» фильміндегі Вульгариялық ауыл көріністері осы қалада түсірілді. Кейде оны «Вилли Вонка мен шоколад фабрикасы» (1971) фильмінің соңындағы қала деп жаңылыстырады; бірақ ол қала Нордлинген еді. Қала «Shadow of Memories» (Америка нарығында «Shadow of Destiny») бейне ойынындағы «Lebensbaum» («өмір ағашы») атты ойдан шығарылған қаланың шала негізі болды. Қаланың кадрлары «Ағалар Гриммнің ғажайып әлемі» фильмінің кейбір бөлімдерінде және фильм трейлерінде көрсетілген. Камера қала үстінен аңғардан қала әкімшілігіне қарай ұшып өтеді. Осы оқиғаны еске алу үшін қайта салынған қала қабырғасында тақта орнатылған. «Гарри Поттер және Өлім сыйы» – 1-бөлігі (2010) және 2-бөлігі (2011) фильмдері Ротенбургте түсірілді, бірақ фильмдердің соңғы нұсқасына енбеді. Роберт Шеклтонның «Ескі Еуропаның көрінбеген жерлері» кітабында «Ескі қызыл Ротенбург қаласы» деген тарау бар. Ротенбург Элизабет Петерстің «Түннің қарыз алушысы» (1973) құпия романының негізгі орны болып табылады, ол жоғалған Тильман Рименшнайдер мүсінін іздеу туралы айтады. Қала бельгиялық комикстегі «The Adventures of Yoko Tsuno» комиксінің «La Frontière de la vie» («Өмір шегінде», 1977) эпизодында бейнеленген және жапон манга және аниме сериясы «A Little Snow Fairy Sugar» (2001) қаланың көрінісіне әсер еткен. Ротенбургтің Kobolzeller Steige және Spitalgasse көшелері Blackmore's Night альбомының екі мұқабасында бейнеленген – 1999 жылғы «Under a Violet Moon» және 2006 жылғы «Winter Carols». Ол көбінесе 1990 жылғы «The Secret of Monkey Island» графикалық ойын-сауық ойынындағы Mêlée аралының қала орталығына шабыттандырды деп есептеледі, бірақ ойын жасаушы Рон Гилберт бұл ұқсастық кездейсоқ екенін мәлімдеді. «Team Fortress 2» бейне ойынында «Rottenburg» атты карта бар, ол түпнұсқа атауын ойнап, визуалды түрде ұқсас архитектураға ие. Базардың оңтүстік бөлігі «Gabriel Knight 2» бейне ойынындағы Риттерсберг қалашығын бейнелейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі «Medal of Honor: Allied Assault» бейне ойыны, «Medal of Honor» бейне ойындары сериясынан, Германиядағы Зигфрид сызығына жақын орналасқан қарлы қала арқылы өтуді талап етеді, ол Ротенбургке өте ұқсас, қалада ұқсас архитектураға ие ғимараттар мен көшелер бар.