Кіріспе

Әзірбайжан ауданы – Әзірбайжанның 66 ауданының бірі. Ол елдің батысында орналасқан және Газах-Товуз экономикалық аймағына жатады. Аудан Арменияның Дашкасан, Шамкир, Товуз аудандарымен, Гегаркуник және Тавуш облыстарымен шекаралас. Арменияның Арцвашен эксклавы Гадабай ауданымен қоршалған және де-факто Әзірбайжанның бақылауында болып, Горанбой ауданының құрамында әкімшілік етіледі. Оның орталығы және ең ірі қаласы – Гадабай. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, аудан халқы 109 900 адамды құрайды. Немец филологы Генрих Хюбшманн топонимнің армян тіліндегі "гет" (գետ) – өзен және "бак" (բակ) – аула сөздерінен шыққандығын болжайды. Қазіргі уақытта алтын өндіретін зауыт ашылған, онда 2000-ге жуық жұмысшы еңбек етеді. Гадабай ауданы «Нарзан», «Мор Мор», «Чалдаш», «Туршсу» және Сойудлу ауылындағы «Сойудлу нарзани» сияқты минералды суларымен де әйгілі. Гадабай Кіші Кавказдың орта және биік тауларында орналасқан. Гадабай аймағы Шахдаг жотасының солтүстік беткейін, Башканд-Дастафур ойпатын және Шамкир тау жотасының бір бөлігін қамтиды. Гошабулак (3549 м.), Гокадаг (3317 м.) және тағы да басқалары ең биік шыңдары болып табылады. Аймақ ішінде юра, табашир, палеоген және антропоген шөгінділері кездеседі. Қара және ақ мәрмәр тастар бар. Жазы құрғақ және ыстық, ал қысы құрғақ таулық тундралық климаттық жағдайлар басым. Су желісі тығыз. Ағынчачай және Заям су арналары осы аймақтан өтеді. Аймақтың оңтүстік-батыс шекарасынан Шамкирчай өзенінің жоғарғы ағысы ағып өтеді. Сұр тау ормандары мен шабындық топырақтар кең таралған. Аймақта белгілі Қызыл мемлекеттік табиғат қорығы және төрт табиғи ескерткіш – Говду, Годакдара, Гамиш және Шамлик орналасқан. Кечидарази жартасында әдемі сарқырама бар. Екеуі, қазқылдақтар, еліктер және Әйуббулақ, сондай-ақ Чалдаш, Гизылка Нарзан, Мор Мор минералды суларының бұлақтарын да кездестіруге болады. Тауларда, орман және аңғарларда жануарлар мен өсімдіктер әлемі өте бай. Гадабай Кіші Кавказдың орта және биік тауларында орналасқан. Аудан Шахдаг жотасының солтүстік бөлігінде, Башкенд-Дизафур ойпатында және Шәмкір тау жотасында жатыр.

Тарих

Гадабай ауданы әкімшілік бірлік ретінде 1930 жылдың 8 тамызында Рустам Әлиев атындағы аудан болып құрылды. 1938 жылы Гадабай ауданы деп қайта аталды. 2020 жылдың шілдесінде Гадабай Армениямен қақтығыс ошағы болды.

Геологиялық құрылымы

Юра, табақша, палеоген және антропоген шөгінділері тараған. Гранитке бай метаморфтық тау жыныстары, ғадабаит, алғаш рет Ғадабай мыс холерит кен орындасында зерттелді (1903).

Өзендер мен су бассейндері

Су жолдары тығыз. Ғадабай Мормор, Түршсу, Короғлы, Принц, Нарзан, Үлкен Булақ және тағы да басқалар сияқты минералдарға және ішуге жарамды су көздеріне бай. Басты су арналары: Ақимша, Заям, Инақбоған, Мамасөн, Шәмкір, Ғадабай Чахры және басқалары.

Халық саны

Ауданның жыл бойынша халқы (жыл басында, мың адам) 2000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018201920202021Гадабай облысы87,188,088,589,189,990,691,492,192,893,694,295,095,496,096,897,698,499,299,8100,4100,9101,1қалалық халық8,78,89,09,29,49,79,89,910,010,210,110,611,011,211,311,411,611,611,711,711,711,7ауылдық халық78,479,279,579,980,580,981,682,282,883,484,184,484,484,885,586,286,887,688,188,789,289,4

Этностық топтар

Әзірбайжандар 99,29%
Басқалары 0,71% (көптеген этникалық орыстар, олардың бір бөлігі Молокан және Духобор діни азшылықтарына жатады, Славянка сияқты ауылдарда тұрады).

Дін

Мұсылман 99,9%
Басқалары 0,1%