Кіріспе
Әзірбайжан ауданы – Әзірбайжанның 66 ауданының бірі. Ол елдің батысында орналасқан және Газах-Товуз экономикалық аймағына жатады. Аудан Арменияның Дашкасан, Шамкир, Товуз аудандарымен, Гегаркуник және Тавуш облыстарымен шекаралас. Арменияның Арцвашен эксклавы Гадабай ауданымен қоршалған және де-факто Әзірбайжанның бақылауында болып, Горанбой ауданының құрамында әкімшілік етіледі. Оның орталығы және ең ірі қаласы – Гадабай. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, аудан халқы 109 900 адамды құрайды. Немец филологы Генрих Хюбшманн топонимнің армян тіліндегі "гет" (գետ) – өзен және "бак" (բակ) – аула сөздерінен шыққандығын болжайды. Қазіргі уақытта алтын өндіретін зауыт ашылған, онда 2000-ге жуық жұмысшы еңбек етеді. Гадабай ауданы «Нарзан», «Мор Мор», «Чалдаш», «Туршсу» және Сойудлу ауылындағы «Сойудлу нарзани» сияқты минералды суларымен де әйгілі. Гадабай Кіші Кавказдың орта және биік тауларында орналасқан. Гадабай аймағы Шахдаг жотасының солтүстік беткейін, Башканд-Дастафур ойпатын және Шамкир тау жотасының бір бөлігін қамтиды. Гошабулак (3549 м.), Гокадаг (3317 м.) және тағы да басқалары ең биік шыңдары болып табылады. Аймақ ішінде юра, табашир, палеоген және антропоген шөгінділері кездеседі. Қара және ақ мәрмәр тастар бар. Жазы құрғақ және ыстық, ал қысы құрғақ таулық тундралық климаттық жағдайлар басым. Су желісі тығыз. Ағынчачай және Заям су арналары осы аймақтан өтеді. Аймақтың оңтүстік-батыс шекарасынан Шамкирчай өзенінің жоғарғы ағысы ағып өтеді. Сұр тау ормандары мен шабындық топырақтар кең таралған. Аймақта белгілі Қызыл мемлекеттік табиғат қорығы және төрт табиғи ескерткіш – Говду, Годакдара, Гамиш және Шамлик орналасқан. Кечидарази жартасында әдемі сарқырама бар. Екеуі, қазқылдақтар, еліктер және Әйуббулақ, сондай-ақ Чалдаш, Гизылка Нарзан, Мор Мор минералды суларының бұлақтарын да кездестіруге болады. Тауларда, орман және аңғарларда жануарлар мен өсімдіктер әлемі өте бай. Гадабай Кіші Кавказдың орта және биік тауларында орналасқан. Аудан Шахдаг жотасының солтүстік бөлігінде, Башкенд-Дизафур ойпатында және Шәмкір тау жотасында жатыр.
Gadabay District is one of the 66 districts of Azerbaijan. It is located in the west of the country and belongs to the Gazakh Tovuz Economic Region. The district borders the districts of Dashkasan, Shamkir, Tovuz, and the Gegharkunik and Tavush provinces of Armenia. The Artsvashen exclave of Armenia is surrounded by the Gadabay District and is de facto controlled by Azerbaijan, administrated as part of Goranboy District. Its capital and largest city is Gadabay. As of 2020, the district had a population of 109,900. German philologist Heinrich Hübschmann hypothesized the toponym comes from the Armenian "get" (գետ) river and "bak" (բակ) yard. At present there is opened a factory producing gold, where work about 2000 workers. Gadabay District is also famous for its mineral waters, such as “Narzan”, “Mor Mor”, “Chaldash”, “Turshsu” and “Soyudlu narzani” (in Soyudlu village). Gadabay is within the middle and high mountain ranges of the Small Caucasus. The region of Gadabay covers the northern incline of the Shahdagh Ridge, the Bashkand Dastafur basin and some part of the Shamkir mountain range. Goshabulak (3549 m.), Gocadagh (3317 m.) and others are the highest peaks. Within the area Jurassic, Tabashir, Paleogene and Anthropogenic sediments are spread. There are black and white marble stones. Summer is dry and there is mild heat and in the winter there is a dry mountainous tundra climate. The waterway network is tight. The Akhyncachay and Zayam waterways stream through this region. Within the south western border of the area, the upper stream of Shamkirchay flows through. Gray mountain forest, meadow soils are spread. The region contains a well known Red State Nature Reserve and four natural monuments Govdu, Godakdara, Gamish and Shamlik. There is a beautiful waterfall at Kechidarasi cliff. Goat, sparrows, roe deer and Ayubbulaq as well as Chaldash, Gizilca Narzan, Mor Mor mineral water springs can also be observed. Within the mountains, in the forests and valleys of the locale, animal and plant life is very rich. Gadabay locale is in the middle and high mountain ranges of the Small Caucasus. The district is located in the northern part of the Shahdagh ridge, the Bashkend Dizafur depression and the Shamkir mountain range.
Тарих
Гадабай ауданы әкімшілік бірлік ретінде 1930 жылдың 8 тамызында Рустам Әлиев атындағы аудан болып құрылды. 1938 жылы Гадабай ауданы деп қайта аталды. 2020 жылдың шілдесінде Гадабай Армениямен қақтығыс ошағы болды.
Геологиялық құрылымы
Юра, табақша, палеоген және антропоген шөгінділері тараған. Гранитке бай метаморфтық тау жыныстары, ғадабаит, алғаш рет Ғадабай мыс холерит кен орындасында зерттелді (1903).
Өзендер мен су бассейндері
Су жолдары тығыз. Ғадабай Мормор, Түршсу, Короғлы, Принц, Нарзан, Үлкен Булақ және тағы да басқалар сияқты минералдарға және ішуге жарамды су көздеріне бай. Басты су арналары: Ақимша, Заям, Инақбоған, Мамасөн, Шәмкір, Ғадабай Чахры және басқалары.
Халық саны
Ауданның жыл бойынша халқы (жыл басында, мың адам) 2000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018201920202021Гадабай облысы87,188,088,589,189,990,691,492,192,893,694,295,095,496,096,897,698,499,299,8100,4100,9101,1қалалық халық8,78,89,09,29,49,79,89,910,010,210,110,611,011,211,311,411,611,611,711,711,711,7ауылдық халық78,479,279,579,980,580,981,682,282,883,484,184,484,484,885,586,286,887,688,188,789,289,4
Этностық топтар
Әзірбайжандар 99,29%
Басқалары 0,71% (көптеген этникалық орыстар, олардың бір бөлігі Молокан және Духобор діни азшылықтарына жатады, Славянка сияқты ауылдарда тұрады).
Other 0.71% (mostly ethnic Russians, some of whom belong to the Molokan and Doukhobor religious minorities, living in villages such as Slavyanka)
Дін
Мұсылман 99,9%
Басқалары 0,1%
Other 0.1%