Кіріспе
Тар сәулелі радар, оның шағылысқан сигналы зымыранды нысанаға бекіту үшін қолданылады.
Атыс басқару радары (АҚР) – қаруды нысанаға тигізу үшін атыс басқару жүйесіне ақпарат (негізінен нысананың азимуты, биіктігі, қашықтығы және қашықтық өзгеру жылдамдығы) беруге арналған, арнайы жасалған радар. Олар кейде тар сәулелі радарлар, нысанаға бағыттау радарлары, іздеу радарлары немесе Ұлыбританияда қару орнату радарлары деп аталады. Егер радар зымыранды бағыттау үшін қолданылса, ол көбінесе нысананы жарықтандырушы немесе жарықтандырушы радар деп аталады. Типик атыс басқару радары радио толқындарының тар, қарқынды сәулесін шығарады, бұл дәл іздеу ақпаратын қамтамасыз етеді және нысананың жолын жоғалту ықтималдығын азайтады. Бұл оларды нысананы бастапқыда анықтау үшін қолайсыз етеді, сондықтан АҚР көбінесе осы рөлді атқару үшін орта қашықтықтағы іздеу радарымен жұптастырылады. Британ терминологиясында бұл орта қашықтықтағы жүйелер тактикалық басқару радары деп аталды. Көптеген қазіргі заманғы радарлар іздеу кезінде қадағалау мүмкіндігіне ие, бұл оларға бір мезгілде атыс басқару радары және іздеу радары ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл радар іздеу секторын шарлау мен қадағалауға тиіс нысанаға бағытталған импульстарды жіберу арасында ауысу арқылы немесе фазалық антенна тізімін қолдану арқылы, іздеу және қадағалауды бір уақытта жүзеге асыратын бірнеше радар сәулелерін жасау арқылы жұмыс істейді.
Өнер көрсету
Өртке қарсы бақылау радарларының жұмысын негізінен екі фактор анықтайды: радарлық ажыратымдылық және атмосфералық жағдайлар. Радарлық ажыратымдылық – радардың тығыз орналасқан екі нысанды ажырата алу қабілеті. Біріншісі, және ең қиыны – қашықтық бойынша ажыратымдылық, нысананың нақты қашықтығын анықтау. Мұны жақсы істеу үшін, қарапайым өртке басқару радар жүйесінде өте қысқа импульстарды жіберу қажет. Бағыт бойынша ажыратымдылық әдетте тар (бір немесе екі градус) сәуле ені қолдану арқылы қамтамасыз етіледі. Атмосфералық жағдайлар, мысалы, ылғалдың төмендеуі, температура инверсиясы және шаң бөлшектері де радардың жұмысына әсер етеді. Ылғалдың төмендеуі мен температура инверсиясы көбінесе толқынды таратуға (ducting) алып келеді, онда радиожиіліктік (RF) энергия ыстық және суық қабаттардан өтетін кезде бұрылады. Бұл радио көкжиегін RF энергиясының бұрылу бағытына байланысты ұзартуы немесе қысқартуы мүмкін. Шаң бөлшектері, сондай-ақ су тамшылары RF энергиясының әлсіреуіне себеп болады, нәтижесінде тиімді қашықтық төмендейді. Екі жағдайда да импульстің төмен жиілігімен қайталануы радарды атмосфералық жағдайларға көбірек төзімді етеді.
Қарсы шаралар
Өртке қарсы бақылау радарларының көпшілігі радиожиілік, импульс ұзақтығы, импульс жиілігі және қуаты сияқты ерекше қасиеттерге ие. Бұл радарды, сонымен қатар оның басқаруындағы қару жүйесін анықтауға көмектеседі. Осы белгілерді тыңдап отырған жауынгерлерге қарудың максималды қашықтығы сияқты құнды тактикалық ақпаратты немесе оның әлсіз жақтарын білуге мүмкіндік береді. Суық соғыс кезінде кеңестік өртке қарсы бақылау радарлары әдетте атауларымен белгілі болды және НАТО ұшқыштары алған радар сигналдары арқылы қандай қауіп бар екенін анықтай алатын.
Жер бетіндегі
Бірінші сәтті атыс бақылау радарларының бірі – SCR 584, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар ұшаққа қарсы зениттік артиллерияны бағыттау үшін тиімді және кеңінен пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ армиясы радарларды әуеге қарсы зымырандарды бағыттау үшін қолданып келеді, оның ішінде MIM 23 Hawk, Nike сериясы және қазіргі MIM 104 Patriot.
Әуе кемесі
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, әуедегі атысты басқару радарлары F-86D ұшағында қолданылған қарапайым қару және зымыранды бағыттауға арналған AN/APG 36 жүйесінен бастап, F-35 Lightning II ұшағының белсенді электронды сканерленген массивлі AN/APG 81 жүйесіне дейін дамыды.