Кіріспе

АҚШ-тың Айдахо штатындағы округ

Oneida County – АҚШ-тың Айдахо штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 4 564 адамды құрады. Округ орталығы және ең ірі қаласы – Малад қаласы. Округ халқының көп бөлігі Малад қаласында және оны қоршаған Малад аңғарында тұрады.

Тарих

Округ Нью-Йорк штатындағы Онейда көлінің атымен аталып, осы аймақтан көптеген алғашқы қоныс аударушылар келген. Онейда округі 1864 жылдың 22 қаңтарында құрылды, округ орталығы қазіргі Карибу округінің Сода-Спрингс қаласында орналасты. 1866 жылы округ орталығы Малад қаласына көшірілді, себебі оның халқы өсіп, Юта штатының Коринне қаласы мен Монтана штатының Бутте кеніштері арасындағы жүк және дилижанс жолында орналасқан болатын. Тарихының басында Онейда округі аумағы және халқы бойынша Айдахо штатындағы ең ірі округ болды. Оның бастапқы аумағы 32 708 км² құрады, бұл оны 1863 және 1864 жылдардың басында Айдахо территориясының бірінші заң шығарушы органы құрған 17 округтің арасында үшінші ірісі етіп көрсетті. 1864 жылдың 26 мамырында АҚШ Конгресі Монтана территориясын құрғанда, Онейда округінің бір бөлігін Дакота территориясына берді. Аумақтың жоғалтылуына қарамастан, бұл акт Онейда округін Айдаходағы ең үлкен округ ретінде қалдырды. 1866 жылы Алтурас округі Бойс округімен аумақ алмасты, бұл Онейда округінен гөрі жер аумағын ұлғайтты. Онейда округі 1868 жылы Вайоминг территориясына, 1875 жылы Бир-Лейк округіне және 1879 жылы Кассия округіне маңызды аумақтарды жоғалтты. Шекараға ұсақ түзетулер 1871, 1875 және 1877 жылдары енгізілді. 1885 жылы Бингем округі құрылғанда Онейда округінде 2633 км² ғана қалды, ал Франклин және Пауэр округтерінің құрылуы 1913 жылы округтің аумағын 1219 км² дейін азайтты. 1917 және 1927 жылдары шекараға енгізілген ұсақ өзгерістер Онейда округіне қазіргі жер аумағын берді. Ертерек аумақтардың жоғалтылуы округтің халқының өсуіне әсер етпеді, себебі жоғалған кейбір аймақтарда халқы мүлдем болмады немесе Айдахоның оңтүстік шекарасындағы мормондардың көптеп көшіп келуімен толықтырылды. 1870 жылғы Айдахо территориясының алғашқы санағында Онейда округі Бойс және Ада округтерінен кейін Айдахо территориясының үшінші ең көп халқы бар округі болды. Алайда, округтің нақты халқы, оңтүстік шекарасының толық зерттелмеуі салдарынан, аз бағаланды. 1872 жылы Айдахоның оңтүстік шекарасын зерттеу 1870 жылғы санақта Айдахоның сегіз елді мекенін Бир-Лейк аймағындағы Рич округіне және Каше аймағындағы бес елді мекенді Каше округіне қате тағайындағанын көрсетті. Егер 1870 жылы елді мекендер дұрыс Онейда округіне тағайындалған болса, округ 4647 тұрғынымен Айдаходағы ең ірі округ болар еді. Онейда округі 1880 жылғы санақта 6964 тұрғынымен Айдаходағы ең көп халқы бар округ атанды, тіпті ол Бир-Лейк және Кассия округтерінің құрылуына байланысты халқы бар аумақтарды жоғалтқаннан кейін де. Бингем округінің құрылуы арқылы үлкен халық орталықтарының жоғалтылуы 1890 жылғы санақта округтің халқының алғашқы төмендеуіне әкелді. Маңыздылығы төмендесе де, округ сол кезде штаттың ең көрнекті округтерінің бірі болды. Онейда округі Малад-Сити, Американ-Фолс және Престон қалаларында дамып келе жатқан халық орталықтарын сақтап қалды. Олардың өсуі 1910 жылғы санақта округтің халқының ең жоғары деңгейіне жеткізді. 1913 жылы Франклин және Пауэр округтерінің құрылуы округ өзінің беделінің көп бөлігін жоғалтты. Аумақтың жоғалтылуы халық санының тағы да азаюына әкелді, ал Малад-Сити және тіпті шеткі аудандар 1920 жылғы санаққа дейін өсімді бастан кешірді. 1920 жылғы санақтан кейін Онейда округі халқының 50 жыл бойы төмендеуін бастан кешірді, 1970 жылғы санаққа қарай 1920 жылғы халқының жартысынан астамын жоғалтты. 2016 жылғы санақ бойынша округ жоғалтқан халқының 40% -дан азын ғана қалпына келтірді.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1202 шаршы миль (3113 км2) құрайды, оның ішінде 1200 шаршы миль (3108 км2) құрлық, ал 1,5 шаршы миль (4 км2) (0,1%) су. Оксфорд шыңы – теңіз деңгейінен 9285 фут (2830 м) биіктіктегі округтің ең жоғары нүктесі. Аймақтың жер бедері таулар мен төбелердің кезектесіп орналасқан аңғарларымен және жоталарымен сипатталады, көбінесе шөптесін және шалфей бұталарымен жабылған. Curlew ұлттық шөбінді даласы округтің ішінде орналасқан.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 4125 адам, 1430 үй шаруашылығы және 1092 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 1755 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Округтің этникалық құрамы: 97,50% ақ нәсілді, 0,12% қара немесе афроамерикалық, 0,32% американдық үндістер, 0,15% азиялық, 0,07% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,36% басқа нәсілдер және 0,48% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,30% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. Олардың ішінде 27,2%-ы ағылшын, 20,0%-ы уэльс, 12,0%-ы «американдық», 7,1%-ы неміс және 6,8%-ы даниялық тегінен шыққан. 1430 үй шаруашылығының 38,40%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 68,50%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 4,50%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 23,60%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 22,50%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 11,90%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,85 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,35 адамды құрайды. Округтегі халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 32,00%, 18-24 жас аралығындағылар – 7,70%, 25-44 жас аралығындағылар – 23,10%, 45-64 жас аралығындағылар – 21,40%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 15,90%. Орташа жас – 36 жас. Әр 100 әйелге 103,10 еркек шамасында. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 100,40 еркек шамасында. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы 34 309 доллар, ал отбасының орташа табысы 38 341 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 29 730 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 19 808 долларға тең. Округтағы жан басына шаққандағы орташа табыс 13 829 долларды құрады. Отбасылардың 6,70%-ы және халықтың 10,80%-ы кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 13,00%-ы және 65 жастан асқандардың 10,80%-ы.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 4 286 адам, 1 545 үй шаруашылығы және 1 161 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 1 906 тұрғын үйдің орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтың этникалық құрамы: 96,7% ақ нәсілді, 0,5% азиялық, 0,5% американдық үнді, 0,2% қара немесе афроамерикалық, 1,1% басқа нәсілдерден және 1,0% екі немесе одан көп нәсілді. Испандық немесе латын американдықтар халықтың 2,9% құрады. 1 545 үй шаруашылығының 36,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 65,9%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 6,1%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 24,9%-ы отбасы емес, ал 22,5%-ы жеке тұлғалардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,74 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,24 адам. Орташа жас 39,1 жас.

Білім

Ауданның көп бөлігі Oneida County School District 351 мектеп округіне, ал кішкентай бөлігі Cassia County Joint School District 151 бірлескен мектеп округіне қарайды.