Құбылмалы ауа ағынынан пайдалатын, жерге жетпейтін воронка тәрізді бұлт туралы ақпарат. Торнадоның алғы көрінісі болуы мүмкін. Ақпарат алу үшін оқыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түңгуір пішіндес бұлт жерге тимейді.
Funnel shaped cloud not touching the ground
Түңгуір пішіндес бұлт – конденсацияланған су тамшыларынан тұратын, айналмалы жел бағанасымен байланысты және әдетте кумулонимбус немесе тік кумулус бұлттарының түбінен төмен созылатын, бірақ жерге немесе су бетіне жетпейтін бұлт. Түңгуір пішіндес бұлт көбінесе негізгі бұлттың түбінен конус немесе ине тәрізді шығыңқылық ретінде көрінеді. Мұндай бұлттар көбінесе суперклеткалық дауылдармен байланысты пайда болады және жиі, бірақ әрқашан емес, торнадоның көрінетін белгісі болып табылады. Түңгуір пішіндес бұлттар – көзге көрінетін құбылыс, бірақ олар желдің өзі емес.
A funnel cloud is a funnel shaped cloud of condensed water droplets, associated with a rotating column of wind and extending from the base of a cloud (usually a cumulonimbus or towering cumulus cloud) but not reaching the ground or a water surface. A funnel cloud is usually visible as a cone shaped or needle like protuberance from the main cloud base. Funnel clouds form most frequently in association with supercell thunderstorms, and are often, but not always, a visual precursor to tornadoes. Funnel clouds are visual phenomena, but these are not the vortex of wind itself.
"Классикалық" түтік бұлттар
Егер түтік бұлт жер бетіне тисе, ол құбылыс торнадо деп есептеледі, бірақ жер бетіндегі айналымдар көрінетін конденсация бұлты пайда болудан бұрын басталады. Көптеген торнадолар түтік бұлттар ретінде басталады, бірақ кейбір түтік бұлттар жер бетіне тимейді және оларды қанағаттандырылған көзбен қараушы торнадо деп санамайды, тіпті төменгі деңгейдегі радарлық байқаулар болғанда да, кейбір қарқынды торнадолық айналымдарды көруге болады. Сонымен қатар, торнадолар конденсациялық түтіксіз де жиі пайда болады. Конденсация түтігі термині торнадолық бұлтқа немесе жоғарыдағы түтік бұлтқа қатысты болуы мүмкін, бірақ түтік бұлт термині жер бетіне жетпейтін айналмалы конденсация түтігін ғана білдіреді. Егер күшті циклондық желдер жер бетінде пайда болып, конденсацияға қарамастан бұлттың негізіне қосылса, онда бұл құбылыс торнадо болып табылады. Түтік бұлттар торнадо ішіндегі төмен ауа қысымының салдарынан пайда болады. Төмен ауа қысымы шұңқырға қарай ағып жатқан ауаның кеңейіп, салқындауына себеп болады. Егер ауа жеткілікті ылғалды болса және шұңқыр температурасына дейін салқындаса, түтік бұлт пайда болады. Түтік бұлттың сыртқы жиегіндегі ауа қысымы әдетте ата-аналық бұлттың негізіндегі ауа қысымына сәйкес келеді. Қалдықтардың айналуы көбінесе конденсация түтігі жер бетіне тие алмай тұрып байқалады. Кейбір торнадолар торнадоның өмірлік циклінің кез келген сәтінде айналатын бұлттың астынан түсетін көзге көрінетін түтік бұлтсыз, тек айналып тұрған қалдықтар түрінде көрінуі мүмкін. Жер бетіндегі тұман бастапқы қалыптасудан кейін уақыт өте келе күшейеді, бұл қалдықтардың айналуын және конденсацияны айқын етеді. Бұлттарды атау жүйесінде кумулус немесе кумулонимбус бұлттарынан төмен түсетін кез келген түтік немесе кері түтік пішіндес бұлт техникалық тұрғыдан туба деп аталатын қосымша ерекшелік ретінде сипатталады. Туба және түтік бұлт терминдері шамалы ғана ерекшеленеді, бірақ толыққанды бірдей емес; мысалы, қабырғалы бұлт та тубаның бір түрі болып табылады. Супержасулармен байланысты түтік бұлттар әдетте қабырғалы бұлттардың ішінде және астында пайда болады.
If a funnel cloud touches the surface the feature is considered a tornado, although ground level circulations begin before the visible condensation cloud appears. Most tornadoes begin as funnel clouds, but some funnel clouds do not make surface contact and these cannot be counted as tornadoes from the perspective of a naked eye observer, even as tornadic circulations of some intensity almost always are detectable when low level radar observations are available. Also, tornadoes occur with some frequency without an associated condensation funnel. The term condensation funnel may refer to either a tornadic cloud or a funnel cloud aloft, but the term funnel cloud exclusively refers to a rotating condensation funnel not reaching the surface. If strong cyclonic winds are occurring at the surface and are connected to a cloud base, regardless of condensation, then the feature is a tornado. Funnel clouds result from the low air pressures found within tornadoes. The low air pressure causes air flowing towards the vortex to expand and cool. If the air is sufficiently moist and cools to the dew point, a funnel cloud is produced. The air pressure around the outer edge of the funnel cloud generally corresponds to the air pressure of the cloud base of the parent cloud. Debris swirls are usually evident prior to the condensation funnel reaching the surface. Some tornadoes may appear only as a debris swirl, with no obvious funnel cloud extending below the rotating cloud base at any time during the tornadic life cycle. The surface level vortex tends to strengthen over time following initial formation, making the debris swirls and the condensation more apparent. In cloud nomenclature, any funnel or inverted funnel shaped cloud descending from cumulus or cumulonimbus clouds is technically described as an accessory feature called tuba. The terms tuba and funnel cloud are nearly but not exactly synonymous; a wall cloud, for example, is also a form of tuba. Funnel clouds associated with supercells usually form within and under wall clouds.
Салқын ауалы түтік бұлттар
Салқын ауа воронкалары (айналмалар) әдетте суперклеткалар тудыратын айналмалардан әлдеқайда әлсіз. Салқын ауа воронкалары жермен сирек жанасса да, жер бетіндегі айналмалар кейде конденсациялық бұлттың қысқа ғана уақытқа "түсіп", әлсіз торнадо немесе су құйылысы ретінде көрінуі мүмкін. Ауыр дауылдармен байланысты ұқсас құбылыстардан өзгеше, салқын ауа воронкалары көбінесе суық фронттан кейін жартылай бұлтты аспанмен байланысты, әсіресе белгілі бір төмен қысым жүйелерімен, немесе көл және теңіз бризі сияқты атмосфералық шекаралармен байланысты болады. Ірі масштабты ауа райы жағдайлары салыстырмалы түрде жылы төменгі қабаттағы ауаның үстіндегі аса суық ауамен сипатталады, бұл жоғары градиентке (құлдырау деңгейіне) алып келеді, сонымен қатар қоршаған ортаның жоғары айналымымен, бірақ салыстырмалы түрде аз тік жел жылдамдығының өзгеруімен сипатталады. Воронкалар атмосфералық тұрақсыздық пен ылғалдың зор құмдық бұлттарды қолдауға жеткілікті болған, бірақ көбінесе жауын-шашынсыз немесе азын-ауын жауын-шашынмен шектелген жерлерде пайда болады. Салқын ауа воронкалары әлсіз болғанымен, бірнеше минутқа созылуы мүмкін, ал воронка бұлттары үзіліспен пайда болатын аймақтар ондаған минут бойы қалыптасуы мүмкін. Бір аймақта түстен кейінгі қызу кезінде бірнеше мұндай белсенділік аймақтары пайда болуы мүмкін. Салқын ауа воронкалары күндізгі құбылыс болып көрінеді, күннің жылуын жоғалтумен әлсіреп, ақырында тарап кетеді. Жауын-шашын пайда болған жағдайда, онымен байланысты төмен қарайтын ағын салқын ауа воронкаларының жылдам жойылуына себеп болады. Төменгі тропосферадағы салқын ауаның ортаңғы тропосферадағы басқа бағытта ағып жатқан ауамен араласуы көлденең осьте айналуға алып келеді, ол конвективтік ағындармен тік бұрылып, тартылғанда конденсацияны тудырып, воронка бұлтты қалыптастыратын тік айналыс жасайды. Салқын ауа воронкалары АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауында, әсіресе көктемде немесе күзде жиі кездеседі.
Cold air funnel clouds (vortices) are generally much weaker than the vortices produced by supercells. Although cold air funnels rarely make ground contact, surface level vortices sometimes become strong enough for condensation cloud to "touch down" briefly, becoming visible as weak tornadoes or waterspouts. Unlike the related phenomenon associated with severe thunderstorms, cold air funnels are generally associated with partly cloudy skies in the wake of cold fronts, especially associated with certain low pressure systems, or in association with atmospheric boundaries such as lake and sea breezes or outflow boundaries. The larger scale weather conditions are characterized by particularly cold air aloft over relatively warmer low level air, leading to high lapse rates, and often by high environmental vorticity yet relatively meager vertical wind shear. The funnels develop where atmospheric instability and moisture are sufficient to support towering cumulus clouds but typically limited to no or to little precipitation. Cold air funnels, although weak, may persist for several minutes, and areas of intermittently forming funnel clouds may occur for tens of minutes. Multiple such areas of activity may form within the same region during afternoon heating. Cold air funnels appears to be a diurnal phenomenon, weakening and eventually dissipating with loss of solar heating. When precipitation does develop, the associated downdraft tends to cause rapid demise of the cold air funnels. The mixing of cooler air in the lower troposphere with air flowing in a different direction in the middle troposphere causes the rotation on a horizontal axis, which, when deflected and tightened vertically by convective updrafts, forms a vertical rotation that can cause condensation to form a funnel cloud. Cold air funnel clouds are a common sight along the Pacific Coast of the United States, particularly in the spring or fall.
Басқа түтік бұлттар
Басқа түтік бұлттарға қиылысқан немесе "жоғарғы негізді" түтікшелер жатады, олар шағын кумуляциялық бұлттармен байланысты, қысқа мерзімді, кішкентай және әлсіз түтікшелер, көбінесе шекаралық немесе беттік қабаттан жоғары тамырланған және "ауа райының жақсы болуы" жағдайында пайда болады. Таулардың маңында пайда болатын сияқты шағын түтік бұлттардың пайда болу себептері әлі белгісіз. Қиылысқан түтікшелер найзағайдың бұлт негізіндегі әлсіз, уақытша циркуляция кезінде де пайда болуы мүмкін. Мезоциклонмен бірге болатын мезоантициклондық аймақтар көбінесе осы түтік бұлттарды көрсетеді. Кейбір артқы жақтағы төмендеу ағындарымен (RFD) (ағын немесе шығу аймақтарында, әсіресе ағын-шығу алмасу аймақтарында, RFD-лер мезоциклонмен немесе қанаттық желілік ағымдармен өзара әрекеттескенде) және мезоциклонды күшейтетін ағын ағындары (SVC) қысқа түтікшелерді байқауға болады. Бұл түтік бұлттар жеке түрге жатпаса да, кейбір түтік бұлттар бұрқын сызықтарымен байланысты мезовортицалармен қалыптасады, олар да торнадоға айналуы мүмкін, бірақ көбінесе жауын-шашынның жасыруына байланысты түтік бұлт немесе торнадо ретінде көрінбейді. Басқа "ауа райының жақсы болуы" түтік бұлттарының ішінде өте әлсіз айналымдармен байланысты, өте уақытша құбылыс болып табылатын атқыштар бұлттары бар.
Other funnel clouds include shear or "high based" funnels, which are ephemeral, small, and weak funnels associated with small cumulus clouds, often even those rooted aloft above the boundary or surface layer, and in "fair weather" conditions. Small funnel clouds, such as some occurring within vicinity of mountains, occur by unknown processes. Shear funnels might also occur with weak transient circulations at the cloud base of thunderstorms. Mesoanticyclones, which accompany mesocyclones, often exhibit these funnel clouds. Brief funnels also are observed with some rear flank downdrafts (RFDs) (within inflow or outflow areas, and especially within inflow outflow interchange areas as RFDs interact with mesocyclones or flanking line updrafts) and streamwise vorticity currents (SVCs) feeding into mesocyclones. Although not considered a separate kind of funnel cloud, some funnel clouds form with mesovortices associated with squall lines, which also can become tornadoes but are often not visible as funnel clouds or tornadoes because they usually occur within obscuring precipitation. Other "fair weather" funnel clouds include horseshoe clouds which are a very transient phenomena associated with extremely weak vortices.