Кіріспе

Тұрғын үй және коммерциялық бизнес ретінде қызмет ететін ғимарат – американдық мейрамханалар желісі.

Шахтер үйі – тұрғын үй және коммерциялық бизнес ретінде қызмет ететін ғимарат түрі. Ол сөздікте Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін, "көшеге беткейі ашық, сонымен қатар иесінің тұрғын үйі ретінде пайдаланылатын дүкен" ретінде анықталған ғимарат түрі және 1950 жылдан бері кеңінен қолданылатын термин. Бұл үйлер қатарластырылған құрылымда орналасқан, көбінесе аркадалармен немесе колоннадалармен безендіріледі, бұл Оңтүстік-Шығыс Азия мен Шри-Ланкада ерекше қалалық пейзаж құрайды.

Жабық жаяу жүргіншілер жолдары

1822 жылы Сэр Стэмфорд Раффлз Сингапур қала жоспарына нұсқаулар берді, онда әр үй "белгілі бір тереңдіктегі веранданы, көшенің екі жағында үздіксіз және жабық өткел ретінде әрқашан ашық болуын" қамтамасыз етуі керек деп көрсетілген. Раффлздің нұсқаулары Сингапурдың тұрақты және біркелкі қала көрінісін құрады, мұнда аркадалар немесе колоннадалар үздіксіз қоғамдық жолдарды жасады. Кейіннен басқа "Тармақтарда" да "бес футтық жол" деп аталатын "үздіксіз жабық өткел" міндетті болды және ол "Тармақтар стилі" ғимараттарының ерекше белгісіне айналды. Бұл ерекшелік 19-ғасырдың ортасынан кейін Таиланд пен Филиппинге, сондай-ақ Шығыс Азияның кейбір елдеріне тарады. Тайбэйде Цинь династиясының соңында, Тайваньда жапондық билік кезінде және Қытай Республикасы кезінде Оңтүстік Қытайда ұқсас ережелер қабылданды, кеңірек кеңістік талап етілді. 1876 жылы Гонконгтың отарлық әкімшілігі жалға алушыға веранданың (Гонконг колониясындағы қоғамдық тротуар) үстіне шатырлар салуға рұқсат берді, осылайша тұрғын алаңды арттыруға мүмкіндік берді, бірақ қала көрінісін біркелкі ету ниеті болған жоқ.

Фасадтың дизайны

Ғимараттың қасбеттері, кейде бағаналары әшекейленуі мүмкін. Фасадтың безендірілуі қытай, еуропалық және малай дәстүрлерінен шабыттанған, бірақ еуропалық элементтер басым. Еуропалық неоклассикалық мотивтерге жұмыртқа және тікен қалыптары, сондай-ақ сәндік пилястрлардағы иондық немесе коринфтік капительдер жатады. Дүкен үйінің әшекейлеу деңгейі оның иесінің және айналасындағы аймақтың гүлденуіне байланысты болды; қалалардағы және (бұрынғы) өркендеген қалалардағы дүкен үйлерінің қасбеттері, әдетте, қарапайым ауылдық дүкен үйлеріне қарағанда әлдеқайда күрделі болады. 1930-1950 жылдар аралығында тас қалауға көп көңіл бөлінетін арт-деко және стримлайн-модерн стильдері кең таралды. 1950-1980 жылдардағы заманауи үлгілер әшекейлік безендірулерден мүлдем айырылып, Халықаралық және бруталистік стильдерден шабыттанған геометриялық және пайдалы формалармен жасалған. 1990 жылдардан бастап ғимараттар постмодернизм және қайта жаңғырту стильдерін қабылдай бастады.

Функция

Шаруашылықтың бірінші қабатындағы үй-жай көбінесе коммерциялық мақсаттар үшін пайдаланылады, ал жоғарғы қабаттары тұрғын үйге арналған. Бірінші қабатта тағам мен сусын дүкендері, кеңселер, дүкендер немесе шеберханалар орналасуы мүмкін. Егер бірінші қабатта тұрғын үйлер болса (әдетте арт жағында), оны қабылдау бөлмесі, қонақ бөлмелері және ата-бабаларға арналған құрбандық үстелдері бар ресми отбасылық бөлме ретінде пайдалануға болады. Елді мекен гүлденгенде және халық саны артқанда, кейбір дүкендер клиникалар, дәріханалар, заң кеңселерi, ломбардтар, саяхат агенттіктері сияқты кәсіби мақсаттарға қолданылды. Тағам-сусын дүкендері көбінесе экономикалық бағадағы таңдауды ұсынатын, мысалы, қытай, Паданг (Халал) немесе Сиам стиліндегі дайын тағамдарды сататын. Аспаздар дүкен иесінен жалдап алатын орынға арнайы тағамдар – жармаланған лапша, жармаланған күріш, үнділік бауырсақтары, кеспе немесе шұжық дайындап сататын. Әртүрлі сусындарды жеке дүкендер, кейде дүкен иесінің өзі ұсынатын. Мұндай дүкендердің орнын қазір азық-түлік орталықтары басты. Көше тоғысы тағам-сусын дүкендері үшін ең қолайлы орын саналды.

Қазіргі заманғы құрылыс

Қазіргі дүкен үйлері темір бетоннан жасалған. Жүктемелер арқалықтар мен тіректерге түседі, олар тор жүйесі бойынша орнатылған. Тіректердің арақашықтығы экономикалық факторлармен анықталады: ені кең арқалықтарға көбірек болат керек болады. 40 метр ені және 12 метр тереңдігі бар жер учаскесіне әрқайсысы 4 м х 12 м өлшемді 10 дүкен үйін салуға болады, немесе 5 м х 12 м өлшемді сегіз дүкен үйін салуға болады, немесе олардың арасындағы өлшемдерді де қолдануға болады. Қабырғалар толтырушы болып табылады, яғни дүкен үйлерінің қатарын оңай қайта құруға болады, бизнеске екі немесе одан да көп дүкен үйлерін бөлуші қабырғаларды алып тастау арқылы кеңістік беруге мүмкіндік береді. Дүкен үйлерінің қатарын кезең-кезеңмен салуға болады, қатардың әр шетіндегі сол және оң жақ арқалықтарында 50–60 см арматураны қалдыру арқылы. Құрылысты жалғастырғанда, жаңа арматура қолданыстағы арматураға байланып, арқалықты жалғастыруға мүмкіндік береді, соның арқасында жаңа тіректерді салу қажеттігі туындамайды.

Сингапурдағы дүкендер

Сингапурдың дүкен-үйлері 19 ғасырдың басында, отарлық дәуірде пайда болды. Оларды алғаш рет Стемфорд Раффлс енгізді, ол Сингапур қаласының жоспарында ғимараттардың біркелкілігі мен реттелігін, қолданылған материалдарды, сондай-ақ жабық дәліз сияқты ғимараттардың ерекшеліктерін нақтылады. Сингапурда 1960 жылдардың басында қабылданған және 1973 жылы өзгертілген қала құрылысы үшін жерді сатып алу туралы заң, дүкен-үйлерінің иелеріне әсер етті және олардың дүкен-үйлері жаңа құрылыс жобаларын іске асыру үшін алынғанда, оларға елеулі өтемақысыздық жасалды. Он жылдар бойы қала орталығындағы тарихи дүкен-үйлерінің толық блоктары жоғары тығыздықтағы тұрғын үйлер немесе мемлекеттік мекемелер үшін сүріліп тасталды. Малайзиядағы отарлық дүкен-үйлерінің иелері мен тұрғындары 1956 және 1966 жылдар арасында қолданылған жалға беру бағасын реттеу туралы бірнеше заңға байланысты әртүрлі жағдайларға тап болды. 1966 жылғы жалға беру бағасын реттеу туралы ең соңғы заңға сәйкес, 1948 жылға дейін салынған жеке меншік ғимараттар, оның ішінде көптеген дүкен-үйлері, тұрғын үй тапшылығын азайту мақсатында жалға беру бағасын реттеуге алынды, бұл қалаға көшіп келе жатқан халыққа қолжетімді бағада тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін жасалды. 1966 жылы заң күшке енгеннен кейін, дүкен-үйлері орналасқан жерлерді дамыту көбінесе жалға алудан аз табыс түскендіктен тиімсіз болды, бұл тарихи қалалық аудандардың тоқырауына, бірақ тиімді сақталуына әкелді, бірақ экономиканың өркендеу кезеңінде (мемлекеттік сатып алулардан өрт салдарынан қирауға дейін) дүкен-үйлерінің толық блоктарының түрлі себептермен бұзылуы белгілі болды. 1997 жылы заң жойылғаннан кейін жер иелеріне 1948 жылға дейінгі дүкен-үйлерін дамыту немесе сату үшін жалға алу ставкаларына өздері шешім қабылдау құқығы берілді.

Сингапурда Жер сатып алу туралы заңның әсерінен құтылған көптеген дүкен-үйлері қазір қайта жандану кезеңін басынан өткізуде, кейбіреулері бюджеттік қонақ үйлерге, шайханаларға және кинотеатрларға толыққанды жөндеуден өткізіліп, жаңадан ашылды. Кейбір дүкен-үйлері қазір сәулеттік ескерткіштер саналады және олардың құны айтарлықтай өсті. 2011 жылы Сингапурда сатылған үш дүкен-үйдің екеуі 1,7–5,5 миллион долларға (1,4–4,4 миллион АҚШ доллары), ал үлкен бірліктер 10–12,5 миллион долларға (8–10 миллион АҚШ доллары) сатылды, бұл 2010 жылмен салыстырғанда күрт өсімді көрсетті, ал бір шаршы футқа орташа баға 2010 жылдан бастап 21% -ға өсті. 2011 жылы Сингапурдағы орташа баға 2007 жылғы көрсеткіштен 74% жоғары болды.

Мұрагерлік дүкендер

Жохор, Куала-Лумпур, Негери Сембилан, Перак және Селангор сияқты қарқынды дамыған штаттарда тарихи дүкен үйлердің сақталуы едәуір түрде қиындыққа тап болса, Малакка мен Пенангтағы дүкен үйлерге (осы штаттардың астаналары Малакка қаласы мен Джордж Таун 2008 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді) екі штаттың да тарихи сақтау қозғалыстарының өркендеуіне байланысты көбірек қамқорлық көрсетілді, Сингапурдағыдай қайта жаңғыру деңгейіне қол жеткізілді. Алайда, екі қаланың да жаңаруы (gentrification) тарихи аудандардағы жылжымайтын мүлікті жалға алу немесе сатып алу құнының өсуіне байланысты ескі тұрғындардың дүкен үйлерден шығарылуына әкелді. 2012 жылы Джордж Таун қаласындағы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі дүкен үйді сатып алу құны шаршы футына 2000 РМ (660 АҚШ доллары) құрады, бұл Куала-Лумпур орталық қаласындағы ең қымбат кондоминиумдардың бағасына тең.

Индонезиядағы дүкендер

Шоу-хаустар голланд отарлау дәуірінен бері, әсіресе Печинанда («қытай кварталында») өте танымал болды. Дәстүрлі шоу-хаустар қазір заманауи дүкендермен – руку (рума токо) деп аталатын жаңа ғимараттармен алмастырылуда.