Кіріспе
1963–1981 жылдары ASCII байланысы/компьютерлік терминал
Teletype Model 33 – жеңіл кеңсе жұмысына арналған электромеханикалық телепринтер. Ол бұрынғы Teletype модельдеріне қарағанда мықтылығы төмен және арзан. Teletype Corporation компаниясы Model 33-ті 1963 жылы коммерциялық өнім ретінде ұсынды, алғашқыда ол АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін жасалған болатын. Model 33 үш нұсқада шығарылды: келесі 18 айда тағы 100 000 данасы жасалды, ал 1976 жылы, АҚШ-тың екі жүз жылдығына орай шығарылған 600 000 сериялық нөмірі қызыл, ақ және көк түстерге боялып, ел бойынша көрмеге қойылды. Model 33-тің бастапқы құны шамамен 1000 доллар болды (1963 жылғы 1000 доллар бүгінгі күні шамамен <есептелген сомаға> тең), бұл 1960 жылдардың ортасындағы басқа телепринтерлер мен компьютерлік терминалдардан, мысалы, Friden Flexowriter және IBM 1050-ден әлдеқайда арзан болды. 1976 жылы жаңа Model 33 RO принтерінің құны шамамен 600 долларды құрады, ал 1963 жылғы қыркүйектегі PDP 4 буклетінде Teletype Model 28 KSR «Ключ және басқару 65» деген тақырыптағы абзацта «KSR 28» деп аталды. Бұл атау жүйесі кейіннен DEC құжаттамасында Teletype Model 28-ден басқа Teletype жабдықтарына да қолданылды, бұл DEC-тің жабдықтарды әріптермен, содан кейін сандармен белгілеу әдетіне сәйкес келді. Мысалы, 1970 жылғы сәуірдегі DEC PDP 15 баға тізімінде осы балама атау жүйесін пайдаланған Teletype Corporation телетайппириндерінің тізімі бар. Бұл тәжірибе басқа компьютер өндірушілер өздерінің құжаттамаларын жариялағанда кеңінен қабылданып, қолданылды. Мысалы, Micro Instrumentation and Telemetry Systems компаниясы Teletype Model 33 ASR-ді «Teletype ASR 33» деп сатты. Триграммасы «Teletype» сөзінің ресми емес аббревиатурасы ретінде кеңінен қолданыла бастады, көбінесе ол көптеген ерте компьютерлік жүйелерде негізгі мәтіндік ақпаратты енгізу және шығару құрылғысын көрсету үшін пайдаланылды. Бұл аббревиатура әлі де радио әуесқойлары («хамма радио») және есту қабілеті бұзылған адамдар қауымдастығында мәтіндік ақпаратты енгізу және шығаруға көмектесетін құрылғыларды атау үшін қолданылады.
Ескіру
Тектроник 4010 сияқты ертедегі бейне терминалдар 1970 жылға дейін қолжетімді болмады және бастапқыда шамамен 10 000 доллар тұрды (1963 жылы 10 000 доллар бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең). Алайда, сол онжылдықтың соңында интегралды схемалар мен жартылай өткізгіш жадтың енгізілуі катодты сәулелі түтікке негізделген терминалдардың бағасының телетип телепринтер бағасынан тез төмендеуіне мүмкіндік берді. "Ақылсыз терминалдар", мысалы, арзан ADM 3 (1975) телетип терминалдарының нарығын ығыстыра бастады. Тек мәтін жолдарын тізбектеп көрсетіп, оларды жылжыта алатын мұндай қарапайым бейне терминалдар көбінесе телетип принтерлеріне ұқсас "шыны телетиптер" ("шыны TTY") деп аталды. Digital Equipment Corporation VT52 (1975), ADM 3A (1976) және VT100 (1978) сияқты жетілдірілген бейне терминалдар электромеханикалық принтерлерге қарағанда әлдеқайда жылдам байланыс жасай алады және үлкен көлемде қағаз басып шығармай, толық экранды мәтін редакторы бағдарламасын қолдануға мүмкіндік берді. Телетайп машиналары 1970 жылдардың ортасы мен соңында жаңа орналымдарда әлдеқайда жылдам нүктелі матрицалы принтерлермен және бейне терминалдармен біртіндеп ауыстырылды. Сатудың төмендеуіне байланысты Teletype Corporation 1981 жылы Model 33 өндірісін тоқтатты.
Техникалық ақпарат
Model 33 жобалау мақсаты шағын кеңсеге сыятын, сол кездегі басқа кеңсе жабдықтарымен үйлесетін және күніне орташа есеппен екі сағат жұмыс істейтін машина болды. Бұл машина жеңіл жұмыс үшін жасалғандықтан, Teletype бұрынғы телепринтерлерде бұрандаларды бұрауы арқылы жасаған түзетулер металл сымдар мен рычагтарды иілу арқылы жасалды. 33-модельдің көптеген бөлшектері жылумен өңделмеген және қатайтылмаған. Негізі құйма металлдан жасалған, бірақ өздігінен бұралатын бұрандалар және бұрандаларсыз біріктірілген бөлшектер қолданылған. Барлық механизмдер механизмнің артқы жағында орналасқан бір электр қозғалтқышы арқылы механикалық түрде қозғалады. Электр қуаты қосылған кезде қозғалтқыш үнемі жұмыс істейді, оның тербелісі таныс гул және сәл діріл шығарады. Баспа немесе қағаз таспасы жұмыс істеген кезде шу деңгейі айтарлықтай артады. Осыған ұқсас дыбыстар белсенді жаңалықтар желісі немесе компьютер терминалының дыбыстары үшін таңбалық болды. Қажет болған кезде ерекше назар аудару үшін 07 (Control G, сондай-ақ BEL деп те аталады) кодымен іске қосылатын механикалық қоңырау бар. Teletype Model 33, тұрағымен бірге, қағаз ұстағышын қоспағанда, биік, ені және тереңдігі болады. Машинаның салмағы тұраққа қойылғанда, қағазды қоса алғанда, шамамен салмақтай болады. Ол 115 В айнымалы ток 60 Гц жиілігінде 4 амперден аз қуатты талап етеді. Ұсынылатын жұмыс ортасы: температурасы , салыстырмалы ылғалдылығы 2 мен 95 пайыз аралығында және теңіз деңгейінен биіктігі . Баспа қағазы – диаметрі руль, ал қағаз таспасы – ені руль. Найлон матадан жасалған сиялы ленталар – ені және ұзындығы, лентаның ағын бағытын автоматты түрде өзгерту үшін пластик катушкалар мен тесікшелермен жабдықталған. Model 33 ASR механизмінің барлық бөліктерін шамамен 500 жерде майлау және майлау қажет. Таспаны соғу механизмін майлы ұстау үшін майланған қағаз таспасы қажет болды. Таспа соғу механизмінің астында мөлдір, алынатын қалдық жинағыш бар, оны мерзімді түрде тазалау қажет.
Баспа
Баспа механизмі әдетте секундына ең көп он таңба немесе минутына 100 сөз (wpm) жылдамдығымен жұмыс істейді, бірақ басқа да баяу жылдамдықтар болды: 60 wpm, 66 wpm, 68,2 wpm және 75 wpm. Сонымен қатар, көптеген қаріптер таңдаулары бар. «Телетип» бөлшектер бюллетенінде Model 33 үлгісінің типтік элементінің зауытта орнатылған 69 нұсқасы тізімделген (далада типтік элементті жиі ауыстыру ыңғайсыз болды). «Телетиптің» техникалық нұсқаулықтарында «типтік дөңгелек» деп аталатын типтік элемент цилиндр тәрізді, таңбалары төрт қабатқа орналастырылған, әр қабатта 16 таңбадан болады, сондықтан 64 таңбаны басып шығаруға қабілетті. Басылатын таңбаны таңдау үшін типтік дөңгелек сағат тілі бойынша немесе кері бағытта айналдырылып, жоғары немесе төмен жылжытылады, содан кейін жұмсақ төсеммен соғылып, элемент сия таспасы мен қағазға тиеді. Model 33 үлгісі кең қағазға басып шығарады, шамамен 100 фут (30 м) ұзындықтағы үздіксіз диаметрлі рулонмен жабдықталады және тракторлық жетектің орнына үйкеліс арқылы қағаз беріледі. Ол 10 таңбадан тұратын белгілі бір қалыпта басып шығарады және 74 таңбалық жолды қолдайды, бірақ көбінесе 72 таңба деп айтылады. Бірақ ол тек осы кодтың үлкен әріптер жиынтығын ғана қолдайды; кіші әріптерді немесе , , , және таңбаларын қолдамайды.
Жауап беру және бақылаусыз жұмыс
Teletype Model 33 телетайппен алмасу қызметі (TWX) сияқты қоңыраумен қоңырау шалу желілерінде жиі қолданылатын жауап беру механизміне ие. Хабардың басында жіберуші машина сұрау белгісін немесе WRU ("Who aRe yoU") кодын жібере алады, ал қабылдаушы машина автоматты түрде жауап береді, ол бұрыннан белгіленген тілшектерді сындыру арқылы бағдарламаланған айналмалы барабанға кодталады. Қабылдаушы машинадағы жауап барабаны айналып, жіберушіге бірегей идентификациялық код жібереді, осылайша жіберуші дұрыс қабылдаушымен байланыс орнатылғанын тексере алады. WRU кодын хабардың соңында да жіберуге болады. Дұрыс жауап хабар алмасу барысында байланыс үзілмегенін растайды. Жіберуді аяқтау үшін жіберуші машина операторы үзіліс батырмасын басады. Қабылдау машинасы оператордың араласуын қажет етпейтіндей етіп орнатылуы мүмкін. Хабарлар көбінесе бірнеше уақыт белдеуі арқылы жіберілетіндіктен, оларды қабылдау машинасы түнде жабық және жұмыс істемейтін кеңседе орналасқан жерге жіберу әдеттегі жағдай болатын. Бұл сонымен қатар төмендетілген телекоммуникациялық тарифтерден де пайда алуға мүмкіндік берді. Машинадағы жалғыз электрмотор қадағалаусыз жұмыс істеуі күтілгенде, үздіксіз жұмыс істеуі керек және ұзақ уақытқа бос жүрісте тұруға арналған. Мотордың корпусын ашқанда анық көрінетін "ҚЫЗУ" ескерту таңбасы бар.
Байланыс интерфейсі
33-модельдегі байланыс модулі Call Control Unit (CCU) деп аталады және пернетақта мен принтердің оң жағындағы кеңістікті алып жатады. CCU-ның түрлі нұсқалары болды; көбінесе олар телефон желісінде жұмыс істеді және қажетті пайдаланушы басқару элементтерін қамтыды. Нұсқаларына дискілі теру, DTMF ("Touch Tone") немесе механикалық карта теру құрылғысы кірді. Стандартты өлшем мен пішіндегі телефон тікелей қосылымы үшін акустикалық байланыстырғыш та қолжетімді. CCU-ның тағы бір түрі "Компьютерлік басқару жеке желісі" деп аталады, ол жергілікті 20 мА ток тізбегінде жұмыс істеді, RS 232 сигналдауының пайда болуына дейін компьютерлік терминалдар үшін де-факто стандартты тізбектік протокол. "Жеке желі" CCU-ларында пайдаланушы басқару элементтері немесе дисплейлер жоқ бос панель болды, себебі терминал байланыс желісінің соңындағы компьютерге немесе басқа құрылғыға жартылай тұрақты түрде тікелей қосылатын еді.
Қатынасты машиналар
Model 32 желісі бірдей механизмді пайдаланды және үш қатарлы пернетақтасынан, ал ASR нұсқасында бес тесік қағаз таспасын оқу және перфорациялау құрылғыларынан басқа, сыртқы түрінде ешқандай айырмашылық болған жоқ, екеуі де Бодо кодына сәйкес келетін. Teletype сонымен қатар, ауыр жұмысқа арналған, қымбатқа түсетін ASCII Model 35 (ASR 35) моделін ұсынды, оның принтер механизмі ескі, сенімді Model 28 негізінде құрылған. Негізгі Model 35, Model 33-тің енімен сәйкес келетін ашық сұр түсті консольге орнатылған, ал сегіз тесікпен қағаз таспасын перфорациялай және оқи алатын Model 35 ASR, шамамен екі есе енірек консольге орнатылған. Таспа оқу құрылғысы консольдің сол жағында, принтердің перфорациялық механизмінен бөлек орналасқан, ал оның артында нұсқаулықты, қағаз парақтарын немесе басқа да ұсақ-түйектерді сақтауға арналған жай бар. Пернетақтаның оң жағында телефон желісі арқылы желіге қосылу үшін дискілі телефон немесе Touch Tone түймелерін орнатуға болатын панель орналасқан. Кейінгі үлгілердегі принтер қаптамасында дыбыс өткізбейтін материалдар да қолданылған, бұл Model 35-ті қағаз таспасын басып шығару және перфорациялау кезінде Model 33-тен сәл төмен дыбысты етеді. Model 35-тің барлық нұсқаларында принтер қаптамасында көшірмелерді қоюға арналған ұстағыш бар, бұл операторға жазбаша материалды көшіру кезінде ыңғайлырақ. Teletype Model 35 алғашқы RFC-де, «Experiment One» жобасында қолданылғандығы айтылады. Model 35, алғашқы ARPANET-те мәтіндік хабарламаларды жіберу және қабылдау үшін миникомпьютерлер мен IMP терминалдары ретінде кеңінен қолданылды, кейіннен ол Интернетке айналды. Model 38 (ASR 38) Model 33 ASR сияқты құрылған және оның барлық теру мүмкіндіктеріне ие, сонымен қатар қосымша мүмкіндіктері бар. Екі түсті сиялы лента және қосымша ASCII басқару кодтары басып шығару кезінде қызыл және қара түске автоматты түрде ауысуға мүмкіндік береді. Кеңейтілген пернетақта мен басу элементі үлкен және кіші әріптерді, сондай-ақ қосымша арнайы таңбаларды басып шығаруға мүмкіндік береді. Желдеткішпен қапталған қағазға 132 бағанды басуға мүмкіндік беретін кеңірек платен және басу механизмі, оның шығысын сол кездегі индустрия стандарты болған IBM 1403 модель принтерлерінің 132 бағандық бетімен ұқсас етеді. Қымбат Teletype жүйелерінде таспаның тесіктерінің бар-жоғын анықтау үшін жарық сенсорларын пайдаланатын қағаз таспасын оқу құрылғылары болды. Бұл құрылғылар әлдеқайда жоғары жылдамдықпен жұмыс істей алады (секундына жүздеген таңба). Сондай-ақ, секундына жоғары жылдамдықпен жұмыс істей алатын күрделірек перфораторлар да болды; Teletype-тың DRPE перфораторы секундына 240 таңба жылдамдықпен жұмыс істей алады.
Тарихи әсері
ASCII алғаш рет 1963 жылы American Telephone and Telegraph компаниясының Teletype Exchange Service (TWX) үшін жеті биттік телепринтер коды ретінде коммерциялық мақсатта қолданылды, бұл үшін Teletype Model 33 телепринтерлері пайдаланылды. Teletype Model 33 сериясы ASCII кодтарының таңбаларын әзірлеуге және түсіндіруге зор ықпал етті. Атап айтқанда, Teletype Model 33 машинасының 17 (Control Q, DC1, сондай-ақ XON) және 19 (Control S, DC3, сондай-ақ XOFF) кодтары де-факто стандарттарға айналды. BASIC бағдарламалау тілі төмен жылдамдықты Teletype Model 33 машинасына арналған түрде жазу және өңдеу үшін жасалған. Teletype Model 33 машинасының баяу жылдамдығы UNIX-ті қоса алғанда, шағын компьютерлердің операциялық жүйелерінің пайдаланушы интерфейсіне әсер етті. Билл Гейтстің алғашқы компьютерлік тәжірибесі Teletype Model 33 машинасы арқылы болды. 1965 жылы Стэнфорд университетінің психология профессоры Патрик Суппес пен Ричард С. Аткинсон компьютерлік оқыту бойынша пилоттық бағдарлама аясында компьютерлерді телетипі және акустикалық байланыстар арқылы арифметикалық және орфографиялық жаттығуларды Калифорния штатының Пало-Альто біріктірілген мектеп округіндегі бастауыш сынып оқушыларына және басқа да жерлерде жүргізу үшін пайдаланды. 1971 жылы Рей Томлинсон желілік электрондық пошта мекенжайларында пайдалану үшін өзінің Teletype Model 33 ASR пернетақтасында "@" символын таңдады. Unix сияқты жүйелердегі сериялық порттар "Teletype" сөзінің қысқартылған түрі болып табылатын " деп аталады.