Кіріспе

Әуе жүгі – әуе кемесінде тасымалданатын немесе тасымалданатын кез келген мүлік. Әуе жүгіне әуе тасымалы, әуе экспресс-жеткізілімі және әуе почтасы кіреді.

20 ғасыр

Бірінші жүк рейсі 1910 жылы 7 қарашада АҚШ-та Дейтон мен Огайо штатындағы Колумб арасында өтті. Филип Орин Пармели 105 шақырым қашықтықтағы дүкеннің ашылуына арналған 200 фунт жібек пакетін тасып, Wright Model B ұшағымен ұшты. Газеттерде ағайынды Райттардың 66 минут ішінде ұшып келгенін жазған, бірақ ресми түрде бұл ұшу 57 минутқа созылып, сол кездегі әлемдік жылдамдық рекорды деп танылды. Бұл тек жүктерді тасымалдау үшін жасалған алғашқы "жүк рейсі" болды; клиенттің тапсырысы бойынша жасалған алғашқы рейс, және жібек бөлшектері Колумбус әуежайынан дүкенге автомобильмен тасымалданатын болғандықтан, мультимодальды әуе тасымалының алғашқы мысалы болды. Әлемдегі алғашқы ресми әуе поштасы 1911 жылы 18 ақпанда Британдық Үндістанның Агра және Оудх провинцияларында өткен үлкен көрмеде ұшақпен ұшты. Авиациялық көрмені ұйымдастырушы Уолтер Уиндхам көрмені жарнамалау және қайырымдылыққа ақша жинау үшін Үндістанның пошта бастығынан әуе поштасын пайдалануға рұқсат алды. Бұл алғашқы әуе поштасын Анри Пеке ұшты, ол 6500 хатты Аллахабадтан Найниге – көрменің Бомбей-Калькутта теміржол желісіндегі ең жақын стансасына 13 шақырым қашықтықта жеткізді. Қолданылған ұшақ Humber Sommer бипланы болды, оның қуаты шамамен елу ат күші (37 кВт), және ол сапарды он үш минут ішінде жасады. Әлемдегі алғашқы жүйелі әуе поштасы қызметі 1911 жылы 9 қыркүйекте Ұлыбританияда Лондонның Хендон қалашығы мен Беркширдегі Виндзордағы Пошта бастығының кеңсесі арасында іске қосылды. Бұл король Джордж V-нің тәж кию салтанатының бөлігі болды және Виндхэмтың ұсынысы бойынша жасалды, ол бұл ұсынысын Үндістанда өткізген сәтті экспериментке негіздеді. Бұл қызмет бір айға жуық уақытқа созылып, 35 қап пошта 16 рейспен жеткізілді. 1920 жылдардың басында әуе жүгі жылдам дамыды, себебі көптеген кәсіпкерлер ұшақтардың теміржолдар мен кеме компанияларына қарағанда жоғары құнға ие, бірақ көлемі аз жүктерді тез тасымалдай алатынын түсінді. 1919 жылы Лондоннан Парижге алғашқы рейс тек бір жолаушымен болды, бірақ аяқ киім өндірушіге арналған былғары және мейрамханаға арналған қарақасқа тасымалдады. Кинофильмдер де жиі тасымалданды: бастапқы жаңалықтар алғашқыда көшірме жасау үшін орталық зертханаға жеткізіліп, содан кейін кинотеатрларда көрсету үшін Еуропа бойынша таратылды. 1920 жылдардан бастап әуе жүк тасымалы авиакомпанияларын ұйымдастыруға бірнеше әрекеттер жасалғанмен, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана толыққанды жүк тасымалымен айналысатын алғашқы коммерциялық авиакомпаниялар пайда болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1945 жылы Гаванада өткен конференцияда 57 әуе компаниясы Халықаралық әуе тасымалы қауымдастығын құрды. 1948 жылы Берлин Батыс Одақтастары мен Кеңес Одағының ортақ бақылауында болды, бірақ Кеңес Одағы қаланың төңірегіндегі аумақты және осылайша құрлықпен қатынасу жолын бақылады. Берлин блокадасы кезінде бұл құрлықпен қатынас жабылды, және Батыс Берлинге азық-түлік, көмір және басқа да қажетті жабдықтарды жеткізудің жалғыз жолы әуе арқылы болды. 1949 жылдың 12 мамырына дейін 330 күн бойы Берлинге барлығы 2,26 миллион тонна жүк жеткізілді, күніне орташа есеппен 6800 тонна, оның 80 пайызы АҚШ, ал 20 пайызы Ұлыбритания есебінен.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Жүк тасымалы 1950 жылдардың ортасына қарай әлем бойынша 800 000 тоннаға ғана жеткенмен, әлемдік экономика Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі даму қарқынын алды. Германия мен Жапония қиын кезеңнен шығып, бизнес әлемін жаулап алуға дайын тұрды, АҚШ экономикалық үстемдігінің шарына жақындады, ал Батыс Еуропа соғыстың салдарынан қалпына келді. 1968 жылы Boeing төрт қозғалтқышты 747 ұшағын ұсынды, ол алғашқы кең корпусты ұшақ болды. 747 – жүк бөлімінде толық паллеттерді тасымалдауға қабілетті алғашқы ұшақ, ол әуе жүгі тасымалы саласында революция жасады. Саланың қарқынды дамуына үміт болғанымен, ондаған жылдар бойы әуе жүктері күтілгендей өспеді және жалпы әуе трафигінің шағын бөлігін құрады. Соғыстан кейінгі алғашқы бес онжылдықта көптеген тасымалдаушылар оны қосымша қызмет ретінде қарастырды, бірақ арнайы жүк тасымалдаушы әуе компаниялары әрқашан болды. Кейбір жолаушылар тасымалдаушылары жүк тасымалын өте тиімді бизнес деп тапты; іс жүзінде, барлық әуе жүктерінің 50% осылай тасымалданады, бұл арнайы үлкен жүк ұшақтарына деген сұранысты азайтты. Жүк 1990 жылдары саланың маңызды тірегіне айналды. Сектордағы жаңа өсуге FedEx, DHL, PostNL және UPS сияқты экспресс-жүк тасымалдаушылар, сондай-ақ өндіріс саласындағы өзгерістер ықпал етті. 1992 жылы FedEx мыңдаған клиенттерге компьютерлік дискілерде бағдарламалық қамтамасыз етуді жіберді, бұл оларға өз жұмыс орындарынан жүк жіберуді қадағалауға мүмкіндік берді.

21 ғасыр

Кейінгі жылдары интернеттің пайда болуы әуе жүгі саласының сенімділігі мен қолжетімділігін арттыруға үлкен үлес қосты. Қазіргі таңда көптеген әуе компаниялары өз клиенттеріне рейстің нақты уақытын, брондау және таңбалау опцияларын ұсынады. Сонымен қатар, тасымалдаудың қауіпсіздігін арттыру және әрбір жүк жіберуге қоса берілетін қағаз құжаттардың көлемін азайту мақсатында электрондық әуе жүк құжаты сияқты электрондық процедуралар енгізілуде. Көптеген саудагерлер тұтынушылар тарапынан артып келе жатқан талаптарға жауап беру үшін әуе жүгін жеткізу процесін клиенттерге көрсетілетін қызметтерімен үйлестіруге тырысуда. Сала сарапшысының пікірінше, 15-20 тонна әуе жүгі жолаушы ұшағымен тасымалданғанда 30-40 эконом-класс жолаушы орынына баламалы. Дегенмен, FedEx, UPS, DHL және TNT сияқты интеграторларды есептемегенде, әуе жүгі саласы жолаушылар бизнесінің «екінші дәрежелі» саласы ретінде қиындықтарға тап болуда. 2017 жылы IATA жүк көлемінің тонна-километрмен есептегенде 9%-ға өскенін атап өтті: әуе жүгіне деген сұраныс өнеркәсіптік өндіріс пен әлемдік сауданың өсуіне, сондай-ақ электрондық коммерцияның кеңеюінен асып түсуде, қолжетімді тонна-километрлердің 3%-ға өсуіне байланысты қуатынан жоғары. Сондай-ақ, 2041 жылға қарай әлемдік әуе жүгі тасымалы екі еседен астамға өседі деп күтілуде.