Ресейлік қоршаған ортаны қорғаушының тағдыры

Кіріспе

Ресейлік эколог Александр Константинович Никитин (Алекса́ндр Константи́нович Ники́тин; 16 мамыр 1952 жылы туған) – бұрынғы ресейлік суасты кеме офицері және ядролық қауіпсіздік инспекторы, кейіннен эколог болған. 1996 жылы ол тоза бастаған ядролық суасты кемелерінің қаупін жариялағаны үшін тыңшылық жасады деген айып тағылды. 2000 жылы ол Кеңес немесе посткеңес кезеңінде мемлекетке опасыздық жасады деген айыптан толық ақталған тұңғыш ресейлік азамат атанды.

Ашытқыштар мен тыңшылыққа қатысты айыптар

Никитин 1994 жылы норвеждік Bellona Environmental Foundation ұйымымен ынтымақтастыққа кірісті. 1996 жылдың ақпанында Ресейдің ФСБ-сы оны тұтқындап, Ресейдің Солтүстік флотының ядролық қауіпсіздігі туралы Bellona баяндамасына үлес қосқаны үшін мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. 30 тамызда Amnesty International оны ар-ождан тұтқыны деп жариялады және оның босатылуы үшін халықаралық науқан басталды. Санкт-Петербургте он айға жуық тергеу изоляторында ұсталғаннан кейін, 1996 жылдың желтоқсанында Ресей Бас прокурорының орынбасары Михаил Катушевтің бұйрығымен босатылды. Бірақ айыптаулар алынбады. Никитинге қарсы сот процесі алғаш рет 1998 жылдың қазан айында Санкт-Петербург қалалық соты оған қарсы дәлелдерді қабылдамағанда басталды. Алайда сот оны кінәсіз деп танымай, істі қосымша тергеу үшін ФСБ-ға қайтарды. Ресей Жоғарғы Соты 1999 жылдың ақпанында бұл шешімді бекітті, ал ФСБ 1999 жылдың шілдесінде жаңа айыптаулар қойды. Екінші сот процесі 1999 жылдың қараша айында Санкт-Петербург қалалық сотында басталды және 29 желтоқсанда толық ақтаумен аяқталды. Прокуратура Жоғарғы Сотқа шағымданып, бірақ ақтау шешімі расталды және 2000 жылдың 17 сәуірінде заң күшіне енді. Никитиннің қорғауын Юрий Шмидт, Иван Павлов, Виктор Дроздов, Анри Резник және басқа да адвокаттар тобы жүзеге асырды. Дегенмен, прокуратура істі тоқтатуға ниет білдірмеді. 2000 жылдың 30 мамырында Бас прокурор Ресей Жоғарғы Сотының басқару органы – Президиумнан істі қайта қарауды сұрады. Өтініштің негізі – «Никитинге қарсы сот процесі барысында оның құқықтары бұзылған және бұл бұзушылықтарды жою қажет» болды. Президиум 2000 жылдың 13 қыркүйегінде бұл өтінішті қабылдамады. Никитин қазір де Ресейдегі қоршаған ортаны қорғау және адам құқықтары мәселелерімен айналысып жүр. Ол Bellona Foundation Санкт-Петербург бөлімшесінің басшысы және қоршаған ортаны қорғау, ядролық қауіпсіздік жобаларымен, сондай-ақ адам құқықтарымен байланысты істермен шұғылданады. 1997 жылы Никитинге Goldman Environmental Foundation сыйлығынан Goldman Environmental Prize табын етілді, бірақ оған тағылған мемлекетке опасыздық айыптарының салдарынан ол марапаттау рәсіміне қатыса алмады.

Nikitin started to co operate with Norwegian environmental Bellona Foundation in 1994. He was arrested in February 1996 by Russian FSB and charged with treason through espionage for his contributions to a Bellona report on the nuclear safety within the Russian Northern Fleet. On 30 August, Amnesty International declared him a prisoner of conscience and began an international campaign for his release. After having spent ten months in pre trial detention in Saint Petersburg he was released on the order of Mikhail Katushev, the then deputy Russian Prosecutor General, in December 1996. The charges were however, not dropped. Nikitin first stood trial in October 1998, when the Saint Petersburg City Court rejected the evidence against him. But rather than acquitting him, the Court sent the case back to the FSB for additional investigation. The Supreme Court of Russia confirmed this decision in February 1999, and the FSB filed new charges in July 1999. The second trial started at the Saint Petersburg City Court in November 1999, and ended on 29 December with a full acquittal. The prosecution appealed to the Supreme Court, but the acquittal was confirmed and reached legal force on 17 April 2000. Nikitin was defended by a group of attorneys in law, including Yury Schmidt, Ivan Pavlov, Victor Drozdov, Henri Reznik and others. The prosecution was, however, not willing to call it a day. On 30 May 2000 the Prosecutor General requested the governing body of the Russian Supreme Court, the Presidium, to re open the case. The basis for the request was that “Nikitin's rights had been violated throughout the proceedings against him, and that these violations had to be repaired” (sic). The Presidium rejected the request on 13 September 2000. Nikitin is still engaged in environmental and human rights issues in Russia. He is the head of Bellona Foundation’s Saint Petersburg branch, and is engaged in environmental and nuclear safety projects, as well as in human rights cases. In 1997, Nikitin was awarded the Goldman Environmental Prize from the Goldman Environmental Foundation, but as a result of treason charges against him, he was prevented from attending the Prize ceremony.