Борис Немцов – Ресейлік саясаткер, Путин үкіметін сынаған оппозиционер. Сыбайлас жемқорлық, Украинадағы араласу туралы есептер жариялаған. 2015 ж. қанық болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей ғалымы, мемлекет қайраткері және либералды саясаткер (1959–2015)
Russian scientist, statesman and liberal politician (1959–2015)
2000 жылдан бастап өліміне дейін Владимир Путиннің ашық сыншысы болды. Ол Путиннің үкіметін күшейе түсудегі авторитарлық, демократиялық емес режим ретінде сынады, Сочи Олимпиадасына дейін кеңінен таралған ұрлық пен жемқорлықты, сондай-ақ Украинадағы Ресейдің саяси араласуын және әскери қатысуын айрықша атап өтті. 2008 жылдан кейін Немцов Путиннің билігі кезіндегі жемқорлықты егжей-тегжейлі баяндаған, оны тікелей президентпен байланыстырған терең зерттеулер жариялады. Осы саяси күрестің бір бөлігі ретінде Немцов "Диссиденттер маршының", "Стратегия 31" азаматтық акцияларының және "Әділ сайлау үшін" митингілерінің белсенді ұйымдастырушысы және қатысушысы болды. Немцов 2015 жылдың 27 ақпанында Украиналық серігі Анна Дурыцкамен бірге Мәскеудегі Кремльге жақын көпірде, артынан төрт рет оқ атып өлтірілді. Ол қаза тапқан кезде Мәскеуде Украинадағы Ресейдің әскери араласуына және Ресейдің қаржы дағдарысына қарсы митинг ұйымдастыруға көмектесіп жатқан еді. Сонымен қатар ол ресейлік әскерлердің Украинаның шығысында Ресейге жақын көтерілісшілермен бірге соғысқаны туралы есеп дайындап жатты, Кремль бұл мәлімдемені жоққа шығарды, бұл мәселе сыртта да, Ресейде де кеңінен талқыланбады. Өліміне бірнеше апта қалғанда ол Путиннің өзін өлтіруі мүмкін деген қорқыныш білдірген. 2017 жылдың маусым айының соңында Мәскеу сотында бес шешен текті адам Немцовты өлтіруге келіскені үшін 15 миллион рубль (253 000 АҚШ доллары) алғаны үшін кінәлі деп танылды; оларды жалдаған адамның кім екені және қазіргі орны ресми түрде белгісіз.
From 2000 until his death, he was an outspoken critic of Vladimir Putin. He criticized Putin's government as an increasingly authoritarian, undemocratic regime, highlighting widespread embezzlement and profiteering ahead of the Sochi Olympics, and Russian political interference and military involvement in Ukraine. After 2008, Nemtsov published in depth reports detailing the corruption under Putin, which he connected directly with the President. As part of the same political struggle, Nemtsov was an active organizer of and participant in Dissenters' Marches, Strategy 31 civil actions and rallies "For Fair Elections". Nemtsov was assassinated on 27 February 2015, beside his Ukrainian partner Anna Durytska, on a bridge near the Kremlin in Moscow, with four shots fired from the back. At the time of his assassination, he was in Moscow helping to organize a rally against the Russian military intervention in Ukraine and the Russian financial crisis. At the same time, he was working on a report demonstrating that Russian troops were fighting alongside pro Russian rebels in eastern Ukraine, which the Kremlin had been denying, and was unpopular externally but also in Russia. In the weeks before his death, he expressed fear that Putin would have him killed. In late June 2017, five Chechnya born men were found guilty by a jury in a Moscow court for agreeing to kill Nemtsov in exchange for 15 million rubles (US$253,000); neither the identity nor whereabouts of the person who hired them is officially known.
Ерте өмір
Борис Ефимович Немцов 1959 жылы Сочиде Ефим Давидұлы Немцов пен Дина Яковлевна Немцованың (қызметтік аты Эйдман) отбасында дүниеге келді. Оның анасы дәрігер, және еврей ұлтынан. Оның ата-анасы ол бес жасқа толғанда ажырасты. Шомылдырылғанын ол көп жылдардан кейін білді.
Boris Yefimovich Nemtsov was born in Sochi in 1959 to Yefim Davidovich Nemtsov and Dina Yakovlevna Nemtsova (née Eidman). His mother, a physician, is Jewish. His parents divorced when he was five years old. He found out about his baptism many years later.
Оқу және академиялық мансап
1976 жылдан 1981 жылға дейін Немцов Горький қаласындағы Горький мемлекеттік университетінде физика мамандығы бойынша оқып, 1981 жылы диплом алды. 1985 жылы 25 жасында Горький мемлекеттік университетінде физика-математика ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін диссертациясын қорғады. 1990 жылға дейін радиофизикалық зерттеу институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді және кванттық физика, термодинамика және акустика салаларында 60-тан астам ғылыми мақала жариялады. Ол акустикалық лазердің теориялық моделін және ғарыш зондтарына арналған антенналардың жаңа конструкциясын ұсынды.
From 1976 to 1981, Nemtsov studied physics at State University of Gorky in the city of Gorky, receiving a degree in 1981. Aged 25 in 1985, he defended his dissertation for a PhD in Physics and Mathematics from the State University of Gorky. Until 1990, he worked as a research fellow at the Radiophysical Research Institute, and produced more than 60 academic publications related to quantum physics, thermodynamics and acoustics. He proposed a theoretical model for an acoustic laser and a novel design of antennas for space probes.
Саяси мансап, 1986-2004 жылдар
1986 жылы Чернобыль апатынан кейін Немцов туған қаласында наразылық қозғалысын ұйымдастырды, бұл аймақтағы ядролық қазандық станциясының салынуына тиімді түрде кедергі келтірді. 1990 жылы Ресейдегі алғашқы еркін сайлауда ол Горькийді, кейін Нижний Новгород деп аталған Ресей Республикасының Жоғарғы Кеңесіне өкілдік етіп сайлауға түсті. Немцов коммунист емес, жалғыз кандидат болып сайланды. Ол он екі қарсыласын жеңді. Парламентке өткен соң ол «Реформалық коалиция» және «Орталық-сол» саяси топтарына қосылды. Немцовтың қазасынан кейін Леонид Бершидский 1992 жылы губернатор болып жұмыс істеген кезінде онымен кездескенін еске алды. Бершидский: «Ол – дарынды жас физик, шетелдіктерге ұзақ уақыт жабық болған, көңілсіз советтік кезеңдегі өнеркәсіптік қалада либералды экономиканы енгізуге тырысты» деді. Бершидский оның сөз өнері мен мінез-құлқын «Орыс шөлдеріне ауыстырылған Голливуд саясаткері» деп сипаттады. 1993 жылдың желтоқсанында Немцов Ресей Федерациясы Парламентінің жоғарғы палатасы – Федерация Кеңесіне сайланды. Сайлау кампаниясы кезінде оған сол кездегі елдегі басты либералдық партиялар болған «Ресей таңдауы» және «Яблоко» партиялары қолдау көрсетті. 1996 жылы Немцов Елцинге бірінші шешен соғысына қарсы миллионнан астам қол жинаған петицияны ұсынды, оған өзі де қол қойған еді. 1997 жылдың наурыз айында Немцов Ресей Премьер-Министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды, оның міндетіне энергетика секторын реформалау кірді. Оған монополияларды қайта құру және тұрғын үй және әлеуметтік салаларды реформалау тапсырылды. Ол халық арасында танымал болды және 2000 жылы Ресей Президенті болуға үміткер ретінде жақсы мүмкіндіктерге ие болды. Борис Ельцин оны Билл Клинтонға өзінің ізбасары ретінде таныстырды. 1997 жылдың жазында жүргізілген сауалнамалар Немцовты президенттікке үміткер ретінде 50%-дан астам қолдауға ие екенін көрсетті. Анатолий Чубаистың экономикалық командасының құрамында Немцов вице-премьер лауазымынан кетуге мәжбүр болды. 1998 жылы Премьер-Министр Виктор Черномырдин қызметтен босатылғаннан кейін Немцов қайтадан Премьер-Министрінің орынбасары болып тағайындалды, бірақ Ельцин үкіметті таратып жібергеннен кейін көп ұзамай отставкаға кетті. «The Economist» журналының мәліметінше, Немцов, көптеген басқа биліктегі тұлпарлардың айырмасында, «қиын 90-шы жылдардан беделін сақтап шықты». 1998 жылы Немцовтың RuNet-те жеке сайты болды. Nemtsov.ru пайдаланушыларға басқа еш жерде қол жетімді емес ақпаратты ұсынуға тырысты, сонымен қатар саясаткердің аудиториямен екі жақты байланыс орнатуға жасаған алғашқы қадамдарының бірі болды. 1999 жылдың тамызында Немцов 1999 жылдың желтоқсанындағы парламент сайлауында 6 миллионға жуық дауыс немесе 8,6% дауыс жинаған жаңа либералды-демократиялық коалиция – «Оң күштер одағының» құрылтайшыларының бірі болды. Немцов өзі Мемлекеттік Думаға, яғни Парламенттің төменгі палатасына сайланды және 2000 жылдың ақпанында оның вице-спикері болды. 2000 жылдың мамырында Сергей Кириенко отставкаға кетті, ал Немцов партияның және оның парламенттік фракциясының жетекшісі болып сайланды. 2001 жылдың мамырында өткен «Оң күштер одағының» съезінде делегаттардың 70%-дан астамы оны партия басшысы ретінде бекітті. Немцовтың сөзіне сүйенсек, Одақ «әрқашан екі фракциядан – Немцов фракциясы мен Чубайс фракциясынан тұрды», ал біріншісі «принциптер мен идеологияға негізделген, ал Чубайс фракциясы прагматикалық, саяси реализм қағидаларымен өмір сүрді».
In the wake of the Chernobyl disaster in 1986, Nemtsov organized a protest movement in his hometown which effectively prevented construction of a nuclear fired boiler plant in the region. In Russia's first free elections of 1990, he ran for the Supreme Soviet of the Russian Republic representing Gorky, later renamed Nizhny Novgorod. Nemtsov was elected, the only non communist candidate. He defeated twelve others. Once in Parliament he joined the "Reform Coalition" and "Centre Left" political groups. After Nemtsov's death, Leonid Bershidsky recalled meeting him in 1992 during his tenure as governor. "A brilliant young physicist", recounted Bershidsky, "he was trying to practice liberal economics in a gloomy Soviet era industrial city that had long been off limits to foreigners." Bershidsky described his eloquence and demeanor as that of "a Hollywood movie politician transplanted into the Russian hinterland." In December 1993, Nemtsov was elected to the Federation Council, the upper house of the Russian Parliament. During the election campaign he was backed by Russia's Choice and Yabloko, which were then the principal liberal parties in the country. In 1996, Nemtsov brought Yeltsin a petition with one million signatures against the First Chechen War, which he had signed himself. In March 1997, Nemtsov was appointed First Deputy Prime Minister of Russia, with special responsibility for reform of the energy sector. He was tasked with restructuring the monopolies and reforming the housing and social sectors. He became popular with the public and appeared favoured to become President of Russia in 2000. Boris Yeltsin introduced him to Bill Clinton as his chosen successor. In the summer of 1997, opinion polls gave Nemtsov over 50% support as a potential presidential candidate. As part of Anatoly Chubais' economic team, Nemtsov was forced to resign his position of Deputy Prime Minister. After the dismissal of Prime Minister Victor Chernomyrdin in 1998, Nemtsov was reappointed Deputy Prime Minister, but resigned shortly afterwards when Yeltsin dissolved the government. According to The Economist, Nemtsov, unlike many other top government figures, "emerged from the troubled 1990s with his reputation intact." As early as 1998, Nemtsov had a personal website on RuNet. Nemtsov. ru sought to provide information to its users that was not available elsewhere and also was one of the first attempts by a politician to establish two way communication with an audience. In August 1999, Nemtsov became one of the co founders of the Union of Right Forces, a then new liberal democratic coalition which received nearly 6 million votes, or 8.6% of the vote, in the parliamentary elections in December 1999. Nemtsov himself was elected to the State Duma, or lower house of Parliament, and became its Deputy Speaker in February 2000. In May 2000, Sergei Kiriyenko resigned and Nemtsov was elected leader of the party and its parliamentary group. Over 70% of delegates at the Union of Rightist Forces congress in May 2001 confirmed him as party leader. According to Nemtsov, the Union "always consisted of two factions, a Nemtsov faction and a Chubais faction", with the former "based on principles and ideology whereas the Chubais faction was pragmatic, existing by the rules of realpolitik."
Кейінгі мансабы, 2004-2015
2004 жылдың қаңтар айында Немцов өзінің ұзақ жылғы кеңесшісі және партиялық әріптесі Владимир В. Кара-Мурзамен бірлесіп «Независимая газета» басылымында «Путиншіл көпшілікке үндеу» атты мақала жариялады. Бұл мақалада Путин диктатурасының қаупі ескертілді. Сол айдың өзінде ол Ресей оппозициясының «2008 комитетін» құрды, оның құрамына Гарри Каспаров, Владимир Буковский және басқа да көрнекті либералдар кірді. 2004 жылдың ақпан айында Немцов «Нефтяной» банкінің директоры және «Нефтяной» концернінің төрағасы болып тағайындалды, бұл мұнай компаниясы және банкке қатысты бас компания еді. Алайда, 2005 жылдың желтоқсан айында прокуратура ақша жылыстыру және алаяқтық туралы айыптауларға байланысты банкке қатысты тергеу бастады. Немцов кейін екі лауазымынан да бас тартып, Ресей саясатына қатысуын тоқтату арқылы банкке саяси салдардың тиюін азайтуды мақсат еткенін айтты. Сондай-ақ, Немцовтың банкі 2008 жылы президенттікке кандидат болу ниетін білдірген бұрынғы премьер-министр Михаил Касьяновпен достығы мен қолдауы себепті мақсатқа алынғанын мәлімдеді. 2004 жылғы Украина президенттік сайлауы кезінде Немцов жеңіске жеткен Виктор Ющенконы ыстық қолдады, ал Ресей үкіметі оның қарсыласы Виктор Януковичті қолдады. «Қызыл революция»дан кейін, Украинадағы сайлаулар мен наразылықтар сериясі деп аталғаннан кейін, Ющенко Немцовты экономикалық кеңесші етіп тағайындады. Немцовтың басты мақсаты – Путин үкіметі президенттік сайлауда Ющенконың қарсыласын қолдағаннан кейін бұзылған Украина мен Ресей арасындағы іскерлік байланыстарды жақсарту болды. Ющенконың Немцовты таңдауы, Немцовтың Путинге қатысты айқын сын айтқандығына байланысты дау тудырды. 2005 жылдың ортасында Немцов пен украин үкіметі арасындағы қарым-қатынас, Немцов украин үкіметінің шешімдерін сынағандығы туралы айыптауларға байланысты тұрақсыз болды, соның салдарынан депутаттардың тобы Ющенконың Немцовты қызметтен босатуын талап етті. Немцов 2008 жылғы президенттік сайлауда Ресей президенттігіне үміткер ретінде қысқа ғана уақытқа қатысты. 2007 жылдың 26 желтоқсанында Немцов 2008 жылғы сайлауға қатысудан бас тартып, «демократиялық оппозицияның» басқа кандидаттары Михаил Касьяновтан дауыс алуын қаламағанын айтты. Немцов үкімет сайлау жеңімпазын бұрыннан анықтаған деген сенімге байланысты енді сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. 2008 жылдың 13 желтоқсанында Немцов пен Гарри Каспаров «Солидарность» (Бірлік) саяси оппозициялық қозғалысын құрды. Ұйым Ресейдегі оппозициялық күштерді біріктіруді мақсат етті. Немцов 2011 жылдың ақпан айында «Солидарность» оппозиция ішіндегі қайшылықтарды шешу үшін бар күшін салғанын және «оппозиция арасында араздық тудыруға тырысатындар, саналы немесе санасыз түрде Путиннің билікте қалуына көмектеседі» деді. Сочиде туған ол 2014 жылғы қысқы Олимпиаданы қалада өткізу жоспарларын сынады. Ол осы сын-ескертпелерінің нәтижесінде «Наши» мүшелерінің 2009 жылдың 23 наурызында оған аммоний хлоридімен шабуыл жасағанына сенді. 2010 жылдың наурыз айындағы сұхбатында Немцов Сочиде қысқы Олимпиада өткізу туралы шешімді сынап, Путиннің «Ресейде қыста қар жаумайтын жалғыз жердің бірін тапқанын» айтты. «Сочи субтропиктік аймақта орналасқан. Бұл жерде коньки тебу немесе хоккей ойнау дәстүрі жоқ. Сочиде біз футбол, волейбол және жүзуді ұнатамыз. Ресейдің басқа жерлеріне мұз сарайлары керек, бізге емес». Олимпиада алаңындағы құрылыс жергілікті экономика үшін «апатты» болды, ол сондай-ақ «сыбайлас жемқорлық пен биліктің тиімсіздігі салдарынан [осы адамдар] әлі күнге дейін мүлкі үшін тиісті өтемақы алмаған немесе уәде етілгендей, басқа жерде теңдес тұрғын үй алған жоқ. Миллиардтаған долларлар қарақылданып кетті» деді. 2009 жылдың 27 сәуірінде Сочи қаласының әкімі міндетін атқарушы және «Біріккен Ресей» партиясынан кандидат Анатолий Пахомов сайлауда 77% дауыспен жеңіске жеткені жарияланды. Немцов сайлаудың әділдігіне қарсы шығып, оған бұқаралық ақпарат құралдарына қол жеткізуге рұқсат берілмегенін және мемлекеттік қызметкерлерге Пахомовқа дауыс беруге қысым көрсетілгенін мәлімдеді. Немцов 2010 жылдың 10 наурызында жарияланған «Путин кетіп қалу керек» деген Путинге қарсы онлайн манифестке қол қойған 34 адамның бірі болды. Алты айдан кейін, 2010 жылдың қыркүйегінде Владимир Рыжков, Михаил Касьянов және Владимир Миловпен бірге Немцов «Заңсыздық пен жемқорлықсыз Ресей үшін» партиясын құрды, ол үш айдан кейін Халық еркіндігі партиясына айналды. 2011 жылдың мамырында партия Әділет министрлігіне тіркелу үшін өтініш берді, бірақ бір айдан кейін ол қабылданбады. 2010 жылдың 16 желтоқсанында телеарнадағы тікелей эфирде «Немцов, Милов және Рыжков және басқалар, олардың шынайы ниеті қандай?» деген сұраққа жауап берген Путин 1990 жылдары «Березовский және түрмеде отырғандармен бірге миллиардтаған долларды жинады. Олар тоң майдан алынып, көп жұмсады, енді кері оралып, қалталарын толтыруды қалайды» деді. 2011 жылдың қаңтарында Немцов, Милов және Рыжков Путиннің мәлімдемесіне қатысты Мәскеу қалалық сотына шағым түсірді, бірақ келесі айда шағым қабылданбады. Сот судьясы Татьяна Адамованың сөзіне сәйкес, Немцов, Милов және Рыжковтың есімдері белгілі бір саясаткерлер класын білдіру үшін жалпы атау ретінде қолданылған. Немцов 2011 жылдың желтоқсанында АҚШ-тың Ресейдегі елшісі болып тағайындалғанға дейін бір кезде Майкл Макфолмен дос болған. Елші Макфол Немцовтың Путиннің ықпалын тоқтатудың ең жақсы жолы – Украинаға батыстық құндылықтарды қабылдауына көмектесу екенін айтқанын еске алады, өйткені онда Путиннің барлық славян халықтарының бірдей екенін және автократиялық үкімге ұшырауға тағдырланғанын айту аргументі жойылды және Путин сөзсіз құлап жатар еді. 2013 жылдың мамырындағы есепте Немцов Сочи Олимпиадасына бөлген қаражаттан 30 миллиард долларға дейін ұрланғанын мәлімдеді. Ол Путин әкімшілігін жемқорлыққа және қаражатты жымқыруға айыптады, бұл Ресейдің ұлттық қауіпсіздігіне қатер төндіреді. Ол «Олимпиада жобасымен жасалған қылмыстарды тергеуге жауапты азаматтық комитет құруды» ұсынды.
In January 2004, Nemtsov co authored an article in Nezavisimaya Gazeta entitled "Appeal to the Putinist Majority", with his longtime adviser and party colleague Vladimir V. Kara Murza. This article warned of the danger of an impending Putin dictatorship. Later the same month, he co founded "Committee 2008", an umbrella group of the Russian opposition which also included Garry Kasparov, Vladimir Bukovsky and other prominent liberals. In February 2004, Nemtsov was appointed as a director of the Neftyanoi Bank, and as Chairman of Neftyanoi Concern, an oil firm and the bank's parent company. In December 2005, however, prosecutors announced an investigation of the bank following allegations of money laundering and fraud. Nemtsov subsequently stepped down from both his positions, saying that he wanted to minimize political fallout for the bank from his continuing involvement in Russian politics. Nemtsov also alleged that his bank perhaps was targeted because of his friendship and support of former Prime Minister Mikhail Kasyanov, who had stated his intention to run for president in 2008. During the 2004 Ukrainian presidential elections, Nemtsov came out as a strong supporter of the eventual winner Viktor Yushchenko, while the Russian government backed his opponent, Viktor Yanukovych. Shortly after the Orange Revolution, as the elections and series of protests in Ukraine came to be called, Yushchenko appointed Nemtsov as an economic adviser. Nemtsov's main goal was to improve business ties between Ukraine and Russia, damaged after the Putin government strongly supported Yushchenko's opponent in the presidential election. Yushchenko's selection of Nemtsov was controversial owing to Nemtsov's vocal criticism of Putin. The relationship between Nemtsov and the Ukrainian government became unstable in the middle of 2005 following accusations that Nemtsov had criticized Ukrainian cabinet decisions, and a group of legislators called for Yushchenko to fire Nemtsov. Nemtsov was briefly a candidate for the presidency of Russia in the 2008 election. On 26 December 2007, Nemtsov withdrew his candidacy for the 2008 election, saying that he did not want to draw votes away from the other candidate of the "democratic opposition", Mikhail Kasyanov. Nemtsov said he was no longer running partly because of a belief that the government had predetermined the election's winner. On 13 December 2008, Nemtsov and Garry Kasparov co founded the political opposition movement Solidarnost (Solidarity). The organization hoped to unite the opposition forces in Russia. Nemtsov said in February 2011 that Solidarity had "done everything it could to resolve" conflicts within the opposition and that those "who are trying to create a rift among the opposition, whether consciously or unconsciously, are helping Putin stay in power." As a Sochi native, he had criticized plans to hold the 2014 Winter Olympics in the town. He believed it was this criticism which led Nashi members to attack him with ammonium chloride on 23 March 2009. In a March 2010 interview, Nemtsov criticized the decision to hold a Winter Olympics in Sochi, saying that Putin had "found one of the only places in Russia where there is no snow in the winter. Sochi is subtropical. There is no tradition of skating or hockey there. In Sochi, we prefer football, and volleyball, and swimming. Other parts of Russia need ice palaceswe don't." The construction at the Olympics site was "disastrous" for the local economy, he added, saying that about 5,000 citizens had been removed from their homes to build Olympic facilities. He also added that "thanks to the corruption and incompetence of authorities, [these people have] not yet been adequately compensated for their property or been given equivalent housing elsewhere, as they were promised. Billions of dollars have simply disappeared." On 27 April 2009, it was announced that the acting Sochi mayor and United Russia candidate Anatoly Pakhomov had won the election with 77% of the vote. Nemtsov, who came second with around 14% of the vote, contested the fairness of the election, alleging that he was denied media access and that government workers had been pressured to vote for Pakhomov. Nemtsov was among the 34 original signatories of the online anti Putin manifesto "Putin must go", published on 10 March 2010. Six months later, in September 2010, together with Vladimir Ryzhkov, Mikhail Kasyanov and Vladimir Milov, Nemtsov formed the "For Russia without Lawlessness and Corruption" party, which, three months later was transformed into the People's Freedom Party. In May 2011, the party submitted an application for registration to the Ministry of Justice, but one month later it was denied. In response to the question "Nemtsov, Milov and Ryzhkov and others, what do they really want?" in a live television broadcast on 16 December 2010, Putin stated that during the 1990s "they dragged a lot of billions along with Berezovsky and those who are now in prison They have been pulled away from the manger, they had been spending heavily, and now they want to go back and fill their pockets". In January 2011, Nemtsov, Milov and Ryzhkov brought suit over Putin's statement before the Moscow City Court, but the following month the suit was dismissed. According to the judge, Tatiana Adamova, the names of Nemtsov, Milov and Ryzhkov were used merely as common names to refer to a certain class of politicians. Nemtsov had befriended Michael McFaul, probably at some point before the latter was named US Ambassador to Russia in December 2011. Ambassador McFaul reminisces the Nemtsov told him that the best way for Putin to be stopped was to help Ukraine adopt Western values, because then Putin's argument, that all Slavic people were similar and doomed to succumb to autocratic rule, would be falsified and Putin would inevitably fall. In a May 2013 report, Nemtsov stated that up to $30 billion had been stolen from funds allocated for the Sochi Olympics. He accused the Putin administration of cronyism and embezzlement of funds on a level so grand it posed a threat to Russian national security. He suggested "establishing a civic committee in charge of the investigation of the crimes committed around the Olympic project."
2007, 2010 және 2011 жылдары тұтқындалғандар
Немцов 2007 жылы 25 қарашада Мемлекеттік Эрмитаж мұражайының жанында президент Путинге қарсы рұқсатсыз наразылық акциясы кезінде қамауға алынды. Немцов және басқа да оппозициялық қайраткерлер ресми мазақтауға ұшырағанын айтқан, ал полиция күштері сол кездегі "Диссиденттер маршы" деп аталған шерулерді тарату үшін бірнеше рет қолданылған. Немцов сол күні босатылды. 2010 жылдың 31 желтоқсанында ол басқа оппозициялық көшбасшылармен бірге үкімет тарапынан халық наразылықтарына қойылған шектеулерге қарсы митингте қамауға алынды. 2011 жылдың 2 қаңтарында ол 15 күнге түрмеге отырды. Қамауға алуды АҚШ сенаторлары Джон Маккейн мен Джо Либерман, сондай-ақ Amnesty International ұйымы айыптап, оны ар-ождан тұтқыны деп мәлімдеді. "The Economist" журналы оның қамауға алынуын Ресей үкіметіндегі "жаңа төмендік" деп сипаттады. "Оған жасалған қатыгездіктердің мәнісіз екені көрінеді. Ол үкіметке ешқандай қауіп төндірмейді. Митинг рұқсат етілген еді және ол үйіне қайтып бара жатқанда полиция тоқтатты. Ол полициядан "тыныш болуды" сұрап тұрған видеожазбалар көрсетілгеніне қарамастан, полицияға бағынбағандық және тіл тигізгендік айыптары тағылды. Сот бұл жазбаны дәлел ретінде қабылдамады. Сот оны қолдаған куәгерлердің куәліктерін ескермеді және оған үкімге шағымдануға рұқсат бермеді."
Nemtsov was arrested on 25 November 2007 during an unauthorized protest against President Putin near the State Hermitage Museum. Nemtsov and other opposition figures had complained of official harassment, and the police force had been used a number of times to break up what was then known as Dissenters' Marches. Nemtsov was released later that day. On 31 December 2010, he was arrested with other opposition leaders during a rally against government restrictions on public protests. He was sentenced on 2 January 2011 to 15 days in jail. The arrests were condemned by US Senators John McCain and Joe Lieberman, and by Amnesty International, which described him as a prisoner of conscience. The Economist called his arrest "a new low" in the governance of Russia. "The mistreatment of him seems pointlessly malevolent. He poses no threat to the government. The rally was authorized and he was on his way home when the police stopped him. He was charged with disobeying the police and swearing, despite video footage that showed him asking the police to 'calm down'. A judge would not admit this as evidence. The court disregarded witness statements supporting him and would not let him appeal against his conviction."
Немцовтың қорқынышы
10 ақпанда, Немцовтың қанына қонғанша үш аптадан да аз уақыт қалғанда, ол Ресейдің "Собеседник" жаңалықтар сайтында 87 жастағы анасы Путин оны өлтірер деп қорқатынын жазды. Ол анасының олигарх Михаил Ходорковский мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы белсенді Алексей Навальный үшін де алаңдағанын айтты. Өзінің өміріне қатысты қорқыныш туралы сұраққа Немцов: "Иә, анамдай қатты емес, бірақ бәрібір қорқамын" деп жауап берді. Сұхбаттың толық нұсқасында Немцов: "Мен әзілдеп айтып отырмын. Егер мен Путиннен қорқатын болсам, мұндай істе айналыспаушы едім" деп қосымша айтқан көрінеді. Немцовтың қанына қонғанша екі апта бұрын ол "Ескі досы", "The New Times" журналының редакторы Евгения Албацпен кездесіп, Путиннің Украинадағы жанжалға қатысты рөлі туралы зерттеулерін талқылаған. Албац Немцовтың "өлімінен қорқып жүргенін" айтты, сондай-ақ: "Ол өзін де, мені де, оған тиіспейтініне көндіруге тырысты, себебі ол бұрынғы Ресей үкіметінің мүшесі, вице-премьер еді және олар заңды бұзушылыққа бармағысы келмейді. Ол айтқандай, бір күні Ресейде билік ауысып, Путинге қызмет еткендер мұндай заңды бұзушылыққа себепкер болғысы келмейді" деді.
Less than three weeks before his murder, on 10 February, Nemtsov wrote on Russia's Sobesednik news website that his 87 year old mother was afraid Putin would kill him. He added that his mother was also afraid for oligarch Mikhail Khodorkovsky and anti corruption activist Alexei Navalny. When asked if he himself was afraid for his life, Nemtsov answered: "Yes, not as strongly as my mother, but still " In an extended version of the interview, Nemtsov reportedly added: "I am just joking. If I were afraid of Putin, I wouldn't be in this line of work." Two weeks prior to his assassination, Nemtsov had met "with an old friend", Yevgenia Albats, editor of The New Times magazine, to discuss his research into Putin's role in the Ukraine conflict. Albats said that Nemtsov "was afraid of being killed", adding:And he was trying to convince himself, and me, they wouldn't touch him because he was a [former] member of the Russian government, a vice premier, and they wouldn't want to create a precedent. Because as he said, one time the power will change hands in Russia again, and those who served Putin wouldn't want to create this precedent.
Немцовты өлтіру (2015 жылғы 27 ақпан)
2015 жылдың 27 ақпанында жергілікті уақыт бойынша түн ортасынан сәл бұрын, сағат 23:31-де Немцовқа бірнеше рет артынан оқ атылды. Ол Кремль қабырғалары мен Қызыл алаңға жақын орналасқан Большой Москворецкий көпірінен өтіп жатқан кезде оқталды. Ол оқиға орнында көз жұмды. Украинадағы соғысқа Ресейдің араласуына және Ресейдегі қаржы дағдарысына қарсы бейбіт митингіге қатысуға екі күннен азырақ уақыт қалғанда ол өлтірілді. BBC News хабарлағандай: "Өзінің соңғы твитінде Немцов мырза Ресейдің бөлінген оппозициясын жексембі күні жоспарлаған соғысқа қарсы шеруде бірігуге үндеді". BBC News оның сөздерін былай келтірді: "Егер сіз Ресейдің Украинамен соғысын тоқтатуды қолдасаңыз, егер сіз Путиннің агрессиясын тоқтатуды қолдасаңыз, 1 наурызда Марийнодағы көктемдік шеруге қатысыңыз".
Just before midnight, at 23:31 local time on 27 February 2015, Nemtsov was shot several times from behind. He was crossing the Bolshoy Moskvoretsky Bridge in Moscow, close to the Kremlin walls and Red Square. He died at the scene. He was murdered less than two days before he was due to take part in a peace rally against Russian involvement in the war in Ukraine and the financial crisis in Russia. BBC News reported: "In his last tweet, Mr. Nemtsov sent out an appeal for Russia's divided opposition to unite at an anti war march he was planning for Sunday." BBC News also quoted him as saying: "If you support stopping Russia's war with Ukraine, if you support stopping Putin's aggression, come to the Spring March in Maryino on 1 March."
Кейінгі оқиғалар, мәнмәтін және айыптаулар
Ресейлік журналист Ксения Собчак, Немцовтың ресми түрде жоққа шығарылған мәлімдемелерге қарамастан, Украинаның шығысында Ресей әскерінің болуын дәлелдейтін есеп дайындап жатқанын айтты. Немцов өлтірілуіне екі апта бұрын "Кремльдегі өтірік пен бұзықшылықтар туралы соңғы зерттеулерін талқылау үшін ескі досымен кездескен". "The New Times" журналының редакторы Евгения Албац, Немцовтың "Путин және соғыс" деп аталатын есеп үстінде жұмыс істегенін мәлімдеді, себебі ол Украинадағы қақтығыста Ресейдің рөліне назар аударды. Албац, Немцовтың өміріне қауіп төндіргенінен қорқыныш білдірді. Бұрынғы энергетика министрінің орынбасары және оппозициялық саяхатшы Владимир Милов: "Борис Немцовты өлтіруге мемлекеттің қатысы бар деген күмәндік жоқ" деді және мақсаты "қорқыныш себу" болғанын айтты. Ресей президенті Владимир Путиннің өкілі Дмитрий Песков журналистерге: "Путин бұл қатыгез қылмыстың келісімшартты өлтірудің барлық белгілерін көрсетіп, өте қауқыпты деп атап өтті". Ресей оппозициясының жетекшісі және Немцовтың одақтасы Илья Яшин, Чеченстан басшысы Рамзан Кадыровтың Немцовты өлтіруге қатысқан деп мәлімдеді. "Бүгінгі Чеченстан – Ресей Федерациясының құрамындағы, ресейлік заңдарға бағынбайтын, федералды билікпен байланысы тек федералды бюджеттен тұрақты түрде қаржы алу арқылы ғана сақталатын квази-ислам мемлекеті. Ресей қоғамы үнсіздік сақтайды, себебі адамдар Кадыровтан қорқады. Ол осы қорқынышты сынды қысқандату үшін пайдаланады". Жанна Немцова, әкесінің өлтірілуіне қатысы барлық жайтты білу үшін Кадыровты сұраққа тартуды бірнеше рет қалаған. Немцов өлтірілгеннен кейін журналист Юлия Иоффе, қылмысқа қатысты бірнеше теориялар тарала бастағанын айтты. "Дегенмен, тергеу ешқандай нәтиже бермейтініне сенімдіміз", - деп жазды ол. "Ең көп дегенде, күдікті ретінде біреу ұсталып, сотқа жеткізіледі, ол күшті біреу үшін айыптының құрбаны болады. Көп болжам бойынша, іс жылдар бойы тоқтап, барлық тарап күш салып жатқаны туралы уәделермен аяқталады, бірақ ешкім жазаланбайды". Иоффе Кремльдің "жағдайды бүлдіріп жатқанын" айтты. Ресейдің қауіпсіздік органдарымен байланысы бар LifeNews басылымы "үш мүмкін теорияны" ұсынды: өлтіру "Дюрицкаяны түсік тастауға мәжбүрлегені үшін кек алу", немесе "Немцовтың шетелдегі одақтастарынан алған ақшасымен байланысты", немесе "Кремльді қаралауға жасалған әрекет". Үкіметтің тергеу комитеті Немцовты "өзінің оппозициялық қозғалысынан шейіт жасағысы келген адам өлтірді" деген теорияны айтты және тіпті "бұл қастандықтың Шарли Эбдодағы оқиғамен байланысты болуы мүмкін" деген болжам жасады.
Russian journalist Ksenia Sobchak said that Nemtsov had been preparing a report proving the presence of Russian military in eastern Ukraine despite official denials. Two weeks before his murder, Nemtsov had "met with an old friend to discuss his latest research into what he said was dissembling and misdeeds in the Kremlin." Yevgenia Albats, editor of The New Times magazine, said that Nemtsov worked on a report which he planned to call "Putin and the War", because it focused on Russia's role in the Ukraine conflict. Albats commented on her fear for Nemtsov's life. Vladimir Milov, a former deputy minister of energy and fellow opposition figure, said: "There is ever less doubt that the state is behind the murder of Boris Nemtsov" and stated that the objective had been "to sow fear." Dmitry Peskov, a spokesman for Russian President Vladimir Putin, told reporters: "Putin noted that this cruel murder has all the hallmarks of a contract hit and is extremely provocative". Russian opposition leader and Nemtsov's ally Ilya Yashin claimed that Chechnya's leader Ramzan Kadyrov was behind the assassination of Nemtsov, saying that "Chechnya today is a quasi Islamic state within the Russian Federation that does not obey Russian rules, and whose only connection with the federal authorities is the systematic receipt of money from the federal budget. Russian society stays silent because people are afraid of Kadyrov. And he exploits this fear as an instrument to muffle critics." Zhanna Nemtsova repeatedly said she wanted Kadyrov to be questioned about what he knew about the assassination of her father. Shortly after Nemtsov's murder, journalist Julia Ioffe stated several theories about the crime had begun to circulate. "Yet we can be sure that the investigation will lead precisely nowhere", she wrote. "At most, some sad sap, the supposed trigger puller, will be hauled in front of a judge, the scapegoat for someone far more powerful. More likely, the case will flounder for years amid promises that everyone is working hard, and no one will be brought to justice at all." Ioffe said that the Kremlin was already "muddying the waters". LifeNews, a publication tied to Russia's security agencies, had suggested "three possible theories", namely that the killing was "revenge for forcing Duritskaya to get an abortion", or that it "had something to do with money Nemtsov was receiving from allies abroad", or that it was "an attempt to smear the Kremlin." A statement by the government's Investigative Committee theorized that Nemtsov was "killed by someone from his own opposition movement who wanted to create a martyr" and even suggested "that the assassination was connected to the Charlie Hebdo killings.
Реакциялар мен санкциялар
Саяси кеңесші Глеб Павловский Ресейде "Веймар атмосферасы" орнағанын, онда "ешқандай шектеу қалмағанын" айтты. Оппозициялық белсенді Леонид Волков ресейліктердің қазір "басқа саяси шындықта" өмір сүріп жатқанын мәлімдеді. Германия канцлері Ангела Меркель "надандықпен жасалған кісі өлтіруді" айыптады. Оның кеңсесі жасаған мәлімдемеде Путиннен "осы қастандықтың анықталып, кінәлілер жазаға тартылуын қамтамасыз етуі" талап етілді. 2018 жылдың 9 қаңтарында Кеңес бірауыздан "2017 жылғы Борис Немцов алаңын атау туралы актіні" бекітті, ол атауды өзгертуге рұқсат берді. Көшенің бөлігі қайта аталды. 2019 жылдың 12 наурызында АҚШ Өкілдер палатасы Ресей президенті Владимир Путинді елдің іс-қимылдары үшін жауапқа тарту мақсатындағы заңдарды қабылдады, соның ішінде Ресей басшысы мен үкіметін 2015 жылы Путиннің саяси қарсыласы Борис Немцовты өлтіруді жасырудағы күдікті рөлдері үшін айыптау туралы шара бар. Немцовтың өлімінен кейін "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Серж Шмеман "Ешқашан мойынсұнбаған реформатор" деген мақаласында оған құрмет көрсетті. Шмеман былай деп жазды: "Биік бойлы, сұлу, зиялы және бейшара мінезді мырза Немцов коммунистік үкімет құлағанда және жаңа дәуірдің басталуы сезілгенде Ресей сахнасына шыққан талантты жастардың бірі болды".
Political consultant Gleb Pavlovsky opined that Russia had been affected by "a Weimar atmosphere" in which there were "no longer any limits." Opposition activist Leonid Volkov maintained that Russians now lived "in a different political reality." German Chancellor Angela Merkel condemned the "cowardly murder". A statement by her office demanded that Putin "assure himself that this assassination is elucidated and that its perpetrators are held accountable". On 9 January 2018, the Council unanimously approved the "Boris Nemtsov Plaza Designation Act of 2017" which authorized the renaming. The section of the street was renamed. On 12 March 2019, the United States House of Representatives passed bills intended to hold Russian President Vladimir Putin accountable for his country's actions, including a measure condemning the Russian leader and his government for their alleged roles in covering up the 2015 assassination of Putin political opponent Boris Nemtsov. After Nemtsov's murder, Serge Schmemann of The New York Times paid tribute to him in an article headlined "A Reformer Who Never Backed Down." Schmemann wrote: "Tall, handsome, witty and irreverent, Mr. Nemtsov was one of the brilliant young men who burst onto the Russian stage at that exciting moment when Communist rule collapsed and a new era seemed imminent."
Сенімдері
Бұл қастандыққа бірнеше күдікті адамдар қатысты, олардың барлығы – чечендер. Күдікті атқыш – Чеченстан басшысы Рамзан Кадыровтың қауіпсіздік күштеріндегі бұрынғы офицер, ал оппозиция жетекшісі Илья Яшин оны Немцовты өлтірген деп айыптаған болатын. Немцовты өлтіру ісі бойынша бес чечен ер адам сотталды. 2017 жылдың маусым айының соңында Мәскеудегі сотта бұл адамдар 15 миллион рубль (253 000 АҚШ доллары) алған үшін Немцовты өлтіруге келіскендеріне кінәлі деп танылды; оларды жалдаған адамның кім екені және қазір қайда екені туралы ақпарат әлі жарияланған жоқ.
Several suspects have been implicated in the assassination, all of whom are Chechens. The alleged shooter is a former officer in the security force of Chechen leader Ramzan Kadyrov, who was also accused by opposition leader Ilya Yashin of having murdered Nemtsov. Five Chechen men were prosecuted for his murder. In late June 2017, these men were found guilty by a jury in a court in Moscow for agreeing to kill Nemtsov in exchange for 15 million rubles (US$253,000); neither the identity nor whereabouts of the person who hired them has been publicly revealed.
Еске алу митингілері
1 наурызда Мәскеуде өткен еске алу митингісінде, Немцовтың оппозициялық шеруді бастауды жоспарлаған күні, аза тұтқандар «Ол еркін Ресей үшін күресті», «Сол оқтардың әрқайсымызға тигені сияқты», «Ол Ресейдің болашағы үшін қаза болды» және «Олар сенден қорқып жүрді, Борис» деген жазулары бар плакаттарды ұстады. Санкт-Петербургте де бірнеше мың адам шеруге шықты. «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Серж Шмеманн Мәскеудегі митингті «Қызыл алаңға баратын көпірде түн ортасында Немцовтың қаза болған денесімен бірге жатқан үміттер мен армандарға арналған еске алу шеруі» сияқты көрінеді деп жазды. 2015 жылдың 9 қазанында Мәскеудегі оппозициялық белсенділер Немцовқа Троекуровское зиратындағы 16-шы учаскедегі қабірінде ескерткіш орнатты. Оның 56 жасқа толу күнінде ашылған ескерткіште Немцовтың есіміне бес оқ тигені бейнеленген. 2017 жылдың ақпан айының соңында Нижний Новгородта оның идеологиясын және оның өліміне әкелген сөз бостандығын еске алу мақсатында бейбіт наразылық акциясы мен мемориалдық тақта ашу жоспарлануда.
At a memorial rally held in Moscow on 1 March, the date on which Nemtsov had planned to lead an opposition march, mourners carried signs that read: "He was fighting for a free Russia," "Those shots were in each of us," "He died for the future of Russia," and "They were afraid of you, Boris." Several thousand people also marched in Saint Petersburg. Serge Schmemann of The New York Times wrote that the Moscow rally seemed like "a memorial march for the hopes and dreams that lay alongside Mr. Nemtsov's murdered body in the middle of the night on the bridge to Red Square." On 9 October 2015, opposition activists in Moscow erected a monument dedicated to Nemtsov at his tomb at Troyekurovskoye Cemetery, plot 16. The monument, unveiled on what would have been his 56th birthday, shows Nemtsov's name with five bullet holes puncturing it. In late February 2017, a peaceful protest and commemorative plaque dedication are planned in Nizhny Novgorod, in commemoration of his ideology and the freedom of speech that led to his assassination.
Құрмет пен марапаттар
"Отан алдындағы еңбегі үшін" орденінің екінші дәрежелі медалі (1995 жылғы 10 наурыз) – мемлекеттік қызметтегі жекешелендірудің бірінші кезеңін аяқтауымен байланысты. "Қоралды бауырластықты нығайтқаны үшін" медалі (Қорғаныс министрлігі) (2001). Мәскеудің қасиетті князі Даниил ордені (1996) – ұлтты құруға қосқан үлесі үшін. Нижний Новгород облысының Заң шығарушы жиналысының "Құрмет" белгісі (2009 жылғы 26 наурыз). Принц Ярослав Мұдрый ордені, бесінші дәреже (Украина) (2006 жылғы 19 тамыз) – халықаралық ынтымақтастықты дамытуға, Украинаның беделін және оң имиджін нығайтуға, оның тарихи және қазіргі жетістіктерін таратуға қосқан маңызды үлесі үшін. "Еркіндік" ордені (Украина, қайтыс болғаннан кейін). Ян Карскинің бүркіт сыйлығы (Польша, 2015 жылғы 15 мамыр, қайтыс болғаннан кейін). IRI Freedom Award (АҚШ, 2015 жылғы қыркүйек, қайтыс болғаннан кейін).
Medal of the Order "For Merit to the Fatherland", Second class, (10 March 1995) – for service to the state associated with the completion of the first phase of the voucher privatization scheme. Medal "For Strengthening of Brotherhood in Arms" (Ministry of Defense) (2001). Order of Holy Prince Daniel of Moscow (ROC) (1996) – for his contribution to nation building. Honorary sign of the Legislative Assembly of Nizhny Novgorod Region "Merit" (26 March 2009). Order of Prince Yaroslav the Wise, Fifth class, (Ukraine) (19 August 2006) – for a significant contribution to the development of international cooperation, strengthening the authority and positive image of Ukraine in the world, popularization of its historical and modern achievements. Order of Liberty (Ukraine, posthumously). Jan Karski Eagle Prize (Poland, 15 May 2015, posthumously). IRI Freedom Award (United States, September 2015, posthumously).
Құжаттамалық фильмдер
2015 – Менің досым Борис Немцов (Мой друг Борис Немцов), Зосия Родкевичтің саяси белсенді және адам ретіндегі Немцов туралы деректі фильмі. 2016 – Немцов (Немцов), Владимир В. Кара Мурзаның деректі фильмі. 2016 – Тым еркін адам (Слишком свободный человек), Михаил Фишман мен Вера Кричевскаяның деректі фильмі.
2015 – My Friend Boris Nemtsov (Мой друг Борис Немцов, Moj drug Boris Nemtsov), documentary film by Zosia Rodkevich on the man and political activist Nemtsov. 2016 – Nemtsov (Немцов, Nemtsov), documentary film by Vladimir V. Kara Murza. 2016 – The Man Who Was Too Free (Слишком свободный человек, Slishkom svobodnyy chelovek), documentary film by Mikhail Fishman and Vera Krichevskaya.