Кіріспе
1493 жылы неміс тарихшысы Хартман Шделдің жазған Киелі кітап энциклопедиясы – Нюрнберг хроникасы әлемдік тарихи оқиғаларды, сондай-ақ Киелі кітаптың мазмұнын түсіндіретін парафраздерді қамтитын суреттелген энциклопедия. Кітапта Киелі кітапқа байланысты адамзат тарихы, бейнеленген мифологиялық жандар, ежелгі заманғы маңызды христиан және діни емес қалалардың тарихы сияқты тақырыптар қарастырылады. 1493 жылы аяқталған бұл еңбек бастапқыда Хартман Шдел тарапынан латын тілінде жазылған, ал неміс тіліне Георг Альт аударған. Бұл – ең толық құжатталған ерте басылған кітаптардың бірі, инкунабула саналады және суреттер мен мәтінді үйлестірудегі алғашқы табысты тәжірибелердің бірі. Латын тіліндегі ғалымдар оны Liber Chronicarum (Тарихтар кітабы) деп атайды, себебі бұл атау латын тіліндегі басылымның кіріспе бөлімінде кездеседі. Ағылшын тілінде сөйлейтіндер оны басылған қаласының атымен – Нюрнберг хроникасы деп біледі. Ал неміс тілінде сөйлейтіндер оны автордың құрметіне Schedelsche Weltchronik (Шделдің әлемдік тарихы) деп атайды.
The Nuremberg Chronicle is an illustrated encyclopedia consisting of world historical accounts, as well as accounts told through biblical paraphrase. Subjects include human history in relation to the Bible, illustrated mythological creatures, and the histories of important Christian and secular cities from antiquity. Finished in 1493, it was originally written in Latin by Hartmann Schedel, and a German version was translated by Georg Alt. It is one of the best documented early printed books—an incunabulum—and one of the first to successfully integrate illustrations and text. Latin scholars refer to it as the Liber Chronicarum (Book of Chronicles) as this phrase appears in the index introduction of the Latin edition. English speakers have long referred to it as the Nuremberg Chronicle after the city in which it was published. German speakers refer to it as Schedelsche Weltchronik (Schedel's World History) in honour of its author.
Өндіріс
Нюрнбергтің екі саудагері, Себальд Шрайер (1446–1503) және оның күйеу баласы Себастьян Каммермейстер (1446–1520), 1491 жылдың 29 желтоқсанында хрониканың латын тіліндегі нұсқасын тапсырыс берді. Олар сондай-ақ Нюрнберг қазынасының хатшысы Георг Альтты (1450–1510) осы еңбекті неміс тіліне аударуға шақырып алды. Латын және неміс тілдеріндегі басылымдарды Антон Кобергер Нюрнбергте басып шығарды. Келісімшарттар хатшылармен жазылып, томдарға біріктіріліп, Нюрнберг қалалық архивіне сақталды. Алғашқы келісімшарт, 1491 жылдың желтоқсанында жасалған, суретшілер мен демеушілер арасындағы қарым-қатынасты белгіледі. Суретшілер, Вольгемут пен Плейденвурф, хрониканың макетін жасауға, ағаш кескіндерін дайындауды қадағалауға және суреттерді ұрлықтан қорғауға міндеттелді. Демеушілер қағазға, басып шығаруға, таратуға және кітапты сатуға 1000 гульден аванс беруге келісті. 1492 жылдың наурыз айында демеушілер мен баспагер арасында екінші келісімшарт жасалды. Онда қағазды алу және басып шығаруды басқару шарттары айқындалды. Басып шығару аяқталғаннан кейін блоктар мен түпнұсқа демеушілерге қайтарылуы керек еді. Мәтіннің авторы Хартманн Шедель – медицина ғылымдарының докторы, гуманист және кітаптарды жинаушы. Ол 1466 жылы Падуада медицина докторы атағын алды, содан кейін Нюрнбергке қоныстанып, медициналық тәжірибемен айналысып, кітаптар жинады. 1498 жылы жасалған тізімде Шедельдің жеке кітапханасында 370 қолжазба және 670 басылған кітап болған. Автор осы жинақтағы классикалық және ортағасырлық еңбектерден алынған үзінділерді хроника мәтінін құрастыру үшін пайдаланды. Ол ең көп Бергамолық Джакомо Филиппо Форестидің «Supplementum Chronicarum» атты тағы бір гуманистік хроникасынан материалдар алды. Тексттің шамамен 90% гуманитарлық ғылымдар, ғылым, философия және теология салаларындағы еңбектерден құралған, ал хрониканың шамамен 10% Шедельдің өзінің түпнұсқалық жазбаларынан тұрады. Нюрнберг 1490 жылдары 45 000 мен 50 000 тұрғыны бар Киелі Рим империясының ең ірі қалаларының бірі болды. Қалалық кеңесте 35 әулеттік отбасы өкілдік етті. Кеңес басып шығару және қолөнер саласының барлық аспектілерін, соның ішінде әр кәсіптің мөлшерін, өндірілетін тауарлардың сапасын, көлемін және түрін бақылады. Консервативті аристократияның ықпалына қарамастан, Нюрнберг солтүстік гуманизмінің орталығы болды. Нюрнберг хроникасының баспагері Антон Кобергер 1472 жылы Нюрнбергте алғашқы гуманистік кітапты басып шығарды. Хрониканың демеушілерінің бірі Себальд Шрайер өзінің үйінің салтанатты залы үшін классикалық мифологиядан суреттер жасауды тапсырды. Хрониканың авторы Хартманн Шедель итальяндық Ренессанс және неміс гуманистік еңбектерін ынтамен жинады. География тарауын жазуға Шедельге көмектескен Иероним Мюнцер, сондай-ақ Альбрехт Дюрер, Иоганн және Виллибальд Пиркхаймер осы топқа жатты. Олардың көптеген туындылары қазір әлемнің әртүрлі музейлерінде және жеке коллекцияларда сақтаулы. Ірі суреттер жекелеп, суретпен боялған түрде де сатылды. Кітаптың көптеген даналары әртүрлі шеберлікпен түрлі түстерге боялған, мұндай қызметтерге мамандандырылған дүкендер де болды. Кейбір даналардың бояуы кейіннен жатқызылған, ал кейбір көшірмелері сәндік гравюра ретінде сату үшін бөлініп кеткен. Баспагер және басып шығарушы Антон Кобергер, Альбрехт Дюрердің куәгері, 1471 жылы, Дюрер дүниеге келген жылы, алтын илендіруді тоқтатып, баспагер және басып шығарушы болып жұмыс істеді. Ол Германиядағы ең табысты баспагерге айналып, ақырында 24 баспаханаға ие болды және Германияда, Лионнан Будаға дейін көптеген филиалдарын ашты.
Суреттер
Нюрнбергтің түрлі медиадағы жетекші суретшісі Майкл Волгемуттың үлкен шеберханасы бұрын-соңды болмаған 1809 ағаш кескінімен қамтамасыз етті (көшірмелер жойылғанға дейін; төменде қараңыз). Себастьян Каммермейстер мен Себальд Шрайер 1492 жылдың 16 наурызындағы келісімшарт бойынша баспахананы қаржыландырды, алайда дайындық жұмыстары бірнеше жыл бұрын-ақ басталған болатын. Волгемут пен оның күйеу баласы Вильгельм Плейденвурфке 1487–1488 жылдары суреттерді жасау тапсырылды, ал 1491 жылдың 29 желтоқсанындағы келісімшарт бойынша мәтін мен суреттердің қолжазбалық схемалары жасау тапсырылды. Альбрехт Дюрер 1486 жылдан 1489 жылға дейін Волгемуттың шәкірті болғандықтан, «formschneiders» деп аталатын, суреттерді кесетін немесе сызбаны желімдейтін мамандандырылған шеберлерге арналған кейбір суреттерді жобалауға қатысқан болуы мүмкін. 1490–1494 жылдары Дюрер саяхаттап жүрді. 1490 жылғы, Волгемут салған, әсем титулдық бетке арналған сурет қазір Британ мұражайында сақталуда. Кейбір өнер сарапшылары Нюрнберг хроникасының қай ағаш кескінін Дюрерге жатқызуға болатынын анықтай алатындарын айтады, бірақ жалпы келісім жоқ. Дюрер әлі өзінің монограммасын қолданбаған, ал Волгемуттың шеберханасындағы суретшілер Хроникада өздерінің еңбектеріне қол қоймаған. Суреттерде Еуропа мен Таяу Шығыстағы көптеген бұрын-соңды суреттелмеген ірі қалалар бейнеленген. Суреттер үшін алты жүз қырық бес түпнұсқа ағаш кескіні қолданылды. Осы кезеңдегі басқа кітаптар сияқты, қалаларды, шайқастарды немесе патшаларды көрсететін көптеген ағаш кескіндері кітапта бірнеше рет қолданылды, тек мәтіндік жазбалар өзгертілді. Кітаптың көлемі 18 дюймға 12 дюйм. Тек Нюрнберг қаласына 342 × 500 мм өлшемдегі мәтінсіз екі беттік сурет берілген.
Пираттық басылымдар
Нюрнберг хроникасының сәттілігі мен айбынының арқасында, инкунабула дәуірінде (1455–1500 жылдар аралығындағы кітап өндірісінің инкунабула кезеңі деп те аталады) басылымның ең көп таралымына ие болған еңбектердің бірі ретінде, нарықта хрониканың алғашқы, кең көлемді пираттық басылымдары пайда болды. Кінәлі деп танылған – Аугсбург қаласында жұмыс істеген баспагер Иоганн Шенспергер (шамамен 1455–1521). Ол 1496, 1497 және 1500 жылдары хрониканың неміс және латын тілдеріндегі кішірек басылымдарын, сондай-ақ неміс тіліндегі екінші басылымын шығарды. Бұл автор мен баспагер/баспагердің рұхсатысыз сәттілігін пайдаланған, заңсыз кітап басылымдарының, пираттық басылымдардың бастауы болды. Сәтті кітаптың пираттық көшірмелерін жасағанына қарамастан, Шенспергер 1507 жылы банкротқа ұшырады.