Кіріспе
15 ғасырдағы неміс өнертапқышы және қолөнершісі Йоханнес Генсфлайш зюр Ладен зум Гутенберг (шамамен 1393–1406 – 3 ақпан 1468 ж.) – жылжымалы қаріптермен басу станогын ойлап тапқан неміс өнертапқышы және қолөнершісі. Шығыс Азияда жылжымалы қаріптер бұрыннан қолданылып келгенімен, Гутенбергтің басу станогын табуы басу жұмысының қарқынын едәуір арттырды. Басу станогы кейіннен әлемге тарап, ақпарат революциясына және Еуропа бойынша әдебиеттің беспрецеденттік жаппай таралуына әкелді. Бұл Ренессанс, Реформация және гуманистік қозғалыстардың дамуына зор ықпал етті. Оның басу өнеріне қосқан көптеген үлесіне жылжымалы қаріптерді жаппай өндіру процесін ойлап табу, кітап басып шығару үшін майға негізделген бояуды қолдану, реттелетін қалыптар, механикалық жылжымалы қаріптер және сол кездегі ауыл шаруашылығындағы бұрандалы престерге ұқсас ағаш басу машинасы жасау кіреді. Гутенбергтің қаріп жасау әдісі металл қорытпасы мен қолмен құюға арналған қалыпты қамтиды деп саналады. Қорытпа – қорғасын, қалайы және антимон қоспасы, ол салыстырмалы түрде төмен температурада еріп, жылдам және тиімді құюға мүмкіндік берді, жақсы құйылды және берік қаріптер жасады. Оның ең маңызды еңбегі – Гутенберг Киелі кітабы, ол Киелі кітаптың алғашқы басылған нұсқасы және жоғары эстетикалық және техникалық сапасымен мақтан тұтады. Гутенберг адамзат тарихындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі ретінде жиі еске алынады және бүкіл әлемде құрметпен еске алынады. 1900 жылы оның туғанына 500 жыл толуына орай, оның туған қаласы Майнцте Гутенберг мұражайы ашылды. 1997 жылы Time Life журналы Гутенбергтің өнертабысын екінші мыңжылдықтың ең маңызды жаңалығы деп таныды.
Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg (c. 1393–1406 – 3 February 1468) was a German inventor and craftsman who invented the movable type printing press. Though movable type was already in use in East Asia, Gutenberg's invention of the printing press enabled a much faster rate of printing. The printing press later spread across the world, and led to an information revolution and the unprecedented mass spread of literature throughout Europe. It had a profound impact on the development of the Renaissance, Reformation, and humanist movements. His many contributions to printing include the invention of a process for mass producing movable type; the use of oil based ink for printing books; adjustable molds; mechanical movable type; and the invention of a wooden printing press similar to the agricultural screw presses of the period. Gutenberg's method for making type is traditionally considered to have included a type metal alloy and a hand mould for casting type. The alloy was a mixture of lead, tin, and antimony that melted at a relatively low temperature for faster and more economical casting, cast well, and created a durable type. His major work, the Gutenberg Bible, was the first printed version of the Bible and has been acclaimed for its high aesthetic and technical quality. Gutenberg is often cited as among the most influential figures in human history and has been commemorated around the world. To celebrate the 500th anniversary of his birth in 1900, the Gutenberg Museum was founded in his hometown of Mainz. In 1997, Time Life magazine picked Gutenberg's invention as the most important of the second millennium.
Ерте өмір
Иоганн Гутенберг 14-15 ғасырларда Рейн өзенінің жағасындағы бай қала Майнцте (қазіргі Германия) дүниеге келді. Оның нақты туған жылы белгісіз; кейінірек жазылған, 1420 жылы ересек болғандығын көрсететін құжатқа сүйене отырып, ғалымдар 1393 жылдан 1406 жылға дейін деген болжам жасаған. Гутенбергке «ыңғайлылық үшін» 1400 жыл шартты түрде тағайындалған. Дәстүр бойынша, оның туған күні 24 маусымда, Жақияның (Иоанн Креститель) мерекесінде болған деседі, себебі сол кезде балалар көбінесе туған күнінің қасиеттісінің есімімен аталатын. Бұл болжамды растайтын дерек жоқ, өйткені «Иоганн» және «Иоханн», «Хенне», «Хенгин» және «Хеншен» сияқты түрлері сол кезде кеңінен таралған. Иоганн Гутенбергтің толық аты – «Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg», ал «Ладен» және «Гутенберг» Майнцтегі отбасының үйлерінен алынған. Екіншісі – Гутенбергтің әкесі мұра еткен үлкен, қазір бұзылған готикалық стильдегі үйге сілтеме жасайды. Гутенберг балалық шағын, Сент-Кристофтың қасында орналасқан осы сарайда өткізген болуы мүмкін. Оның әкесі Фриле Генсфлайш-цур-Ладен патриций және саудагер болған, көбінесе мата саудасымен айналысқан. Кейіннен Фриле қаланың «есепшісі» қызметін атқарды және [[Мюнцмейстер]], монета сарайының құрамына кірді. 1386 жылы Фриле екінші әйелі Эльза Вирихке үйленді; Иоганн, олардың үш баласының ең кішісі болған, алғашқылары – ағасы Фриле (т. ш. 1387 ж.) және қарындасы Эльза (т. ш. 1390-1397 жж.). Ғалымдар Фриленің Эльзаға, патриций тегінен емес, үйленуі Гутенбергтің болашағын қиындатқанын жиі айтады. Анасының қарапайым тегіне байланысты Гутенберг әкесінен монета сарайының басшысы лауазымын мұраға ала алмайтын еді; тарихшылардың пікірінше, бұл жағдай оны жоғары қоғамнан суытып, өнертапқыш ретіндегі ерекше мансабына итермелеген болуы мүмкін. Майнцтың патриций (патриций) сыныбы – Гутенбергтер де олардың құрамында болды – ерекше әлеуметтік-экономикалық мәртебеге ие болды және осы мәртебені сақтау үшін олар гильдияның (Зүнфте) жас өкілдерімен жиі қақтығысқа түсті. 1411 жылдың ақпанында сайлау дауы кезінде ерекше қатал қақтығыс туды, ал тамыз айында кем дегенде 117 патриций қақтығыстан қашып кетті. Фриле, Гутенбергтер отбасымен бірге, Эльзадағы қала қабырғасында үйі болғандықтан, жақын маңдағы Эльтвиллге кетіп қалды. Архиепископ қарсыластар арасында бейбітшілік орнатып, оларға сол күзде Майнцке оралуға мүмкіндік берді. Жағдай тұрақсыз болып қалды және ашаршылық көтерілістері Гутенбергтер отбасын 1413 жылдың қаңтарында Эльтвиллге кетуге мәжбүр етті.
Білім
Гутенбергтің балалық шағы мен жастық кезеңіне қатысты ешқандай құжат сақталмаған. Биограф де: «Гутенберг туралы көптеген кітаптар осы кезеңді бірде-бір фактінің белгілі еместігімен аяқтайды» деп атап өткен. Патриций ұлы болғандықтан, оқу және арифметика білімінен күтілген. Университеттерге қажетті шарт – латын тілін білуі де мүмкін, бірақ ол Майнцтегі қалыпты шіркеу мектебінде оқыған ба, Эльтвиллде білім алған ба, әлде жеке ұстазы болған ба белгісіз. Гутенберг, патрицийлердің кіші ұлдарына тән, діни мансапты таңдауға тырысқан болуы мүмкін, себебі көптеген шіркеулер мен монастырлардың жақын орналасуы оған қауіпсіз болашаққа жол ашқан. Ол Майнцтен оңтүстікке қарай орналасқан Санкт-Виктор шіркеуіне (Вайзенау маңында) барып оқыған деген болжам бар, өйткені ол кейіннен олардың бауырластығына қосылған. Бұл жақсы беделді мектеп болған және оның отбасының онда байланыстары болған, бірақ оның нақты оқығаны туралы мәлімет жоқ. Ол Эрфурт университетінде оқыған деп есептеледі, онда 1418 жылы Йоханнес де Альтавилла деген студенттің тіркелгені туралы жазба бар. Альтавилла – Рейндегі Эльтвилдің латынша атауы. Гутенбергтің келесі он бес жылғы өмірі туралы ештеңе белгілі емес, бірақ 1434 жылғы наурыз айындағы оның хаты ол Страсбургте тұрғанын көрсетеді, онда анасының туыстары болған. Ол сондай-ақ Страсбург милициясына тіркелген алтын шебер болған сияқты. 1437 жылы ол бай саудагерге асыл тастарды жылтыратуды үйреткені туралы мәлімет бар, бірақ ол бұл білімді қайдан алғаны белгісіз. 1436/37 жылдары ол Страсбургтен келген Эннелинге берген неке уәдесін бұзғаны үшін сотта айтылған. Некеге тұрған-тұрмағаны туралы жазба қалмаған. 1419 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін мұраға байланысты іс жүргізуде есімі аталады.
Баспахана
1439 жылы Гутенберг Аахенге саяхат жасаған паломниктерге сату үшін жылтыратылған металл айналар жасаумен айналысты (бұл айналар діни реликвиялардан қасиетті жарықты ұстайды деп сендірілді): 1439 жылы қала император Карл I-нің реликвиялар жинағын көрсетуге жоспарлаған, бірақ су тасқынының салдарынан іс-шара бір жылға кешіктірілді және бұрын жұмсалған қаражатты қайтару мүмкін болмады. Гутенберг кем дегенде 1444 жылға дейін Страсбургте, көбінесе Сент-Арбогаст приходында тұрды. Ол 1440 жылы Страсбургте зерттеулерінің нәтижесінде «Aventur und Kunst» (Кәсіп және өнер) деп аталатын құпиялы атаумен баспа өнерінің құпиясын жетілдіріп, ашты деседі. Ол қандай жұмыспен айналысқаны немесе жылжымалы әріптерден баспа жасаудың алғашқы тәжірибелері сол жерде жүргізілгені белгісіз. Содан кейін тарихта төрт жылдық үзіліс бар. 1448 жылы ол Майнцке қайтып келді, онда қайнағасы Арнольд Гельтустан баспахана немесе оған қатысты жабдықтар алу үшін қарыз алды. Осы кезде Гутенберг гравюрамен таныс болған болуы мүмкін; ол «Ойын карталарының шебері» деп белгілі суретшімен мысқа гравюра жасаған деген мәлімдеме бар. 1450 жылы баспахана жұмыс істей бастады және онда неміс тіліндегі өлең басылды, бұл ондағы алғашқы басылған туынды болуы мүмкін. Гутенберг бай қарыз беруші Иоганн Фустты 800 гульден қарыз беруге көндірді. Фусттың күйеу баласы Петер Шёффер де осы кәсіпке қосылды. Шёффер Парижде жазушы болып жұмыс істеген және алғашқы шрифттерді жасаған деп саналады. Гутенбергтің шеберханасы алыс туысының меншігіндегі Хумбрехтхофқа орналасты. Гутенберг Библия жобасын қашан ойлап тапқаны белгісіз, бірақ ол үшін Фусттан тағы 800 гульден қарыз алды және жұмыс 1452 жылы басталды. Сонымен қатар, баспахана басқа да табысты мәтіндерді (мысалы, латын грамматикасын) басып шығарды. Екі баспахана болған деген де болжам бар: біреуі қарапайым мәтіндерді, екіншісі Библияны басып шығарған. Жаңа баспахананың табысты кәсіптерінің бірі – 1454-1455 жылдар аралығында шіркеу үшін мыңдаған индульгенцияларды басып шығару болды. 1455 жылы Гутенберг өзінің 42 жолды Библиясын аяқтады, ол Гутенберг Библиясы деп белгілі. Шамамен 180 дана басылды, олардың төрттен үш бөлігі қағазға, ал қалғаны парққа басылды.
Сот ісі
1456 жылы Гутенберг пен Фуст арасында дау туындады, онда Фуст ақшасын қайтаруды талап етті және Гутенбергті қаражатты дұрыс пайдаланбағаны үшін айыптады. Гутенбергтің Фусттан алған екі қаржыландыруы, 6% үстемемен 1600 гульдерді құрап, енді 2026 гульдерге жетті. Фуст архиепископтың сотына шағым түсірді. 1455 жылдың қараша айындағы заңдық құжатта, Гутенбергтің ақшаны "кітаптар жобасына" жұмсауға келісімі болғаны, бірақ ол қаражатты басқа мақсаттарға пайдаланғаны туралы Фуст мәлімдеген. Сот Фусттың пайдасына шешім шығарып, оған Киелі кітап баспаханасын басқару құқығын берді. Осылайша Гутенберг, тиімді түрде банкротқа ұшырады, бірақ ол баспаханасын сақтап қалған немесе қайта іске қосып, шамамен 1459 жылы Бамберг қаласында Киелі кітапты басып шығаруға қатысқан сияқты, сонда ол кемінде баспаға қажетті әріптерді ұсынған болуы мүмкін. Бірақ оның басылған кітаптарында оның аты мен күні көрсетілмегендіктен, нақты айту қиын. 1460 жылы немесе одан кейін Майнцте басылған үлкен Католикон сөздігі оның шеберханасында жасалған болуы мүмкін, бірақ бұл мәселеде ғалымдар арасында көп пікірталас болды. Ал Фуст-Шоффер баспаханасы Еуропада тұңғыш рет басып шығарушының аты мен күні көрсетілген кітапты – 1457 жылдың тамызындағы Майнц Псалтырын – жарыққа шығарды және оның механикалық түрде жасалғанын жариялағанмен, Гутенберг туралы ештеңе айтпады.
Кейінгі өмірі
1462 жылы Майнц епархиялық дау кезінде Майнц архиепископ Адольф фон Нассау тарапынан тоналып, қиратылды. 1465 жылдың 18 қаңтарында архиепископ фон Нассау Гутенбергтің еңбектерін мойындады. Оған Хофман (сарбаз) атағы берілді. Бұл құрметке жалақы, жыл сайынғы сарайлық киім, сондай-ақ 2180 литр астық және 2000 литр шарап салықсыз берілді. Гутенберг 1468 жылы қайтыс болып, Майнцтегі францискан шіркеуінде үшінші дәрежелі дін қызметкері ретінде жерленді. Бұл шіркеу мен зират кейіннен қиратылып, Гутенбергтің қабірі қазіргі таңда табылмайды. 1504 жылы профессор Иво Виттигтің кітабында ол типографияны ойлап тапқан адам ретінде еске алынды. Гутенбергтің алғашқы суреті, көбінесе қиялдан жасалған бейне, 1567 жылы ғана Генрих Панталеонның атақты немістердің өмірбаянында пайда болды.
Баспа әдісі
Гутенбергтің баспаның алғашқы процесі және оның жылжымалы шрифтпен қандай мәтіндер басып шығарғаны туралы толық мәлімет жоқ. Кейінгі Киелі кітаптары үлкен көлемде басылды, кейбір есептер бойынша, 100 000-ға жуық шрифт жинағы қолданылды. Әрбір бетті жинауға шамамен жарты күн кеткені, ал баспахананы дайындау, шрифттерді бояу, басып шығару, парақтарды кептіру, шрифттерді тарату сияқты барлық жұмыстарды ескерсек, Гутенберг пен Фуст шеберханасында көптеген қолөнершілер жұмыс істеген болуы мүмкін. Гутенбергтің жылжымалы шрифт жасау әдісі әлі де нақты белгісіз. Келесі онжылдықтарда, соққылар мен мыс матрицалар Еуропа бойынша тараған баспа машиналарында кеңінен қолданыла бастады. Гутенберг осы күрделі техниканы пайдаланған ба, әлде оның қарапайым нұсқасын қолданған ба – бұл мәселе көптеген пікірталастарға себеп болды. Стандартты әдіс бойынша, қатты металлдан жасалған соққы (әріпті кері жазып жасалған) жұмсақ мыс тағанға соғылып, матрица жасалады. Содан кейін ол қолға ұсталатын қалыпқа салынып, қалыпты балқытылған металлмен толтырып, типті немесе "әріпті" құяды; ол бірден суытылады, сосын қалыптан алынып, қолдануға дайын болады. Матрицаны жүздеген немесе мыңдаған бірдей әріптерді жасау үшін қайта пайдалануға болады, сондықтан кітаптың кез келген жеріндегі бірдей әріп біршама біркелкі көрінеді, соның нәтижесінде уақыт өте келе әртүрлі стильдегі шрифттер пайда болды. Құюдан кейін әріптер типтік жинақтарға орналастырылып, беттерді жинау үшін қолданылады, олар боялып, басылады, бұл процедура жүздеген немесе мыңдаған рет қайталанады. Әріптерді кез келген комбинацияда қайта пайдалануға болады, сондықтан бұл процеске "жылжымалы шрифт" деген ат берілді. Пунк, матрица және қалыпты пайдаланып әріптер жасаудың өнертабысы Гутенбергке кеңінен танылды. Алайда, соңғы зерттеулер Гутенбергтің әдісі біршама ерекше болғанын көрсетеді. Егер ол соққы мен матрица әдісін қолданған болса, оның барлық әріптері біршама бірдей болуы керек еді, құю кезіндегі қателер мен бояудың әсерінен кейбір айырмашылықтар болуы мүмкін еді. Бірақ Гутенбергтің алғашқы жұмыстарында қолданылған шрифттерде басқа да ерекшеліктер байқалды. Гутенбергтің шрифттерінде, әсіресе қарапайым әріптерде, мысалы, дефисте, қателіктер болды. Бұл өзгерістерге сияның жайылуы немесе металл бөлшектерінің тозуы себеп болмауы керек. Суреттерді егжей-тегжейлі талдау көрсеткендей, бұл өзгерістер бір матрицадан шықпаған. Беттің жарық арқылы түсірілген суреттерін зерттеуде, дәстүрлі соққы жасау әдістерімен жасау мүмкін емес субструктуралар анықталды. Осы байқауларға сүйене отырып, зерттеушілер Гутенбергтің әдісі құм сияқты жұмсақ материалдан жасалған матрицаға "клинопись" стилінде қарапайым пішіндерді басып шығарудан тұрғанын болжады. Әріптерді құю қалыпты жояды, сондықтан әрбір қосымша әріп үшін матрицаны қайта жасау қажет еді. Бұл гипотеза әріптердегі өзгерістерді және басылған кескіндердегі субструктураларды түсіндіре алады. Осылайша, олар "типграфияның тууына себеп болған" – қайта пайдалануға болатын қалыптарды қолдану, бұрынғы ойларға қарағанда күрделі процесс болғанын болжады. Олар соққыны пайдаланып көп рет қайта пайдалануға болатын қалып жасау қадамы жиырма жылдан кейін, 1470 жылдары ғана жасалғанын ұсынды. Басқалар олардың кейбір немесе барлық ұсыныстарын қабылдамады және дәлелдерді басқаша түсіндірді, мәселенің шындығы әлі де белгісіз. 1568 жылы Голландиядан шыққан Адриан Юниустың "Батавия" кітабында жылжымалы шрифт идеясы Гутенбергке 1430 жылдары Костердің шәкірті болған және оның жабдықтарының бір бөлігін Гарлемнен Майнцке әкелген Фуст арқылы Лоуренс Янсзон Костерден келді деп мәлімдеді. Костер қалыптар мен құюға болатын металл шрифттермен тәжірибе жасаған көрінеді, бірақ ол осы технологиямен бірдеңе басып шығарғанына ешқандай дәлел жоқ. Ол өнертапқыш және алтын шебер болған. Алайда, Костерді өнертапқыш деп тануға жанама түрде қолдау білдірген бір адам бар. 1499 жылғы Кёльн жылнамасының авторы Кёльннің алғашқы баспашысы Ульрих Зеллдің айтуынша, баспа 1450 жылы Майнцте жасалды, бірақ бұған дейін Нидерландыда төмен сапалы баспаның кейбір түрлері болған. Алайда, жылнама Костердің есімін атамайды, ал дәл сол жерде Гутенбергті "баспаның алғашқы өнертапқышы" деп санайды. Голландиялық баспагерлердің алғашқы кітабы 1471 жылға жатады, ал Костермен байланыс бүгінгі күні аңыз ретінде қарастырылады. 19 ғасырдың баспагері және шрифт жасаушысы Фурнье Ле Жен Гутенберг қайта пайдалануға болатын матрицамен құйылған шрифттерді пайдаланбаған, бірақ жеке ойып жасалған ағаш шрифттерін қолданған болуы мүмкін деп болжады. 2004 жылы Нэш та осындай пікір білдірді.
Баспа кітаптары
1450–55 жылдар аралығында Гутенберг бірнеше мәтіндерді басып шығарды, олардың кейбіреулері әлі күнге дейін анықталмаған; оның мәтіндері баспашының аты мен күнін көрсетпегендіктен, типографиялық деректер мен сыртқы сілтемелер арқылы ғана авторлығын анықтау мүмкін. Әрине, папаның хаты және екі индульгенцияны қоса алғанда, шіркеу құжаттары басылды, олардың бірі Майнц қаласында шығарылды. Көптеп басып шығарудың маңыздылығын ескере отырып, екі стильде жеті басылымға тапсырыс берілді, нәтижесінде бірнеше мың дана басылды. Аэлий Донаттың латын грамматикасы бойынша оқулық – "Ars Minor" кітабының кейбір басылымдарын Гутенберг баспалаған болуы мүмкін; олар 1451–52 немесе 1455 жылдармен даталанған. 1455 жылы Гутенберг әр бетіне 42 жолдан тұратын, жақсы өңделген "Библия Сакра" (Biblia Sacra) кітабын аяқтады. Көшірмелердің әрқайсысы 30 флоринге сатылды, бұл кеңсе қызметкерінің шамамен үш жылдық жалақысына тең болатын. Дегенмен, бір көшірмесін дайындауға жазбашының бір жылдан астам уақыты кететін қолжазба Библиядан әлдеқайда арзан болды. Басылғаннан кейін кейбір көшірмелерге қолмен әшекейлемелер салынды және олар қолжазба Библиялары сияқты әсем етіп безендірілді. Бүгінгі күні 48 толық көшірме сақталған, оның ішінде екісі Ұлыбритания кітапханасында, оларды онлайн қарауға және салыстыруға болады. Мәтінде қазіргі заманғы бет нөмірлері, абзацтар мен кіріспелер сияқты мүмкіндіктер жоқ. 1458–60 жылдары, мүмкін Бамберг қаласында, Гутенбергтің баспаханасында немесе басқа жерде 36 жолдық Библия басылымы шығарылды, оның датасы белгісіз. Оның көп бөлігі Гутенбергтің Библиясының көшірмесінен жиналған екені анықталды, бұл оның екеуінің арасындағы ең ертесі деген бұрынғы болжамды жоққа шығарды.
Ықпал
Гутенбергтің өнертабысы адамзат тарихының кейінгі кезеңдеріне, мәдени және әлеуметтік тұрғыдан зор әсер етті. Оның жасаған құрылысы кітаптардың Еуропа бойынша кеңінен таралуына тікелей себеп болып, ақпараттық революцияны тудырды. Осының нәтижесінде Венцке Ренессанс, Реформация және гуманистік қозғалыстың басталуын Гутенбергтің ықпалы болмағанда "ойлап табуға болмас" еді деп сипаттайды. 1999 жылы АҚШ журналистерінің тобы Гутенбергті "әлемдегі ең танымал есімдердің бірі" деп атап, оны "мыңжылдықтың адамы" деп таныды. Сол сияқты, 1999 жылы A&E Network Гутенбергті "Мыңжылдықтың өмірбаяндары" көрсетілімінде екінші мыңжылдықтың ең ықпалды тұлғасы деп санды, ал Time–Life журналы 1997 жылы Гутенбергтің өнертабысын екінші мыңжылдықтың ең маңызды жаңалығы деп таңдады. Қағаз тарихын зерттеуші Томас Фрэнсис Картер, Шығыс Хань әулеті кезінде қағазды ойлап тапқан Цай Лун мен Гутенбергті сәйкесінше "рухани әке және ұл" деп атады. Майкл Х. Харт 1978 жылы жарық көрген "100: Тарихтағы ең ықпалды тұлғалардың тізімі" атты кітабында оны 8-орынға қойды, Цай Луннан төмен, бірақ Кристофер Колумб, Альберт Эйнштейн және Чарльз Дарвин сияқты тұлғалардан жоғары. Еуропадағы баспа өнерінің орталығы Венецияға көшті, онда Альдус Мануций сияқты баспагерлер грек және латын тіліндегі маңызды мәтіндердің кеңінен таралуын қамтамасыз етті. Жылжымалы қаріптердің итальяндық шығу тегі туралы пікірлер Италияның жылжымалы қаріптермен баспа саласындағы қарқынды дамуына байланысты. Мұны Италияның қағаз және баспа саудасындағы бұрынғы беделімен түсіндіруге болады. Италияның экономикасы сол кезде қарқынды өсіп, сауаттылықтың таралуына көмектесті. Христофор Колумбтың әкесі сатып алған жылжымалы қаріппен басылған географиялық кітабы қазір Севильядағы Biblioteca Colombina-да сақталуда. Соңында, 1462 жылы Майнц қаласы шабуылға ұшырады, нәтижесінде көптеген баспагерлер эмиграцияға мәжбүр болды. Баспа өнері Реформацияда да маңызды рөл атқарды. Мартин Лютердің "Тоқсан бес тезисі" басылып, кеңінен таратылды, содан кейін ол индульгенцияға қарсы ұстанымын баяндайтын жарияламалар шығарды (индульгенция куәліктері Гутенберг басып шығарған алғашқы туындылардың бірі болды). Осы себепті Гутенбергті протестанттық идеологияның алға басушысы деп қарастыруға болады. Жарияламалар газеттің дамуына да ықпал етті.
Ескерткіштер мен ескерткіштер
Германияда Гутенбергтің көптеген мүсіндері бар, соның ішінде Бертель Торвальдсеннің (1837) Майнц қаласындағы Гутенберг алаңында орналасқан мүсіні, сондай-ақ Майнцтегі Иоганн Гутенберг университеті мен ерте баспа тарихына арналған Гутенберг мұражайы бар. Мұражай баспа тарихындағы маңызды мерзімді басылым – «Гутенберг Йархбух» журналын және кітаптарды жариялайды. 1952 жылы АҚШ пошта қызметі Иоганн Гутенбергтің жылжымалы әріптермен басу машиналарын ойлап табуының 500 жылдығына арналған марка шығарды. Ғарышта оның есімі 777 Гутемберга астероидымен мәңгіленген. Гутенберг жобасы – ең көне цифрлық кітапхана, Гутенбергтің есімін сақтайды. Майнцтегі Йоханниснахт (Иоанн түні) 1968 жылдан бері Гутенбергтің туған қаласында тойлайды.