Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көміртек(II) оксиді, сондай-ақ сынап оксиді немесе жай ғана сынап оксиді деп аталады, формуласы HgO болатын бейорганикалық қосылыс. Оның қызыл немесе қызғылт сары түсі бар. Көміртек(II) оксиді бөлме температурасы мен қысымында қатты зат болып табылады. Монтроид минералы өте сирек кездеседі.
Mercury(II) oxide, also called mercuric oxide or simply mercury oxide, is the inorganic compound with the formula HgO. It has a red or orange color. Mercury(II) oxide is a solid at room temperature and pressure. The mineral form montroydite is very rarely found.
Тарих
Ртуть оксидін дайындау тәжірибесі алғаш рет 11-шы ғасырдағы араб-испан алхимигі Маслама әл-Маджрити "Рутбат әл-хаким" еңбегінде сипатталған. Ол тарихи түрде "қызыл тұнба" деп аталған (ал "ақ тұнба" - сынап амидохлориді болған). 1774 жылы Джозеф Пристли сынап оксидін қыздырғанда оттек бөлінетінін ашты, бірақ ол бұл газды оттек деп анықтамады (Пристли оны "дефлогистикалық ауа" деп атады, себебі ол сол кездегі ғылыми көзқарас бойынша жұмыс істеді).
An experiment for the preparation of mercuric oxide was first described by 11th century Arab Spanish alchemist, Maslama al Majriti, in Rutbat al hakim. It was historically called red precipitate (as opposed to white precepitate being the mercuric amidochloride). In 1774, Joseph Priestley discovered that oxygen was released by heating mercuric oxide, although he did not identify the gas as oxygen (rather, Priestley called it "dephlogisticated air," as that was the paradigm that he was working under at the time).
Синтез
HgO-ның қызыл түрі Hg-ді оттегіде шамамен 350 °C-қа дейін қыздыру арқылы немесе Hg(NO3)2 пиролизі арқылы жасалуы мүмкін. Сары түрін сулы Hg2+ иондарын сілтімен тұндыру арқылы алуға болады. 10 ГПа-дан асатын қысымда екі құрылым да тетрагональды түріне өтеді.
The red form of HgO can be made by heating Hg in oxygen at roughly 350 °C, or by pyrolysis of Hg(NO3)2. The yellow form can be obtained by precipitation of aqueous Hg2+ with alkali. At pressures above 10 GPa both structures convert to a tetragonal form.
Денсаулық сақтау мәселелері
Сынап оксиді – өте улы зат, ол аэрозольді жұту арқылы, тері арқылы және ішке жұту арқылы денеге сіңірілуі мүмкін. Зат көздерді, теріді және тыныс алу жолдарын тітіркендіреді, сондай-ақ бүйректерге әсер етіп, бүйрек функциясының бұзылуына алып келуі мүмкін. Адамдарға маңызды тағамдық тізбекте биоаккумуляция процесі жүзеге асады, әсіресе су ортасындағы ағзаларда. Бұл зат Еуроодақта пестицид ретінде қолдануға тыйым салынған. 20°C температурада булану байқаусыз. HgO жарыққа немесе 500°C-тан жоғары температурада қыздырылғанда ыдырайды. Қыздыру кезінде өте улы сынап буы мен оттегі пайда болады, бұл өрт қаупін арттырады. Сынап(II) оксиді тотықтырғыштармен, хлормен, сутек пероксидімен, қыздырылғанда магниймен, дисульфур дихлоридімен және сутек трисульфидімен күшті реакцияға түседі. Металдармен, күкірт және фосфор сияқты элементтермен соққыға сезімтал қосылыстар пайда болады.
Mercury oxide is a highly toxic substance which can be absorbed into the body by inhalation of its aerosol, through the skin and by ingestion. The substance is irritating to the eyes, the skin and the respiratory tract and may have effects on the kidneys, resulting in kidney impairment. In the food chain important to humans, bioaccumulation takes place, specifically in aquatic organisms. The substance is banned as a pesticide in the EU. Evaporation at 20 °C is negligible. HgO decomposes on exposure to light or on heating above 500 °C. Heating produces highly toxic mercury fumes and oxygen, which increases the fire hazard. Mercury(II) oxide reacts violently with reducing agents, chlorine, hydrogen peroxide, magnesium (when heated), disulfur dichloride and hydrogen trisulfide. Shock sensitive compounds are formed with metals and elements such as sulfur and phosphorus.