Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Заң бойынша белгіленген жергілікті уақыт – белгілі бір аумақтағы уақыт.
Statutory local time in some given area
Қазіргі қолданыста азаматтық уақыт – азаматтық билік органдары белгілеген заңды уақытты білдіреді. Қазіргі заманғы азаматтық уақыт – әдетте, уақыт белдеуіндегі ұлттық стандартты уақыт, ол Координацияланған әмбебап уақыттан (UTC) белгілі бір ауытқумен есептеледі және жылдың бір бөлігінде жазғы уақытқа орай түзетілуі мүмкін. UTC атомдық сағаттарға сүйене отырып есептеледі және 1972 жылы қабылданды. Ескі жүйелер телескоптық байқауларды пайдаланды. Дәстүрлі астрономиялық қолданыста азаматтық уақыт – түн ортасынан бастап есептелген орташа күн уақыты. 1925 жылға дейін 00:00:00 астрономиялық уақыт түскі сағатты, ал 00:00:00 азаматтық уақыт – түн ортасын білдірді, яғни астрономиялық уақыт азаматтық уақыттан он екі сағатқа кейін болды. Ұлыбританиядағы HM Nautical Almanac Office екі конвенция үшін де Гринвич орта уақытын (GMT) қолданды, бұл екіұштылыққа әкелді, ал Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз обсерваториясындағы Nautical Almanac Office 1925 жылға дейінгі конвенция үшін GMT, ал 1924 жылдан кейінгі конвенция үшін 1952 жылға дейін Гринвич азаматтық уақытын (GCT) қолданды. 1928 жылы Халықаралық астрономиялық одақ GMT-ны түн ортасынан басталатын әмбебап уақыт терминімен енгізді. Қазіргі уақытта GMT енді ресми стандартты уақыт емес: ол UTC+00:00 уақыт белдеуінің атауы болып табылады. әмбебап уақыт қазір алыс аспан денелеріне сілтеме жасау арқылы анықталады: UTC Халықаралық атомдық уақыттан (TAI) алынған және Жердің айналу жылдамдығының өзгеруін өтеу үшін секундтық түзетулермен реттеледі. Әлемдегі азаматтық уақыттың барлығы UTC-ге сілтеме жасау арқылы анықталады. [Көптеген елдердегі заңнама жаңартылмаған және әлі де GMT-ге сілтеме жасайды: мұндай жағдайда UTC+0 деп түсіндіріледі.]
In modern usage, civil time refers to statutory time as designated by civilian authorities. Modern civil time is generally national standard time in a time zone at a fixed offset from Coordinated Universal Time (UTC), possibly adjusted by daylight saving time during part of the year. UTC is calculated by reference to atomic clocks and was adopted in 1972. Older systems use telescope observations. In traditional astronomical usage, civil time was mean solar time reckoned from midnight. Before 1925, the astronomical time 00:00:00 meant noon, twelve hours after the civil time 00:00:00 which meant midnight. HM Nautical Almanac Office in the United Kingdom used Greenwich Mean Time (GMT) for both conventions, leading to ambiguity, whereas the Nautical Almanac Office at the United States Naval Observatory used GMT for the pre 1925 convention and Greenwich Civil Time (GCT) for the post 1924 convention until 1952. In 1928, the International Astronomical Union introduced the term Universal Time for GMT beginning at midnight. In modern usage, GMT is no longer a formal standard reference time: it is now a name for the time zone UTC+00:00. Universal Time is now determined by reference to distant celestial objects: UTC is derived from International Atomic Time (TAI), and is adjusted by leap seconds to compensate for variations in the rotational velocity of the Earth. Civil Times around the world are all defined by reference to UTC. [In many jurisdictions, legislation has not been updated and still refers to GMT: this is taken to mean UTC+0.]
Тарих
Күнді күндізгі уақыттарға бөлу күнтізбе пайда болғаннан бері бар.
The division of the day into times of day has existed since the beginning of the calendar.
Он екі сағат: бабылдықтар мен римдіктер күнді бөлген
Ежелгі заманда адамдар күнді он екі сағатқа бөлген, бірақ бұл сағаттар түн ортасынан емес, күн шығысынан бастап есептелген. Бабылдық сағаттардың ұзақтығы бірдей болса, римдік уақыт сағаттары маусымға қарай өзгеріп отырды. Horae, яғни сөзбе-сөз "сағаттар", – реттелген өмірді қадағалаған ежелгі грек әйел құдайлары. Олар күннің әртүрлі уақыттарының қамқоршылары саналған. Грек дәстүрінде он екі сағат күн шығар алдында, күн батқаннан кейін есептелген. Римдіктер күнді hora (сағат) деп атаған, ал таңғы сағат – hora prima. Түн, екі сағат бұрын және екі сағаттан кейін басталатын vigilia (түнгі күзет) деп төрт бөлікке бөлінген. Римдіктер бастапқыда таңғы сағаттарды кері санаған: "3-те таң" немесе "3 hours ante meridiem" дегені "түске дейін үш сағат" дегенді білдірген, бұл қазіргі "түн ортасынан кейін үш сағат" мағынасынан өзгеше. Бұл ежелгі бөлініс Сағат Литургиясында сақталған: Prime, Terce, Sext және Nones сәйкесінше күннің бірінші, үшінші, алтыншы және тоғызыншы сағаттарымен аталады. Матинс, түнгі дұға, Әйетті Бенедикттің ережесі бойынша, "түнгі сегізінші сағатта" оқылуы керек, ол шамамен сағат 2-ге сәйкес келеді. Испандық сиеста өз атауын латын тіліндегі hora sexta, яғни алтыншы сағаттан (түс) алған.
People in Antiquity divided the day into twelve hours, but these were reckoned from sunrise rather than midnight. Babylonian hours were of equal length, while Roman temporal hours varied depending on the season. The Horae, literally "the hours," were the original Greek goddesses who oversaw regulated life. They were the patron goddesses of the various times of day. In Greek tradition, the twelve hours were counted from just before sunrise to just after sunset. Roman daytimes were called hora (hours), with the morning hour as hora prima. The night was divided into four sections called vigilia (night watch), two before midnight and two after. The Romans originally counted the morning hours backwards: "3 a. m." or "3 hours ante meridiem" meant "three hours before noon", in contrast to the modern meaning "three hours after midnight". This ancient division has survived in the Liturgy of the Hours: Prime, Terce, Sext, and Nones are named after the first, third, sixth and ninth hours of the day. The Matins, the nocturnal prayer is, according to the Rule of Saint Benedict, to be prayed at the "eighth hour of the night", which corresponds to about 2 am. The Spanish siesta derives its name from the Latin hora sexta for the sixth hour (noon).
Таяу Шығыс
Семит тілдеріндегі мәдениеттерде күн дәстүрлі түрде түнмен басталады. Бұл бүгін де Шаббат пен Ислам мерекелерінің басталуы үшін маңызды. Бабыл дәуірінен келе жатқан күнді бөлу жүйесі парсы тілінде сақталған: росгар (күнің уақыттары) – хаван (таң), уапихвин (бел оң), усерин (кеш), эбсрусим (күн батудан түнгі ортасына дейін) және ушахин (түн ортасынан таңға дейін). Соңғы екеуі жиынтығында шаб (түн) деп аталады.
In Semitic language cultures, the day traditionally begins at nightfall. This is still important today for the beginning of Shabbat and Islamic holidays. A division of days has survived from Persian, following the Babylonian beginning of the day: The rōsgār (times of day) are hāwan (morning), uapihwin (afternoon), usērin (evening), ēbsrūsrim (sunset to midnight), and ushahin (midnight to dawn). The last two are collectively called shab (night).
Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезең
Қазіргі заманғы тәулікті тең ұзындықтағы жиырма төрт сағатқа бөлу (итальяндық сағаттар) алғаш рет 14-шы ғасырда механикалық дөңгелекті сағаттың ойлап табылуымен және оның мұнаралық сағаттарда кеңінен қолданылуымен пайда болды. Индустрияландыру басталған кезде, жұмыс уақыты күннің жарығына емес, сағатқа байланысты бола бастады.
The modern division of the day into twenty four hours of equal length (Italian hours) first appeared in the 14th century with the invention of the mechanical wheel clock and its widespread use in turret clocks. With the onset of industrialization, working hours became tied to the clock rather than to daylight.