Кіріспе

Жерден астрономиялық бақылаулар үшін уақыт стандарты

Жердегі уақыт (TT) – Халықаралық астрономиялық одақ анықтаған, негізінен Жер бетінен жасалған астрономиялық бақылаулардың уақытын өлшеуге арналған қазіргі заманғы астрономиялық уақыт стандарты. Мысалы, Астрономиялық альманах Жерден көрінетін Күн, Ай және планеталардың орналасу кестелері (эфемеридалар) үшін TT-ны пайдаланады. Бұл рөлде TT эфемерида уақытын (ET) алмастырған Жердегі динамикалық уақытты (TDT немесе TD) жалғастырады. TT-ның бастапқы мақсаты – ET-нің сияқты, Жердің айналысындағы өзгерістерге тәуелді болмауы. TT бірлігі – SI секунды, оның анықтамасы қазіргі уақытта цезий атомдық сағатына негізделген, бірақ TT атомдық сағаттармен тікелей анықталмайды. Бұл теориялық идеал, ал нақты сағаттар оны тек жуықтап көрсете алады. TT азаматтық мақсаттар үшін жиі қолданылатын уақыт шкаласы – Үйлестірілген әмбебап уақыттан (UTC) ерекшеленеді. TT, Халықаралық атом уақыты (TAI) арқылы UTC-нің негізі болып табылады. TT енгізілген кезде TAI мен ET арасындағы тарихи айырмашылықтың нәтижесінде TT, TAI-дан 32,184 секундқа озып өтеді.

Тарих

Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) 1976 жылы XVI Бас ассамблеясында жердегі уақыт стандартының анықтамасын қабылдады, кейіннен оны Жердегі динамикалық уақыт (TDT) деп атады. Ол Күн жүйесінің эфемеридтері үшін уақыт стандарты болған динамикалық уақыт шкаласына негізделген барицентрлік динамикалық уақытқа (TDB) сәйкес келді. Бұл екі уақыт стандарты да толыққанды анықталмады. Сонымен қатар, TDT атауындағы "динамикалық" сөзінің мағынасына күмән туды. 1991 жылы XXI Бас ассамблеясының IV ұсынысында IAU TDT-ны қайта анықтады, сонымен қатар оны "Жердегі уақыт" деп атады. TT ресми түрде IAU-ның сол кездегі геоцентрлік координаттық уақыты (TCG) арқылы анықталды. TT, TCG-нің сызықтық масштабталуы ретінде анықталды, сондықтан TT бірлігі – "геоидтегі SI секунд", яғни оның жылдамдығы шамамен теңіз деңгейіндегі Жер бетіндегі уақыттың жылдамдығымен сәйкес келеді. Осылайша TT уақыты мен TCG уақыты арасындағы нақты қатынас , мұндағы – тұрақты шама, ал – геоид бетіндегі гравитациялық потенциал, физикалық геодезиямен өлшенетін мән. 1991 жылы ең жақсы бағаланған мәні 6,969291-ге тең болды. 2000 жылы IAU TT анықтамасын нақты мәнді қабылдап, сәл өзгертті, .

Орындалған жұмыстар

ТТ – нақты іске асыруға байланысты емес, теориялық идеал. Практикалық қолдану үшін физикалық сағаттарды өлшеу қажет, ал олардың көрсеткіштері ТТ-ні бағалау үшін өңделуі керек. Көп жағдайда қарапайым ауытқу есебі жеткілікті, бірақ жоғары талаптар қойылатын қолдануларда, салыстырмалы физиканың және өлшеудің қателіктерінің егжей-тегжейлі модельдеуі қажет болуы мүмкін. 32,184 секундтық ауытқу тарихи себептерге байланысты туындаған. Атомдық уақыт шкаласы A1 (TAI-нің алдындағысы) 1958 жылдың 1 қаңтарында UT2-ге тең деп белгіленді, сол кезде ΔT (ET − UT) шамамен 32 секундты құрады. 32,184 секундтық ауытқу 1976 жылы Эфемерис уақыты (ET) мен TAI арасындағы айырмашылықтың бағасы болды, бұл "Эфемерис уақытын пайдаланудағы қазіргі мәндермен және тәжірибемен үзіліссіздікті қамтамасыз ету үшін" жасалды. TAI жарияланғаннан кейін қайта қарастырылмайды, ал TT(TAI) TT(BIPM)-ға қарағанда шағын қателіктерге ие, олар 10<sup>-50</sup> микросекунд деңгейінде. GPS уақыт шкаласы атомдық уақыттан номиналды айырмашылыққа ие: 1 = (TAI − GPS уақыты = +19 секунд), сондықтан TT ≈ GPS уақыты + 51,184 секунд. Бұл іске асыру GPS сигналы TAI-мен толық синхронды болмағандықтан қосымша микросекундтық қателіктерге әкелуі мүмкін, бірақ GPS қабылдағыштары кеңінен қолжетімді.

ТТ ((БИПМ))

1992 жылдан бері шамамен жыл сайын Халықаралық өлшемдер және салмақтар бюросы (BIPM) тарихи TAI деректерін қайта талдау негізінде TT-ның жақсырақ іске асырылуын жасап келеді. BIPM-нің TT іске асырылулары "TT(BIPM08)" түрінде аталады, ондағы сандар жарияланған жылды көрсетеді. Олар TT(TAI) арасындағы айырмашылықтардың кестесі түрінде жарияланады, сонымен қатар кестеден кейінгі мерзімдер үшін қолданылатын экстраполяция теңдеуі де беріледі. 2023 жылғы жағдай бойынша соңғысы – TT(BIPM22).

Пульсарлар

Халықаралық пульсарлық уақыт тізімі бірлестігінің зерттеушілері 2012 жылға дейінгі пульсарлар жиынтығының байқауларына негізделген TT(IPTA16) TT-нің іске асырылуын жасады. Бұл жаңа пульсарлық уақыт шкаласы TT-ні есептеудің тәуелсіз тәсілі болып табылады. Зерттеушілер өз шкалалары TT(BIPM17)-ден 0,5 микросекундқа дейін сәйкес келетінін анықтады, сонымен қатар 2003 жылдан бері қателер айтарлықтай төмендеді. Қолданылған деректер ұзақ мерзімді тұрақтылықты талдауға жеткіліксіз болды және бірнеше аномалияларды қамтыды, бірақ көбірек деректер жиналып, талданғанда, бұл іске асырылу ақырында TAI және TT(BIPM) кемшіліктерін анықтауға көмектесуі мүмкін.

Басқа стандарттар

TT бұрынғы Эфемерид уақытының жалғасы болып табылады (бірақ одан да дәл біркелкі). Ол ET уақытымен сабақтастық үшін жасалған және SI секундының жылдамдығымен жүреді, ол өзі ET секундын пайдаланып калибрленген (Эфемерид уақыты бөлімінде секундының қайта анықталуы және іске асырылуына қараңыз). JPL эфимеридтік уақыт аргументі Teph TT-ден бірнеше миллисекундқа жуық. TT UT1 (Гринвичтегі орташа күн уақытының нақтырақ өлшемі) TT алдында 1=ΔT (уақыт санау) мөлшерімен шамалы ғана озады. ΔT 2015 жылдың 1 қаңтарында UTC сағат 0-де +67.6439 секундқа (TT UT1 алдында) тең өлшенді; ал ретроспективті есептеулер бойынша ΔT 1900 жылға жуық нөлге жақын болды. ΔT өсуін жалғастыра береді деп күтілуде, соның салдарынан UT1 болашақта TT-дан бірте-бірте (бірақ үзіліссіз емес) артта қалады. ΔT-ны нақты болжау қиын, 10 жылдық экстраполяциялар нақты мәннен 2-3 секундқа дейін ауытқуы мүмкін.