Кіріспе
Орталық Американың және Кариб теңізінің бір бөлігін қамтитын, көбінесе мұхиттық тектоникалық плита – Кариб теңізінің плитасы. Ол Оңтүстік Американың солтүстік жағалауындағы Орталық Америка мен Кариб теңізінің астында жатыр. Шамамен ауданы бар Кариб теңізінің плитасы Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Наска және Кокос плиталарымен шектеседі. Бұл шекаралар – жиі жер сілкіністері, кейде цунамилер және жанартаулардың атқылауы сияқты күшті сейсмикалық белсенділік аймақтары.
The Caribbean Plate is a mostly oceanic tectonic plate underlying Central America and the Caribbean Sea off the northern coast of South America. Roughly in area, the Caribbean Plate borders the North American Plate, the South American Plate, the Nazca Plate and the Cocos Plate. These borders are regions of intense seismic activity, including frequent earthquakes, occasional tsunamis, and volcanic eruptions.
Шекаралық типтер
Солтүстік Америка тақтасының солтүстік шекарасы – Орталық Америкадағы Белиз, Гватемала (Мотагуа жарылысы) және Гондурас шекарасынан басталып, шығысқа қарай, Суан аралдарының трансформациялық жарылысы арқылы Кайман ойысы бойымен, Гонаве микротақтасының оңтүстік шекарасына қосылғанға дейін созылатын трансформациялық немесе жылжымалы шекара. Орталық Кайман үстірттігінің шығысында бұл Уолтон жарылыс аймағы және Энрикилло-Плантайн Гарден жарылыс аймағы ретінде шығыс Эспаньолаға дейін жалғасады. Одан Пуэрто-Рико және Виргин аралдарына қарай өтеді. Атлант мұхитының ең терең бөлігі (шамамен), Пуэрто-Рико шұңқыры осы шекараның бойында орналасқан. Пуэрто-Рико шұңқыры оңтүстікке қарайғы батып кету шекарасы мен батысқа қарайғы трансформациялық шекараның күрделі өту нүктесінде жатыр. Шығыс шекарасы – батып кету аймағы, Кіші Антиль аралдарының батып кету аймағы, онда Оңтүстік Америка тақтасының мұхиттық қабығы Кариб тақтасының астына батып кіреді. Батып кету нәтижесінде Кіші Антиль аралдарының жанартаулық аралдары – солтүстіктегі Виргин аралдарынан бастап, оңтүстіктегі Венесуэла жағалауындағы аралдарға дейін қалыптасады. Бұл шекарада он жеті белсенді жанартау бар, ең ірілері – Монсерраттағы Суфриер тауы; Мартиникадағы Пеле тауы; Гваделупадағы Ла Гранде Суфриер; Сент-Винсенттегі Суфриер Сент-Винсент; және Гренададан шамамен 10 км солтүстікке орналасқан су асты жанартауы Кик-эм Дженни. Осы аймақта 1839 және 1843 жылдары болған ірі тарихи жер сілкіністері мега-төшкіндер болуы мүмкін. Геологиялық тұрғыдан күрделі оңтүстік шекарада Кариб тақтасы Оңтүстік Америка тақтасымен өзара әрекеттесіп, Барбадос, Тринидад және Тобаго (барлығы Кариб тақтасында) және Венесуэла жағалауындағы аралдарды (Ливард Антиль аралдарын қоса алғанда) және Колумбияны құрайды. Бұл шекараның бір бөлігі трансформациялық жарылыс, соққылы жарылыс және кейбір батып кету процестерінен тұрады. Венесуэланың бай мұнай кен орындары осы күрделі тақталардың өзара әрекеттесуінен туындаған болуы мүмкін. Кариб тақтасы Оңтүстік Америка тақтасына қатысты жылына шамамен шығысқа қарай жылжиды. Венесуэлада Кариб тақтасы мен Оңтүстік Америка тақтасы арасындағы қозғалыстың көп бөлігі Боконо, Эль-Пилар және Сан-Себастьян жарылыстары арқылы жүзеге асады. Атлант мұхиты кеңейген кезде Солтүстік және Оңтүстік Америка батысқа қарай итеріліп, бір кезде мұхиттық қабықпен бөлінген. Тынық мұхитының түбі континенттер арасындағы мұхиттық қабық астына батып кетті. CLIP осы аймаққа қарай жылжыды, бірақ қоршаған мұхиттық қабықтан тығыздығы мен қалыңдығы аз болғандықтан, батып кету орнына, мұхит түбін басып өтіп, Солтүстік және Оңтүстік Америкаға қатысты шығысқа қарай жылжи береді. 3 миллион жыл бұрын Панама мойынының пайда болуымен ол Тынық мұхитымен байланысын жоғалтты. Соңғы теорияға сәйкес, Кариб тақтасы бұрыннан жоқ болған Атлант мұхитының ыстық нүктесінен пайда болған. Бұл теория Кариб тақтасының абсолютті қозғалысын көрсететін дәлелдерге сілтеме жасайды, ол батысқа емес, шығысқа қарай жылжитынын және оның шығысқа қарайғы көрінетін қозғалысы Солтүстік Америка және Оңтүстік Америка тақталарының қозғалысына ғана қатысты екенін көрсетеді.
Бірінші америкалық құрлықтағы көпір
Кариб тақтасы шығысқа қарай көші-қонуын (Ma) соңғы креда кезеңінде бастады. Бұл көші-қонның нәтижесінде Оңтүстік Американың солтүстік-батысынан Юкатан түбегіне дейін созылған жанартаулық доға пайда болды, қазіргі кезде Авес аралдары және Кіші және Үлкен Антиль аралдарымен көрсетілген. Бұл доға тұрақты тектоникалық процестерге және теңіз деңгейінің ауытқуына ұшырады, бірақ эоценнің ортасына дейін сақталды және Кариб тақтасының шығыс және солтүстік шекараларында үзіліс-үзіліс құрлық көпірін қалыптастырды. Батыс тақта шекарасының бөлігі болатын қазіргі Орталық Америка Тынық мұхитында оқшауланған күйде болды. Палеоценнің соңында Оңтүстік Американың батыс шетінің континенттік көтерілуіне байланысты жергілікті теңіз деңгейінің төмендеуі бірнеше сүтқоректілер тобының алмасуына мүмкіндік берген толыққанды құрлық көпірін құрды. Мысалы, эоцен Солтүстік Америкасы мен Еуропасынан ксенартра, диделфид және форусрахсидтерге (бірақ олар сынға ұшырады) жатқан үлгілер, сондай-ақ палеоцен Оңтүстік Америкасынан Перадектке жатқан үлгілер анықталды.
Ұлы американдық алмасу
Ұлы Америкалық алмасу, онда құрлық және тұщы су жануарлары Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка арасында Кариб тақтасының (Орталық Америка) көтерілген батыс жиегі арқылы қоныс аударды, Пьяцензия дәуірінде шамамен 2,6 миллион жыл (млн) бұрын өркендеген кешірек оқиға болды.