Кіріспе

Бірнеше жылан түрінің жалпы атауы.

Аңқа жылан – тұмсығы жоғары қарай бұрылған, бір-бірімен байланысы жоқ, екі колбридті және бір псевдоксирофидті жылан туысына жататын бірнеше жылан түрінің жалпы атауы. Оларға мына туыстар жатады:
Heterodon – негізінен АҚШ және Мексиканың солтүстігінде кездеседі,
Leioheterodon – Мадагаскарға тән аңқа жыландар,
Lystrophis – Оңтүстік Американың аңқа жыландары. Солтүстік Американың Heterodon түрлері қауіп төнгенде өлі болып ойнау әдетімен – танатозбен белгілі.

Сипаттама

Қоянмұрынды жыландардың ең ерекше белгісі – олардың жоғары қарай тік тұрған мұрыны/ростральді қабыршағы, ол құмды топырақты қазуға, жаңа-жаңа бағыттармен қозғалыс жасау арқылы көмектеседі. Олар сондай-ақ, гумустың көп шоғырларында қуысады. Лиогетеродон түрлері кесірткелердің жұмыртқаларын қазып алады. Қоянмұрынды жыландар түсі мен өрнегі жағынан өте алуан түрлі. Heterodon nasicus және H. kennerlyi түрлері қара және ақ дақтармен құм түсті болады, ал H. platirhinos түсі орналасқан жеріне байланысты қызыл, жасыл, апельсин, қоңыр және меланистік (құрамында қара түс басым) болуы мүмкін. Олар кейде дақты, кейде бір түсті болады. Leiohetereodon geayi – қоңыр немесе күйдірілген түсті, қара ұсақ дақтары бар жылан. Сондай-ақ, тұтқындық жағдайда өсірілгенде көптеген әртүрлі морфтар кездеседі.

Мінез-құлық

Қауіпке ұшыраған кезде, шыршалы жыландар шыбырлап, мойындарын жалпақтап, көгершіндер сияқты басын жерден көтереді. Кейде олар шабуылдайтындай қимыл жасайды, бірақ нағыз гетеродонның шағуы өте сирек кездеседі. Осы мінез-құлқының арқасында оларға "құбыршық жылан", "үскір жылан", "жазықбас", "тарақбас", "таралып жазатын жылан" немесе "шыбырлағыш жылан" сияқты жергілікті атаулар берілген. Ескерту: Гетеродон үшін "құбыршық жылан" атауы орнықты қолданысқа сай келмейді. "Құбыршық жылан" – Африкалық, туыс емес, өте қауіпті улы жыланның (Bitis arietans) қабылданған атауы, ол қорғаныш позында мойнын жазбайды. Егер осы қорғаныш тактикасы жыртқышты тоқтатуға жеткіліксіз болса, гетеродон түрлері көбінесе арқаларына аударылып, өлі болып көрінеді, тіпті клоакасынан (сұйық күйде) жаман иісті мускус және нәжіс шығарып, тілдерін аузынан созып, кейде қан тамшыларын да көрсетеді. Егер оларды осы күйде тік етіп қойса, олар өлі екендерін көрсету үшін кері аунады. Жылан өлі болып көрінсе де, өлімге себеп болған қауіпті бақылайды. Жыртқыш жыланға қараса, жылан тез "тіріледі", ал жыртқыш көзін бұрса, жаңаруы кешігеді. Олар өте ұяң жыландар және көбінесе жапырақтарға, құмға және т.б. тығылып, жыртқыштардан жасырынады.

Диета

Гетеродондар күндізгі белсенді азықтанатындар, олар әдетте өздерінің жемірін тірідей жейді, қысып немесе денесін басып ұстамай, негізінен жемірін бағындыру үшін тек қана жақтарына сеніп тірейді. Көптеген хошмұрын жылан түрлері үшін олардың рационының басым бөлігі кеміргіштер мен кесірткелерден тұрады. Heterodon platirhinos ерекше жағдай, ол бақаларды жеуге маманданған, бірақ жұмыртқалар мен жәндіктер сияқты басқа тағамдар оның рационының 50% дейін құрауы мүмкін.

Тұтқында

Елік есімді жыландар көбінесе герпетокультурада кездеседі. Heterodon nasicus көбінесе күтім жасауға ең оңайы деп есептеледі, ал тұтқында өсірілген жануарларды табу оңай. Heterodon platirhinos та жиі кездеседі, бірақ олардың тамақтану талаптары кейбір күтушілер үшін қиындық туғызуы мүмкін, сондай-ақ, оларды тек кеміргіштермен тамақтандыру бауыр проблемаларына және қысқа өмір сүруге себеп болатыны туралы айтылатын деректер бар. Leioheterodon түрлері Мадагаскардан үнемі әкелінеді, бірақ олар тұтқында көбейтілмейді және өте ірі болады, сондықтан күтімге қатысты басқа да қиындықтар тудыруы мүмкін. Lystrophis түрлері коммерциялық бауырыштар саудасына салыстырмалы түрде жаңадан келді, қазір тұтқында көбейтіледі, бірақ қол жетімді елік есімді жыландардың ең қымбаттарының бірі болуы мүмкін. Кейбір штаттарда, мысалы Колорадо штатында, батыс елік есімді жыланды ұстауға қатысты қатаң заңдар бар. Ол Колорадоның туған жері саналады, сондықтан заңмен қорғалады. Заң бойынша, бір адам төрттен артық туған жерінің жыландарын ұстай алмайды және Колорадо штатында оларды тасымалдау, сату және көбейтуге тыйым салады.

Уыттылық

Қоян мұрынды жыландардың сілекейі шамалы улы және олар көбінесе, дөңгелек тісті жыландармен шатасады, олардың тістері ойық болып келеді және олжаны өлтіруге арналған сілекейі бар. Қоян мұрынды жылан сілекейі удың анықтамасына сай келмейді, себебі оларда инъекциялық жүйе жоқ және уытты жануарларға тән мінез-құлық байқалмайды. Шындығында, қоян мұрынды жыланның тістері тегіс, мықты және ойықсыз, ал шамалы улы дуверной секрециясы, осы туысқа атын берген ерекше тістерден шалқап жатқан дуверной безінен шығарылады. Қоян мұрынды жыланның сілекейін қолданып олжаны өлтіргені туралы ресми мәлімет жоқ, керісінше, олар олжаны кесіп, шаншып өлтіреді, осы процесті жеңілдету үшін олжаны басынан емес, бүйірінен шағады. Бір күні бір немесе бірнеше түрлер қазіргі жіктемені өзгертетін деректер ұсынса да, шамалы улы сілекейдің нағыз уға айналуы, инъекциялық механизмнің болмауы және у инъекциясына қарсы бейімделу оларды жіктеуді қиын қылатын жағдайды тудырады. Қоян мұрынды жылан, мүмкін, тек тамақтану кезінде ғана бөлінетін улы сілекейі бар, өтпелі түр ретінде сипатталады, ол уытты немесе уытсыз жануарлардың классикалық санаттарының ешқайсысына жатпайды. Олардың сілекейі аз мөлшерде адамға ауыр зақым келтірмейді, бірақ егер улы сілекейі үлкен мөлшерде және ұзақ уақыт бойы жараға түсіп кетсе, ісіну және жергілікті тіндердің зақымдануы, кем дегенде H. Nasicus түрінде проблема тудыруы мүмкін. Алайда, мұндай жағдайлар сирек кездеседі, себебі олар тістеуге бейім емес, оның орнына аузын жабық қалпында шабады немесе өлі болып көрінеді. Осы себептерге байланысты, олар 100 жылдан астам уақыттан бері үй жануарлары ретінде танымал, тіпті олар қожайындарының қолын тамақ деп қате түсініп, ашуға ұшыраса да.