Кіріспе

Жылан түрі Speciesbox
| сурет = Western Rat Snake.png
| сурет сипаттамасы = Техас штатының солтүстік-шығысында суда жүзіп жүрген батыс тышқан жыланы
| статусы = G5
| статустық жүйе = TNC
| статустық сілтеме =
| статусы2 = LC
| статусы2 жүйесі = IUCN3.1
| статусы2 сілтемесі =
| туысы = Pantherophis
| түрі = obsoletus
| авторы = (Say in James, 1823)
| синонимдер = *Coluber obsoletus
Elaphis holbrookii
Scotophis obsoletus
Elaphis obsoletus
Elaphe obsoleta
Pantherophis obsoletus
Pituophis obsoletus
Scotophis obsoletus
Pantherophis obsoletus
| синонимдер сілтемесі = Оның түс өзгерулеріне Техас тышқан жыланы кіреді. Шығыс Индиго жыланы (Drymarchon couperi) және Шығыс жарыскер (Coluber constrictor) сияқты АҚШ-тың шығыс жағындағы басқа жыландармен бірге оны "қара жылан" деп атайды.

Тіршілік ету ортасы

Пантерофис тұқымдасына жататын тышқан жыландары күндіз белсенді және әртүрлі ортада тіршілік етеді; кейбіреулері бір-бірінің ареалдарымен тоғысады. Олар батпақты жерлерге, далаға, жартастарға бейімделген, бірақ ерекше қызығушылықпен орманды аймақтарды, әсіресе емен ағаштарын жақсы көреді. Тышқан жыландары өте жақсы көтеріледі және уақытының көп бөлігін ағаштарда өткізеді. Қара тышқан жыланы да жақсы жүзе алады. Қыс айларында олар бірлескен қыстауларда, көбінесе мысбас және ағаш құйрықты жыландармен бірге қыстайды. Осы қарым-қатынас оның «қара ұшқыр жылан» деген танымал атына және бұл усыз түрдің улы түрлерді қыстауға жетектеп отырады деген сенімге әкелді.

Сипаттама

P. obsoletus ересектері өте үлкен болып өседі, олардың жалпы ұзындығы (құйрығын қоса алғанда) шамамен 180 см жетеді. Бұл Канадада кездесетін ең үлкен жылан. Рекордтық жалпы ұзындығы 244 см құрайды, бұл оны (ресми түрде) Солтүстік Америкадағы ең ұзын жылан етеді. Жас жануарлар сұр түсті фонға қоңыр дақтармен айқын өрнектелген (шағын түлкі жыландары сияқты: P. gloydi, P. ramspotti және P. vulpinus). Олар өскен сайын қараңғылану тез жүреді. Ересектерінің жоны жылтыр қара, ал еріндері, иегі және тамағы ақ түсті. Кейде ауыр тамақтанғаннан кейін тері созылғанда, қабықтар арасындағы теріде "ескірген" жасөспірімдік өрнектің іздерін көруге болады.

Жалпы атаулар

P. obsoletus-тің басқа да көп қолданылатын атаулары: сұр тышқан жылан, қара тауық жылан, қара колбер, тауық жылан, тау қара жылан, тау ұшқыш жылан, ұшқыш, тышқан жылан, қызыл қоңыр қара жылан, қабыршақты қара жылан, сиыр жылан, schwartze Schlange, ұйқылы Джон және ақ тамақ жарыскер.

Мінез-құлық

Толық өспеген кезде, тышқан жыландары көптеген жануарлардың, оның ішінде басқа жыландардың шабуылына ұшырайды. Есейгеннен кейін, оларды сүтқоректі жыртқыштар (америкалық норка сияқты, оның салмағы ересек тышқан жыланынан көп емес) және ірі жыртқыш құстар (әсіресе қызыл құйрықты қаздар) оңай жейді. Қорқып қалғанда, олар қозғалмай қалып, денелерін бүктемелі етіп жиырады. Егер олар одан да көп қауіп сезінсе, тез қашып кетеді немесе құйрықтарын дірілдетеді; құйрық дірілдету тышқан жыландарының де ерекшелігі болғанымен, бұл мимикрия емес, себебі зерттеушілер жыландардың құйрық дірілдетуді жыландар пайда болмас бұрын, жыртқыштардан қорғану үшін қолданғанын анықтады. Олар сондай-ақ жағымсыз иістің иіс бездерін бөліп шығарады, оны жыртқыш ұстағанда шығарып жібереді. Олар құйрықтарымен иісті таратып, қауіптің алдын алуға тырысады. Қара жыландар бұғауланғанда немесе ашуланғанда, өздерін қорғап, агрессивті бола алады. Ірі жыртқыш құстарға жасалған қарсы шабуылдар, көбінесе ұзын денелі жыландар жасаған, қатаң және ұзаққа созылған күреске әкелді. Өздерінің ерекше ептілігі мен күшті бұлшық еттерінің арқасында, қара тышқан жыланы кейде қызыл құйрықты қаздар, үлкен мүйізді соулар және қызыл иықты соулар сияқты қауіпті құс жыртқыштарды жеңіп, өлтіре алады, бірақ көп жағдайда құс жыланды өлтіріп қояды, ал екі жауынгер де қаза болуы мүмкін.

Тамақтандыру

P. obsoletus – бұл констриктор, яғни ол олжасын қысып, тосқауылдық шоктан туындаған жүрек-қан тамырларының жеткіліксіздігіне дейін жеткізеді. Кішкентай жануарлардың денесін орап алып, қан айналымын тоқтатып, терең гипотензиядан өлгенше, қысқаныштарын күшейтеді, содан кейін жеп қояды. Дегенмен, ол көбінесе егеуқұйрықтарды, тышқандарды және егежандарды жесе де, бұл батыс жыланы осы типтегі олжаға маманданған емес және қолына түскен кез келген кішкентай омыртқалы жануарды жейді. Бұл түрдің басқа да мүмкіндік туғанда жейтін олжаларына басқа жыландар (өз түрінен және басқа түрлерден), бақалар, кесірткелер, құрлар, сүңгуірлер, жас қояндар, жас опсомалар, сайрағыштар және құс жұмыртқалары кіреді. Бір жыланның бүкіл үйрек жұмыртқаларын жеп кеткені байқалған.

Көбею

P. obsoletus жұптасуы мамыр айының соңы мен маусым айының басында жүзеге асады. Аталық жылан өзінің құйрығын аналық жыланның денесіне орап, олардың клоакалары дерлік жанасады. Содан кейін аталық жыныс мүшесінің бірі – жартылай жыныс мүшесі, аналық жыныс мүшесіне, яғни клоакаға енгізіледі. Жұптасу бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылады. Бес аптадан кейін аналық 12-ден 20-ға дейін жұмыртқа салады, олардың ұзындығы – , ені – . Жұмыртқалар шамамен 65-70 күннен кейін, тамыз айының соңынан қазан айының басына дейін жарылады. Жаңа туған жыландардың ұзындығы – . Сонымен қатар, Pantherophis еркек туқымға жататындықтан, түрлік атауы – obsoletus еркек түрінде қолданылады. Pantherophis пен Elaphe туқымдарының бөлінуі қосымша филогенетикалық зерттеулермен расталды. 2001 жылы Бурбринк бұл түрді митохондриялық ДНҚ-ның географиялық үлгілеріне сүйене отырып, үш түрге бөлуді ұсынды. Ол жаңа жалпы атаулар берді және ескі ғылыми атауларды қайта жаңғыртты, нәтижесінде келесі комбинациялар пайда болды: шығыс тышқанжылан (Elaphe alleghaniensis, қазір Pantherophis alleghaniensis), орталық тышқанжылан (Elaphe spiloides, қазір Pantherophis spiloides) және батыс тышқанжылан (Elaphe obsoleta, қазір Pantherophis obsoletus). Дегенмен, бұл үш түр морфологиялық жағынан айқын ерекшеленбейді және барлық зерттелген морфологиялық белгілерінде үштасады. Жақындағы зерттеулер P. alleghaniensis және P. spiloides түрлерінің Онтариода еркін шағылысатынын көрсетті. 2008 жылы Коллинз және Таггарт Бурбринктың үш таксоны үшін (яғни, Scotophis alleghaniensis, Scotophis spiloides және Scotophis obsoletus) Scotophis туқымын қайта жаңғыртты. Бұл номенклатуралық өзгерістердің негіздемесі соңғы зерттеулермен жойылды.

Тұтқында

Батыс тышқан жыланын АҚШ-тың үй жануарлары саудасында тұтқында өсіруге болады, және ол леукистік, альбиностық және қабықсыз сияқты мутацияларға селекцияланды. Дегенмен, ол жүгері жыландары, патша жыландары, сүт жыландары және шошқа мұрынды жыландар сияқты басқа колбридтерге қарағанда аз танымал. Батыс тышқан жыландарының мінезі туралы пікірлер әртүрлі, бірақ тұтқында өсірілгендері жабайы туыстарына қарағанда тәуелсіздікке бейім емес деп хабарланады. Тиісті күтіммен, бұл түр тұтқында 15 жыл, тіпті одан да ұзақ өмір сүруі мүмкін.