Кіріспе

Жыландардың әртүрлі түрлерінің жалпы атауы.

Қабылан жыландары – патша жыландары, сүт жыландары, жүзім жыландары және индиго жыландарымен бірге Colubridae тұқымдасының Colubrinae кіші тұқымдасының мүшелері болып табылады. Олар орташа және ірі денелі жыландар, және Солтүстік жарты шардың көп бөлігінде таралған. Олар негізінен кеміргіштермен қоректенеді. Көптеген түрлері үй жануары ретінде ұстауға қолайлы және жағымды, ал жүгері жыландары әлемдегі ең танымал бауырымен жорғалаушы жануарлардың бірі. Барлық жыландар сияқты, оларға тым жақын келгенде, ұстағанда немесе шектегенде қорғанышқа өтеді. Дегенмен, қабылан жыландарының шағуы адамдар үшін қауіпті емес. Барлық colubridae жыландары сияқты, қабылан жыландары да адамдарға ешқандай қауіп төндірмейді. Қабылан жыландары бұрын толығымен усыз деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулер кейбір Еуропа және Азия түрлерінің аз мөлшерде уы бар екенін көрсетті, бірақ адамдарға қатысты бұл мөлшер өте аз. Бұрын көптеген қабылан жыландары Elaphe туысына жатқызылған, бірақ 2002 жылы митохондриялық ДНК талдауынан кейін олардың көп бөлігі қайта аталды. Осы мақалада атаулар TIGR деректер базасымен үйлестіріледі.

Жаңа әлемдегі тышқан жыландар

Bogertophis spp. Баха Калифорниялық тышқан жылан, B. rosaliae (Mocquard, 1899) Транс-Пекос тышқан жылан, B. subocularis (Brown, 1901)
Pantherophis spp. Шығыс шаян жылан, P. alleghaniensis (Holbrook, 1836)
Байрдтың шаян жылан, P. bairdi (Yarrow, 1880)
Ұлы жазық шаян жылан, P. emoryi (Baird & Girard, 1853)
Шығыс түлкі жылан, P. gloydi (Conant, 1940)
Астық жылан, P. guttatus (Linnaeus, 1766)
Қара шаян жылан, P. obsoletus (Say, 1823)
Батыс түлкі жылан, P. ramspotti (Crother, White, Savage, Eckstut, Graham & Gardner, 2011)
Сұр шаян жылан, P. spiloides (A. M. C. Duméril, Bibron & A. H. A. Duméril, 1854)
Шығыс түлкі жылан, P. vulpinus (Baird & Girard, 1853)
Pseudelaphe spp. Мексикалық тышқан жылан, P. flavirufa (Cope, 1867)
Senticolis spp. Жасыл тышқан жылан, S. triaspis (Cope, 1866)
Spilotes spp. Тауық жылан немесе сары тышқан жылан, S. pullatus (Linnaeus, 1758)
Ескерту: Жоғарыдағы түрлер тізімінде, жақшадағы автордың аты түрдің бастапқыда басқа туысқа жатқызылғанын көрсетеді. Жақшада емес автордың аты түрдің бастапқы сипатталған туысында әлі де сақталатынын білдіреді.

Таксономия

Соңғы жылдары Солтүстік Американың тышқан жыландарының туысы бойынша кейбір таксономиялық пікір таластар туды. Митохондриялық ДНК негізінде, Utiger және авторлар (2002) Солтүстік Американың Elaphe туысына жататын тышқан жыландарының, Pituophis және Lampropeltis сияқты жақын туыстарымен бірге, Еуропа және Азиядағы туыс түрлерден бөлек, монофилетикалық топ құрайтынын көрсетті. Осыған байланысты, олар барлық Солтүстік Америкалық (Мексиканың солтүстігіндегі) түрлер үшін Pantherophis Fitzinger деген қолда бар атауды қайта қолдануды ұсынды. Crother және авторлар (2008) Pantherophis-ке таксономиялық өзгерісті қабылдады.

Уыт

Барлық колбридтер сияқты, егеуқұйрық жыландары да адамдарға қауіп келтірмейді. Егеуқұйрық жыландары мүлдем уытсыз деп ұзақ уақыт сенгенімен, жақындағы зерттеулер кейбір Еуропа және Азия түрлерінде шамалы мөлшерде у бар екенін көрсетті, бірақ адамдар үшін бұл мөлшер өте аз.

Оң әсерлер

Барлық жыландар эктотермиялық түрлер, яғни олар гомеостазды сақтау үшін қоршаған ортаның температурасына тәуелді. Климаттың қазіргі өзгерісі көптеген бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің түрлеріне бейімделуге немесе эволюциялануға тым жылдам болады деп болжанғанымен, зерттеулер жылы климат шындығында да егеуқұйрық жылан түрлеріне пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Глобалды жылыну орташа белдеудегі егеуқұйрық жыландарға тропикалық аймақтардағыларға қарағанда аз қауіп төндіреді, себебі орташа белдеудегі егеуқұйрық жылан түрлері температураның кең ауқымына төзімді. Жалпы климаттың өзгеруі күндізгі және түнгі температураны арттырады. Бұл түнгі ортаны егеуқұйрық жыландарға аң аулауға қолайлырақ етеді, осылайша оларды түнгі уақытта белсендірек етеді. Түнгі белсенділіктің артуы егеуқұйрық жыландарға құстар сияқты ірі жемді ұстауға мүмкіндік береді, себебі аналық құстар көбінесе түнде ұяда жұмыртқаларын жатыр және нашар көріну жағдайынан егеуқұйрық жыландарды анықтау мүмкіндігі төмендейді. Глобалды жылыну хищтеушіліктің өзгеруіне де әкелуі мүмкін. Егеуқұйрық жыландар – бүркіттер сияқты хищтеушілердің жемі. Егеуқұйрық жыландар күндіз аң аулануға ұшыраса, температураның жоғарылауынан түнгі уақытта белсенді болуы оларды бүркіттердің хищтеуінен қорғайды. Салыстырмалы түрде суық аймақтардағы егеуқұйрық жылан түрлерімен салыстырғанда, төменгі ендіктегі егеуқұйрық жылан түрлері жылы климат жағдайларына байланысты ірі болады. Жалпы климаттың жылынуымен жоғары ендіктегі егеуқұйрық жыландардың орташа дене мөлшері ұлғаяды, бұл түрлерге көбірек жем ұстауға және осылайша олардың жалпы көбею жетістіктерін арттыруға мүмкіндік береді.

Теріс әсерлер

Солтүстік Америкадағы шығыс егеуқұйрық жылан түрлері жаһандық жылыну мен температураның көтерілуі салдарынан мінез-құлқында теріс өзгерістерге ұшырауда. Бұл өзгерістер Онтариодан Техасқа дейінгі егеуқұйрық жыландардың кең таралған ареалында әртүрліше көрінеді. Бұл аймақтардағы популяциялар әдетте сәуір айының соңында қыстамадан шығады. Дегенмен, олардың түнгі белсенділігінің артуы оларды жаңа түнгі жыртқыштардың қаупіне ұшыратады. Егеуқұйрық жыландар, мысалы, еншіктер мен сұрғындар сияқты түнгі жыртқыштарға дағдыланбаған болуы мүмкін және олжа ретінде оңай шалынуы ықтимал. Егеуқұйрық жыландар осы салыстырмалы түрде жаңа жыртқыштарға бейімделгенше, популяциялардың күшті жыртқыштыққа ұшырау қаупі сақталады.

Онтарионың сұр тышқан жыландарының өмірлік тарихының өзгеруі

Тышқан жыландары эктотермиялық түрлер болғандықтан, дене температурасын сақтау үшін оларға күн сәулесі мен жылу қажет. Солтүстік Америкадағы таралған әр тышқан жылан түрінің дене температурасының оптималды деңгейі әртүрлі. Онтариода тышқан жыландарының орташа оптималды дене температурасы 28,1 градус Цельсийді құрайды, ал жүкті ұрғашылары гестация кезеңінде терморегуляциялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін одан сәл жоғары температура талап етеді. Олардың белсенді маусымында (мамырдан қыркүйекке дейін) ауа температурасы сирек 28,1°C-қа жететіндіктен, Онтариодағы тышқан жыландары температураның қалыптыдан жоғары, тіпті күннің және жылдың ең ыстық уақытында 43 градусқа дейін көтерілуіне мүмкіндік беретін жерлерге талпынады. Бұл провинциядағы тышқан жыландарының белсенділік деңгейі мен уақытына өзгерістер әкеледі. Олар күндіз де, түнде де әдетте белсендірек болады, себебі олар үшін оптималды дене температурасын сақтау оңайырақ болады. Температураның жоғарылауымен мекендеу таңдаулары да өзгеруі мүмкін. Жыландар қазіргі уақытта тым салқын болғандықтан көп уақытын өткізе алмайтын орман немесе сарай сияқты жерлерде көбірек уақыт өткізе алады. Бұл Онтариодағы тышқан жыландарының популяциясының азаю қаупіне ұшырауына әкеледі. Алайда, климаттың өзгеруі салдарынан температураның жоғарылауы және белсенді маусымның ұзаруы осы жыландардың өсу және жетілу қарқынын арттыруы мүмкін.