Кіріспе

Жыландар туысы, DC Comics суперзұлымдары.

Kingsnakes – Lampropeltis туысына жататын, Жаңа дүниеде кездесетін жыландар. Олардың 26 түрі бар, ал олардың ішінде шамамен 45 түршесі белгілі. Бұл жыландар усыз және қоректену кезінде басқа жыландарды жейді (офиофагтар).

Сипаттама

Патша жыландары мөлшері мен түсі жағынан әртүрлі болады. Олардың ұзындығы 24 дюйм (61 см) немесе 60 дюйм (152 см) болуы мүмкін. Кейбір патша жыландары қоңырдан қараға дейін боялған, ал басқалары ақ, қызыл, сары, сұр және лаванды түстермен жарқын өрнектелген, олар сақиналар, бойлық жолақтар, дақтар және аттың жалағы тәрізді жолақтар құрайды. Көптеген патша жыландарының өрнектері өте айқын. Кейбір түрлері, мысалы, қызыл патша жыланы, мексикалық сүт жыланы және қызыл сүт жыланы, түсі мен өрнегінің ұқсастығынан аса улы коралл жыландарымен шатастырылуы мүмкін. АҚШ-та коралл жыландары мен олардың улы емес көрінетіндерін ажыратуға көмектесетін еске алу өлеңдерінің бірі: "Қызыл қарамен – досқа шақыр, қызыл сарымен – жанын қиыр". Басқа нұсқалары: "Қызыл сарымен – жанын қиыр, қызыл қарамен – уы жоқ", және жол қозғалысы шамдарының ретін еске түсіру: "Сары, қызыл – тоқта!". Бұл өлеңдер тек Оңтүстік АҚШ-та кездесетін үш коралл жылан түріне қатысты: Micrurus fulvius (шығыс немесе жалпы коралл жыланы), Micrurus tener (Техас коралл жыланы) және Micruroides euryxanthus (Аризона коралл жыланы). Әлемнің басқа аймақтарында кездесетін коралл жыландарының өрнектері әлдеқайда ерекше болуы мүмкін, мысалы, қызыл жолақтар қара жолақтарға жанасқан, тек қызыл және көк жолақтар болған, немесе жолақтар мүлдем болмаған.

Этимология

Лампропельтис грек тіліндегі "жарық қалқан" сөздерін қамтиды: λαμπρός lampro(s) ("жарық") + πέλτη pelt(ē) ("peltē қалқан") + is (латын жұрнағы). Бұл атау олардың тегіс, эмаль тәрізді арқалық қабықшаларына сілтеме жасайды. "Патша" деген жалпы атама (патша кобра сияқты) оның басқа жыландарды жеу қабілетіне байланысты берілген.

Таксономия

Патша жыландарының таксономиялық қайта жіктелуі, көптеген герпетилдер мен басқа жануарлар сияқты, тоқтаусыз жүре беретін процесс. Патша жыландарының түрлері мен/немесе өзара жақын аумақтарда қоныстанған түр-тұқымдары арасында күтпеген будандасу жиі кездеседі, осының нәтижесінде жаңа түс түрлері мен айырмашылықтар пайда болады, ал таксономистерге жіктеуде қиындықтар туғызады. Көбінесе әртүрлі зерттеушілер пікір келістіре алмайды: біреуі жабайы жыландар тобының жеке түр екенін дәлелдейтін дереккөз келтірсе, екіншісі жаңадан табылған топтың тек аймақтық түр-тұқым екенін дәлелдеуге тырысады. Мысалы, L. catalinensis жағдайында, қазірге дейін тек бір ғана мысалы белгілі, сондықтан жіктелуі нақты емес; бұл жеке дана бір түсті балалардың арасындағы ерекше түсті жылан болуы мүмкін, тіпті қазіргі кезде белгісіз, жергілікті түр-тұқымның жалғыз құжатталған мысалы болуы да мүмкін. Бүкіл жүйе үздіксіз дамып, өзгеріп отырады.

Ауқым

Патша жыландары Солтүстік Америкаға тән, олар АҚШ-тың және Мексиканың барлық аймақтарында кездеседі. Бұл туыс тропикалық ормандар, бұталы жерлер және шөлдер сияқты әртүрлі орталарға бейімделген. Жалпы алғанда, патша жыландары Солтүстік Американы бастан-аяқ кесіп өтеді, кейбіреулері Монтана, Солтүстік Дакота, Нью-Джерси, Иллинойс және Огайо штатына дейін солтүстікке қарай жетеді; осы аймақтардың оңтүстігінде патша жыландарын АҚШ-тың төменгі 48 штатының барлық түкпір-түкпірінде кездестіруге болады. Патша жыландары Мексиканы да бастан-аяқ кесіп өтеді, тіпті Мексика-Гватемала шекарасына дейін таралған. Одан оңтүстікке қарай, Гондурас сүт жыланы сияқты сүт жыландары Орталық Америкада патша жыландарының басым түріне айналады.

Жыртқыш жануарлар

Патша жыландары көбінесе жыртқыш құстар сияқты ірі омыртқалы жануарлардың жемтігі болып табылады. Тарантулалар да кейде оларды жем етеді, бірақ басқа патша жыландары да елеулі қауіп төндіреді. Патша жыландарының барлық түрлері жылан және басқа жорғалаушыларды жейді, ал жергілікті бәсекелестеріне шабуыл жасау мүмкіндігі болса, одан бас тартпайды.

Әдеп-тәрбие және тамақтану

Патша жыландары негізінен құрлықта тіршілік етеді, бірақ олар сонымен қатар жақсы көтеріле де, жүзе де алады. Патша жыландары өз жемдерін өлтіру үшін мойын қысып өлтіруді қолданады және тамақтануда мүмкіндікті пайдалануға бейім. Олар басқа жыландарды (офиофагия) іздеп жейді, оның ішінде зілзала жыландары, су жыландары, шошқа мүңкілдері және мысбас сияқты уытты жыландар да бар. Патша жыландарының уытсыз жемтің түрлеріне гофер жыландары, жүгері жыландары, бұқа жыландары, байлам жыландары, қызғылт боа, су жыландары және қоңыр жыландар жатады. Патша жыландары сонымен қатар көптеген кесірткелер, кеміргіштер, құстар мен жұмыртқаларды жейді. Қарапайым патша жыланы басқа жыландардың уына төзімді екені белгілі және ол зілзала жыландарын жейді, бірақ әртүрлі аймақтардан келген жыландардың уына төзімділігі болуы мүмкін емес.