Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Стандартты Хиггс моделінің баламалы модельдері – көптеген бөлшектер физиктері Хиггс бозонының қазіргі кездегі кейбір мәселелерін шешу мақсатында қарастыратын модельдер. Қазіргі таңда ең көп зерттеліп жатқан екі модель – кванттық тривиалдық және Хиггс иерархиясы мәселесі.
Alternative models to the Standard Higgs Model are models which are considered by many particle physicists to solve some of the Higgs boson's existing problems. Two of the most currently researched models are quantum triviality, and Higgs hierarchy problem.
Шолу
Бөлшек физикасында элементар бөлшектер мен күштер бізді қоршаған әлемді құрайды. Физиктер осы бөлшектердің қалай әрекет ететінін және олардың бір-бірімен қалай өзара әрекеттесетінін Стандартты модель арқылы түсіндіреді – бізді қоршаған әлемнің көп бөлігін түсіндіруге қабілетті, кеңінен қабылданған жүйе. Бастапқыда, осы модельдер жасалып, тексерілген кезде, олардың математикалық негізі, бұрын тексерілген салаларда қанағаттанарлық болғанымен, элементар бөлшектердің массасы болуына тыйым салды, бұл осы бастапқы модельдердің толық еместігін анық көрсетті. 1964 жылы үш физик тобы дерлік бір уақытта бөлшектерге масса берудің қалай мүмкін екенін сипаттаған мақалаларын жариялады, бұл симметрияны бұзу деп аталатын тәсілді қолданды. Бұл тәсіл бөлшектерге масса алуға мүмкіндік берді, бұл ретте бөлшек физикасы теориясының басқа, жарамды деп есептелген бөліктерін бұзбады. Бұл идея Хиггс механизмі деп аталды, ал кейінгі эксперименттер мұндай механизмнің бар екенін растады, бірақ оның қалай жүзеге асатынын нақты көрсетпеді. Табиғатта бұл эффекттің қалай пайда болатыны туралы ең қарапайым теория, сондай-ақ Стандартты модельге енгізілген теория, егер белгілі бір "өріс" (Хиггс өрісі деп аталады) кеңістікте таралып, элементар бөлшектермен белгілі бір тәсілмен өзара әрекеттессе, онда табиғатта Хиггс механизмі пайда болады деуге болады. Стандартты модельдің негізгі нұсқасында бір өріс және бір Хиггс бозоны бар; ал Стандартты модельдің кейбір кеңейтулерінде бірнеше өріс және бірнеше Хиггс бозоны бар. Хиггс өрісі мен бозоны симметрияның бұзылуын түсіндірудің бір жолы ретінде ұсынылғаннан бері, Хиггс өрісінің болуын қажет етпейтін симметрияны бұзу механизмі қалай жүзеге асуы мүмкін екенін көрсететін бірнеше баламалы теориялар ұсынылды. Хиггс өрісі немесе Хиггс бозоны жоқ модельдер Хиггссіз модельдер деп аталады. Бұл модельдерде, қосымша (Хиггс) өрісінің орнына, күшті өзара әрекеттесетін динамика электрослақ симметрияны бұзатын нөлдік емес вакуумдық күту мәнін тудырады.
In particle physics, elementary particles and forces give rise to the world around us. Physicists explain the behaviors of these particles and how they interact using the Standard Model—a widely accepted framework believed to explain most of the world we see around us. Initially, when these models were being developed and tested, it seemed that the mathematics behind those models, which were satisfactory in areas already tested, would also forbid elementary particles from having any mass, which showed clearly that these initial models were incomplete. In 1964 three groups of physicists almost simultaneously released papers describing how masses could be given to these particles, using approaches known as symmetry breaking. This approach allowed the particles to obtain a mass, without breaking other parts of particle physics theory that were already believed reasonably correct. This idea became known as the Higgs mechanism, and later experiments confirmed that such a mechanism does exist—but they could not show exactly how it happens. The simplest theory for how this effect takes place in nature, and the theory that became incorporated into the Standard Model, was that if one or more of a particular kind of "field" (known as a Higgs field) happened to permeate space, and if it could interact with elementary particles in a particular way, then this would give rise to a Higgs mechanism in nature. In the basic Standard Model there is one field and one related Higgs boson; in some extensions to the Standard Model there are multiple fields and multiple Higgs bosons. In the years since the Higgs field and boson were proposed as a way to explain the origins of symmetry breaking, several alternatives have been proposed that suggest how a symmetry breaking mechanism could occur without requiring a Higgs field to exist. Models which do not include a Higgs field or a Higgs boson are known as Higgsless models. In these models, strongly interacting dynamics rather than an additional (Higgs) field produce the non zero vacuum expectation value that breaks electroweak symmetry.