Кіріспе

Американдық кәсіпкер Томас Стивен Монаган (1937 жылғы 25 наурызда туған) – 1960 жылы Domino's Pizza компаниясын құрған американдық кәсіпкер. Ол сонымен қатар Мичиган штатының Энн-Арбор чартерлік округінде орналасқан Domino's Farms кеңсе паркінің иесі, оның құрылысын алғаш рет 1984 жылы бастаған. 1983 жылдан 1992 жылға дейін ол MLB-ның «Детройт Тайгерс» командасына ие болды. Монаган – терең дінші католик және 38 жылдық еңбек жолынан кейін 1998 жылы Domino's Pizza, Inc. компаниясынан зейнеткерлікке шықты. Монаган компанияның 93 пайызын Bain Capital компаниясына шамамен 1 миллиард долларға сатты, компанияның күнделікті басқару ісінен қол үзді және одан кейін уақытын және мол байлығын католиктерге арнады. Өмірге қарсы қозғалысты және басқа да католик ұстанымдарын қолдап, «ұлттың моральдық дағдарысын» жеңу мақсатында жүздеген миллион доллар жұмсады. Ол 1962 жылы пицца жеткізіп жүрген кезде танысқан Марджори Зайбахқа үйленді, олардың төрт қызы бар: Маргарет, Сьюзан, Мэри және Барбара. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, олардың 10 немересі және бір шөбересі бар.

Ерте өмір

Әкесі төрт жасында қайтыс болғаннан кейін, Монаганның анасы оны өзі тәрбиелеуде қиындықтарға тап болды. Алты жасында, 1943 жылы, Монаган мен оның кіші інісі Джим 1949 жылы анасы оларды қайта алып келгенге дейін жетімдер үйіне орналастырылды. Ол 1959 жылы құрметті түрде әскерден босатылды.

Доминоның пиццасы

1959 жылы Монаган Мичиган штатының Энн-Арбор қаласына оралып, Мичиган университетіне сәулетші болу мақсатымен түсті. Монаган мәзірден сэндвичтерді алып тастап, университет кампустарына пицца жеткізуге көшті, жеткізуді жақсарту үшін жаңа, жылуды сақтайтын пицца қорабын ойлап тапты. Бұл жаңа қорап, бұрынғы картонды қораптардан айырмасы, ішіндегі пиццаларды бүлдірмей, бір сапарда көбірек пицца тасымалдауға және оларды ыстық күйінде жеткізуге мүмкіндік берді. 1998 жылы Монаган Domino's Pizza акцияларының 93 пайызын Бостон қаласындағы Bain Capital инвестициялық фирмасына шамамен 1 миллиард долларға сатқаны хабарланды. Ann Arbor Township, Мичиган штаты, Ann Arbor қаласының жанында орналасқан.

"Гирен Бургер Компани"

2011 жылдың желтоқсанында Монаган өзінің екінші жылдам қызмет көрсететін мейрамхана бренді – Gyrene Burger Company-ны іске қосты. Әскери тақырыптағы бургер жеткізу концепциясы Монаганның АҚШ Теңіз жаяу әскерінде қызмет өткерген кезіне саяхаттайтын сияқты болды. "Gyrene" термині 1940-1950 жылдары теңіз жаяу әскеріне берілген лақап есім ретінде қолданылған. Gyrene Burger-де Монаган, құқығы бар теңізшілерге және басқа әскери бөлімдердің ветерандарына франшиза алуға жеңілдіктер ұсынды. Брендтің бірінші дүкені Флорида штатының Неаполь қаласында орналасқан, бірақ кейін Теннесси штатының Ноксвилл қаласына көшірілді. 2018 жылдың тамыз айына қарай, ешбір дүкен жұмыс істемейді.

Бос уақыт

Монаганның "Домино пиццасынан" жинаған байлығы оған жұмсақ тіршілік кешуге мүмкіндік берді. Алайда, С. С. Льюистің мақтаныш туралы бір абзасын оқығаннан кейін ("Mere Christianity") ол Бейсболдың Бас лигасының комиссары Боуи Кунмен жақын дос болып, іскер серіктес атанды және оның көптеген қайырымдастық жобаларына қатысты. Монаган 1992 жылы "Тайгерс" командасын өзінің бәсекелесі Майк Иличке, "Little Caesar's Pizza" иесіне сатты. Пицца мен бейсболға деген құмарлығын біріктіре отырып, 1986 жылы жазған автобиографиясын "Пицца Тайгер" деп атады.

Франк Ллойд Райт

Монаган Франк Ллойд Райттың сәулет өнерінің жанкүйері, ал Мичиган штатының Энн-Арбор қалашығындағы Domino бас кеңсесі Райттың Прайри мектебі сәулетінің үлкен масштабта бейімделген нұсқасына ұқсайды. Бас кеңсесінің мекенжайы – Франк Ллойд Райт даңғылы, 24-үй – Монаганның оған деген құрметін көрсетеді. Ол Райтқа тиесілі заттарды жинаушылардың бірі, оның ішінде 1,6 миллион доллар төлеген еменнен жасалған асхана үстелі мен орындықтар бар. Ол Мичиган штатындағы Драммонд аралының бір бөлігін сатып алып, Райт стилінде салынған ғимараттары бар жеке курорттық кешен құрды, кейін оны Клифтон Хейли мен Денни Бейлиге сатты.

Басқа

Монаганның тағы бір қымбат құмарлығы автомобильдер болды, және бір кезде оның коллекциясында әлемдегі алты Bugatti Royales машинасының бірі болды, ол 1986 жылы оған 8,1 миллион доллар төлеген, ал 1991 жылы 8 миллион долларға сатқан. 1990 жылдардың басында ол Гондурас таулы қаласында әсем үй салдырды, сондай-ақ 1972 жылғы жер сілкінісінен қираған ескі собордың орнына Никарагуаның Манагуа қаласында жаңа собордың құрылысын қаржылап, бақылауын жүзеге асырды.

Католик филантропиясы мен белсенділігі

Монаган – өмірге жақтас істерге ерекше қызығушылық танытатын католик. Ол бірнеше католик ұйымдарын және білім беру орындарын құрды немесе құруға көмектесті. Композитор Стивен Эдвардстың оркестрлік Ave Maria Mass шығармасын Монаган "Аве Мария колледжі мен Аве Мария құқық мектебінің негізін қалауға түрткі болған рухани міндеттемелерді музыка арқылы жеткізу үшін" тапсырыс берген. Бұл масса 2002 жылы CD-ге жазылып, композитор тарапынан 11 қыркүйектегі оқиғаның құрбандарына арналды. Монаган күнделікті қасиетті миссаға қатысуды, тәулік сайын дұға оқуды және жиі қасиетті итарлау рәсімін өткізуді жақтайды. Ол сондай-ақ қалған 1 миллиард долларын қайырымдылыққа жұмсауға уәде берді. Монаган ешқашан «Құдай сөзі» қауымдастығының мүшесі болмағанын айтса да, 1989 жылы жеті ұйымның коалициясы (соның ішінде Ұлттық әйелдер ұйымы, Латын Америкасы ынтымақтастық комитеті және Энн-Арбордағы аборт құқықтарын қорғау комиссиясы) Монаган мен «Құдай сөзі» арасындағы байланысқа қарсылық білдірді.

Католиктік ұйымдар

1983 жылы ол Mater Christi Foundation, қазір Ave Maria Foundation деп аталатын, католиктік білім беру, БАҚ, қоғамдық жобалар және басқа да қайырымдылық қызметтеріне бағытталған ұйым құрды. Монаган – Legatus International ұйымының негізін қалаушы және бас директоры. Бұл ұйымға бизнес басшылары, президенттер, бас директорлар және олардың жұбайлары кіреді, олар католик дінін зерттеуге, оның қағидаларын өмірге енгізуге және таратуға міндеттенген. 1987 жылы құрылған Legatus, 5000-нан астам мүшесіне католиктік ішкі дүниесін «Базарда Мәсіхтің елшілері» ретінде батыл көрсетуге мүмкіндік береді. 1988 жылы Папа Иоанн Павел II Legatus мүшелеріне үн қатты, оларды шақырып: «Әлемге бизнес саласындағы христиандық этиканың нағыз куәгерлері керек, ал Шіркеу сіздерден осы рөлді батылдықпен және табандылықпен орындауды сұрайды». 1997 жылы ол бұрынғы евангелист пастор Аль Крестаны Ave Maria Communications басшылығына тартты, ол Америкадағы алғашқы католик радио-апостолаты болып, Ave Maria Radio деген кең танымал аталыммен белгілі болды. Ол сондай-ақ абортқа қарсы саяси әрекеттер комитеті – Ave Maria List және Томас Мор заң орталығын құрды. Бұл заң фирмасы абортқа қарсылық, бір жынысты неке және секуляризм сияқты консервативтік мәселелерді қолдауға арналған. Оның қоры Spiritus Sanctus академияларын да құрды. Бұл бастауыш мектептерді Доминикан қарындастары, Мәрі шешесінің Евхаристиясы басқарады. Ave Maria Foundation кейіннен жоғары білім беруге көшті және университет пен заң мектебін құрды. Осы бағыттың өзгеруімен қатар, Ave Maria Foundation құрған көптеген коммерциялық емес ұйымдар тәуелсіз болды немесе Ave Maria Foundation гранттарынан алынып тастау процесінде. Монаган Opus Dei мүшесі ретінде танымал және көптеген консервативтік католик ұйымдарымен және істерімен байланысты. Монаган Priests for Life ұйымына демеушілік етеді, бұл Рим католиктерінің абортқа қарсы және өмірді қолдайтын ұйымы. Ол Мальтаның Әскери орденінің мәртебелі гранд офицері.

Ave Maria заң мектебі

Аве Мария заң мектебі, бұрын Мичиган штатының Энн-Арбор қаласында орналасқан, 2000 жылы есігін ашты және 2005 жылы Америка адвокаттар қауымдастығынан толық аккредиттеу алды. Бұл мектеп Детройт Мерси католик университетінің бірнеше профессорының арманы болды, олар университет мектептегі жылдық "Қызыл миссасында" Мичиган Жоғарғы Сотының про-choice көзқарасын ұстанатын бірнеше мүшелерінің қатысуына рұқсат берген кезде осы оқу орнынан кетіп қалды. Профессорлар Стивен Сафранек, Молли Мерфи, Ричард Майерс және Джозеф Фалви жаңа, ортодоксал католик заң мектебін құруға кірісіп, өз идеяларын Монаганға (бұрын Францискан университетінде жаңа заң мектебін ашуды ынталы қолдаған) ұсынды. Олар Монаганның Ave Maria қоры арқылы қаржылай қолдау көрсетуін қамтамасыз етті. Бірге олар Америка Католик университетінің заң факультетінің деканы және Детройт Мерси заң мектебінің бұрынғы деканы Бернард Добранскиді жаңа мектептің деканы ретінде басқаруға шақырды. Монаган мектептің директорлар кеңесінің президенті болды. Факультет құрамында консервативті заң ғалымы және Жоғарғы Сотқа үміткер судья Роберт Борк та болды. Жоғарғы Сот судьясы Антонин Скалия мектептің оқу бағдарламасын жасауға көмектесті, ал мектептің алғашқы жылдық Ave Maria лекциясын 1999 жылы Жоғарғы Сот судьясы Кларенс Томас оқыды. Мектептің мақсаты – құзыретті, адал адвокаттарды тәрбиелеу, олар заңгерлік мамандықтың барлық саласына әсер етіп, табиғи құқық теориясын дамытуға септігін тигізу. Аве Мария заң мектебі Мичиган штатының соңғы түлектерін 2009 жылдың көктемінде бітіріп, Флорида штатының Неаполь қаласына толығымен көшті. Мичиган штатының Ипсиланти қаласында аккредиттеу процесін жеделдету үшін Монаган Орчард көліндегі Сент-Мэри колледжін және Никарагуадағы кампусты сатып алып, оны Американың Аве Мария колледжі деп атады. Бірақ қаржы тапшылығына байланысты, колледж профессорлар мен студенттердің наразылығына қарамастан, 2007 жылы жабылды. Мектептің жабылуын болдырмау үшін балама қаржыландыру табылған жоқ. Сент-Мэри колледжі сатылып, қазір жақын орналасқан Мадонна университетінің басқаруында.

Флоридадағы Аве Мария университеті

2002 жылдың басында Монаган Энн Арборда, оның Доминоның пиццасына тиесілі және жалға берген үлкен корпоративтік кеңсе паркі – Доминоның фермаларында Аве Мария университетін құруға тырысты. Жоспарға 250 фут биіктіктегі крест орнату кірді, ол Бостандық мүсінінен де биік. Монаганның 50% үлесі бар Баррон Коллиермен құрылған бірлескен кәсіпорын қаладағы университетке жатпайтын барлық жылжымайтын мүлікті басқарады және 11 000 үй мен бірнеше бизнес ауданын салуды жоспарлап отыр. "Пулте Хоумс" компаниясы жеке тұрғын үйлердің көп бөлігін салуға келісті. 2005 жылы Монаган қаланың сауда орындарындағы дүкендерге контрацептивтер мен порнография сатуға тыйым салынатынын мәлімдеді, бұл мәлімдеме Американдық азаматтық бостандықтар одағынан заңдық сынға ұшырады. Сот процесіне қауіптенген Монаган мен әзірлеушілер 2007 жылдың наурыз айында католик доктринасын заң ретінде қолдану мүмкін емес деген пікірді қайтару үшін ұлттық ақпараттық кампания ұйымдастырды. "Жабайы табиғатты қорғаушылар" да жобаға қарсы шығып, оның жойылып бара жатқан Флорида пантерасының қоныс орындарын жойып жатқанын мәлімдеді.

Ave Maria өзара қорлары

Монаган 2001 жылы мамыр айында Schwartz Investment Counsel, Inc. компаниясының өкілі, досы Джордж П. Шварцтан «Аве Мария католик құндылықтары қорын» іске қосуды сұрап, «Аве Мария» өзара қорларын құруға көмектесті. Қазіргі таңда «Аве Мария» өзара қорларының саны беске жетті. Олар католик шіркеуінің негізгі ұстанымдарына сай келетін компанияларға инвестиция жасағысы келетін инвесторларға бағытталған деп сипатталады. Қор өз акционерлерін «әдепті және жауапты инвесторлар» деп атайды. Қор жеке инвесторлар үшін 1000 долларлық ең төменгі инвестиция сомасымен ашық. Монаган Католиктер кеңесінің мүшесі. Кеңес компанияларға инвестиция жасамас бұрын, олардың діни талаптарға сай келуін бағалайды. Контрацепциямен айналысу, некеде тұрмаған серіктестерге жәрдемақы төлеу, порнография және аборт – қорға инвестиция жасауға компанияның құқығын жоятын мәселелердің бір бөлігі. Лу Холц, Ларри Кудлоу, Майкл Новак, Филис Шлафлай және Пол Рони – осы қордың Католиктер кеңесінің басқа да мүшелері. Кардинал Адам Майда (Детройт архиепископиясынан) кеңестің діни мәселелер жөніндегі кеңесшісі болып табылады.

Саяси қолдау

Монаган Республикалық партия саясатында белсенділік танытты және 2008 жылғы президенттік науқанында Сэм Браунбектің басты қаржылық демеушілерінің бірі болды. Монаган 2020 жылғы президенттік науқанында Дональд Трампты да қолдаған.