Кіріспе

Л. Франк Баумның 1905 жылғы "Икс патшайымы Зикси немесе Сиқырлы плащтың тарихы" романы – Л. Франк Баумның балаларға арнап жазған және Фредерик Ричардсон салған кітабы. Алғаш рет 1904 жылдың қарашасынан 1905 жылдың қазанына дейін 20 ғасырдың басындағы американдық балалар журналы "Сент-Николас" беттерінде бөлім-бөлім жарияланды, ал кейіннен 1905 жылы "The Century Company" баспасы кітап түрінде шығарды. Кітаптың оқиғасы Ноланд пен Икс есімді, Оз еліне жақын орналасқан екі аймақта өріледі. Баум өзі бұл кітабының ең жақсы туындысы екенін айтқан. Ұлы Фрэнк Джослин Баумға жазған хатында: «Бұл мен жасаған барлық кітаптарымнан көне заманғы ертегіге ең жақын», – деп жазды және көп жағынан бұл кітап Оз кітаптарынан гөрі ертегінің құрылымын жақсы сақтайды. 1914 жылы кітап "Оздың сиқырлы плащы" деген фильмге айналдырылды. Оқиғаның бір бөлігі Оз елінде болмаса да, фильм түсірілген кезде Баумның ең танымал туындысы – Оз франшизасы екені анық болды. "Икс патшайымы Зикси" кітабының авторлық құқығын 1971 жылы "Dover Publications" баспасы сатып алып, кітапты түпнұсқа суреттерімен және Мартин Гарднердің жаңа кіріспесімен қайта басылымға шығарды. АҚШ-та 1923 жылға дейін жарық көрген барлық кітаптар сияқты, бұл кітап та қазір жалпыға қолжетімді.

Сюжет

Ай толған түнде Лулея патшайымның әміршілігіндегі жұлдыздар Бүрзе орманында би билейді. Лулеа оны тоқтатуға шақырады, өйткені "біреу тіпті көңіл көтеруден шаршауы мүмкін". Оларды қызықтыру үшін басқа бір жұлдыз жұлдыздық сиқырмен араластыратын нәрсе жасауды ұсынады. Бірнеше идея қарастырылып, қабылданбағаннан кейін, жұлдыздар киетін адамға бір тілекті орындай алатын сиқырлы плащ жасауды шешеді. Оны ұсынған жұлдыз Эспа мен Лулея патшайымның пікірінше, мұндай жамылғы өлімге ұшырағандарға көп пайда әкеледі. Алайда, оның тілектерді орындау күші, егер плащ бұрынғы иесінен ұрланса, қолданылмайды. Жұлдыздар алтын шапанды бітіргеннен кейін, король жаңа ғана қайтыс болған Ноланд патшалығынан Ереол келеді. Айдағы Адамның кеңесі бойынша Эреол Ноландқа алғашқы бақытсыз адамға сиқырлы плащты беру үшін жіберіледі. Сол арада Ноландтың бес жоғары кеңесшісі астанасы Ноледе жиналып, патшаның қайтыс болғанын білдіретін қоңырауды шақыру үшін оның қызметшісі Джиккиге рұқсат беруден бас тартады. Ноландтың заң кітабын (патша қол жетімді болмаған кезде ғана пайдаланылады, өйткені корольдің еркі Ноландта заң болып табылады) алып, кеңесшілер күн шыққанда Ноледің шығыс қақпасынан өтетін қырық жетінші адамның патша немесе патшайым деп жариялануы керектігін біледі. Келесі күні бес кеңесші шығыс қақпаға жиналып, Нолеге кіретін шеруді санайды. 47-ші орынды Тимоти (барлығы "Бад" деп атайды) алады, ол паромшының жетім баласы, оның қарындасы Мег ("Флафф" лақап атымен) Ноль қаласының кір жуғыш қызын, қатаң әпкелері Риветтпен қалаға кіреді. Олардың үйінен Нолеге бара жатқанда, Эреол Флаффты кездестіреді және оған Риветттің Бадты жаман күткеніне байланысты бақытсыз болғандықтан, оған сиқырлы плащ береді. Жамылғының күші алғаш рет Флафтың қайтадан бақытты болуын тілегенінде көрінеді, ол солай болады. Бұдды патшаны Ноле халқы мен жоғары кеңесшілері жаңа патша ретінде қарсы алды. Оның қарындасы Флаф принцесса Флафқа айналады, олар патша сарайында тұрады. Риветт әпкесі сарайдың жоғарғы бөлмесіне орналасады. Бад пен Флаф жаңа билік орындары мен дүние-мүлкімен мақтана отырып, Риветт әпкесі өзінің жақсы табысы туралы хабарды достарына таратуды қалайды. Ол Плюфтан жамылғысын киіп алуға бола ма деп сұрайды, ал ол жүріп-тұрудан шаршап, ұшатын болса екен деп тілейді. Риветт әпкесі екі қанатты пайда болады, бұл оған алдымен қорқыныш туғызады, бірақ ол көп ұзамай оларды қолдануда өте шебер болады. Принцессаға қайтып бара жатқанда, плащ патша кеңесшілері мен патшаның құлының қолынан өтеді, олардың әрқайсысының тілегі бірден орындалады. Мистраль Кваво Ноландтан тік таулар арқылы Икс еліне өтеді, оның патшайымы Зикси сиқырлы плащ туралы біледі және оны айнадағы өзінің бейнесін өзі жасағандай әдемі етіп жасауға тырысады. Зиси 683 жаста, бірақ оның сиқыры оған ұзақ уақыт бойы он алты болып көрінуге мүмкіндік берді; алайда, патшайымның бейнесі ол шын мәнінде қаншалықты ескі болып көрінеді. (Бұл "Оз еліне жол" кітабына қайшы келеді, онда "Оз сиқыршысы" Сикси патшайымды мыңдаған жыл өмір сүрген деп атайды. Әрине, ол жай ғана қателескен болуы мүмкін; немесе сиқырлы плащ оқиғасы жай ғана көптеген жылдар бұрын болған болуы мүмкін.) Ікс пен Ноланд сөйлеспегендіктен, Плюх ханшайымы оған плащты жай ғана бермейді деп сеніп, патшайым Зикси өзін маскалап, Ноландта сиқыршылық мектебі ашады. Принцесса Флуф өзінің екінші ең жақсы шапанының бір оқушысы ретінде келеді; Зикси принцессадан басқа, сиқырлы шапанын киюді талап еткенде, ұры болатыны анықталады. Кейін Зикси Икс патша әскерін Ноландты жаулап алуға бастап келеді, бірақ кеңесшілер өздерінің тілектерін орындаған қабілеттерін пайдаланып, басқыншыларды таулар арқылы кері қайтарады. Зикси қайтадан киімін ауыстырып, Ноландтың патша сарайына келіп, принцесса Флафтың қызметші қыз ретінде жұмысқа орналасады. Ол ханшайымның бөлмесінде жалғыз қалғанда, Зикси сиқырлы плащтың көшірмесін жасап, ханшайымның сиқырлы плащын осымен алмастыруды шақырады. Ол ұрлық кезінде ұсталмайды, бірақ Зикси масканы өзі пайдалануға тырысқанда, оның күші сәтсіз аяқталады, өйткені оны ұрлады. Оның күші жоғалды деп сенген Зикси жамылғыны орманда қалдырады. Икс патшайымы қайғылы, бірақ ағашта секіруді қалаған аллигатормен, балық сияқты жүзуді қалаған буғамен және еркек болғысы келетін қызбен кездесу арқылы ол өзінің бақытсыз болғаны ақымақтық екенін түсінеді. Роли Роугилер Ноланд пен Икс көшелерінің үстіндегі биік а...

Орнату

Оқиға Ноланд және Икс патшалықтарында өтеді, Баум оларды Оз жерінің солтүстігіндегі өтпейтін шөлдің ар жағына орналастырады.

Фильмге бейімделу

1914 жылы Оз кино өндірісі компаниясы "Оздың сиқырлы плащы" атты "Икс патшайымы Зиксидің" бес барабанды көркем фильм нұсқасын шығарды. Фильмнің бастапқы дистрибьюторы Paramount Pictures, бұрынғы Oz фильмінің нашар нәтижесіне байланысты, Oz Patchwork Girl. "Оздың сиқырлы шапаны" 1917 жылы Ұлттық кино корпорациясымен жарық көрді.

Аудио бейімдеу

Рей Болгер «Икс патшайымы Зикси» романының аудио нұсқасын жазды. Бұл, Болгер жазған және Caedmon Audio компаниясы 1976-1983 жылдар аралығында шығарған «The Oz Audio Collection» атты төрт аудиотаспалық жинақтың екіншісі болды.

Басқа ескертулер

Баумның бесінші "Оз" кітабында "Озға жол" деп аталатын кітапта Бад патша, Плюш принцесса және Си Си патшайымы да кездеседі. Кейінірек "Оздағы күміс ханшайым" фильміне Ix-ке кірдік. Онда Боксвудтың патшасы Чилливалла мен оның қол астындағылар, Боксерлер, барлық нәрсені, соның ішінде жеке тәндерін жеке ерекшеліктеріне дейін қоршап алады. Зикси оқиғаға қатыспайды. Кабумпоның айтуынша, "Зикси" патшайыммен кездесуге уақыты жоқ.