Шотландиядағы кинофестиваль

Кіріспе

Шотландиядағы кинофестиваль. 1947 жылы құрылған Эдинбург халықаралық кинофестивалі (EIFF) – әлемдегі үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне кинофестиваль. EIFF Ұлыбритания және халықаралық фильмдерді (барлық фильмдер әлемдік, халықаралық, еуропалық, Ұлыбритания немесе Шотландия премьерасы болып табылады) барлық жанр мен ұзындықта көрсетеді. Сонымен қатар, тақырыптық ретроспективалар және басқа да арнайы бағдарламалар ұсынылады.

Тарих

Халықаралық деректі фильмдер фестивалі, деректі фильмдер бағдарламасы ретінде, 1947 жылғы Эдинбург халықаралық фестивалімен бірге Эдинбург кино гильдиясы тарапынан ұсынылды. Ол кезде Канн мен Венеция ең маңызды жыл сайынғы кинофестивальдері болатын. Келесі жылдары бағдарлама деректі фильмдерден өзге, көркем фильмдер мен тәжірибелік туындыларды да қамтыды. Линда Майлс 1973 жылдан 1980 жылға дейін фестиваль директоры болды, ол бірқатар қайта қараулар мен жаңа көзқарастарды, әсіресе 1972 жылғы фестивальде Майлс, Клэр Джонстон және Лора Малви ұйымдастырған «Әйелдер шарасын» бастады. 2008 жылы кинофестиваль дәстүрлі тамыз айынан маусым айына көшті. Өткен шараларда фестиваль бірқатар жүлделерді дамытты. Олардың ішінде қазылар алқасы таңдаған «Ең үздік жаңа британдық көркем фильмі» үшін Майкл Пауэлл сыйлығы, көрермендер сыйлығы және қазылар алқасы таңдаған «Ең үздік халықаралық көркем фильмі» жүлдесі бар. Бұрын қысқаметражды фильмдерге де бірнеше жүлде берілген. 2006 жылдың қыркүйегінен 2010 жылға дейін фестивальдің көркемдік директоры Ханна МакГилл болды, ол бұрын The Herald газетінің кино сыншысы және кино жарнамашысы болған. Оның алдындағы Шейн Даниелсен 2002-2006 жылдар аралығында қызмет еткен. Тильда Свинтон, Роберт Карлайл және Шеймус МакГарви құрметті демеушілер болды. 2009 жылдың желтоқсанында Ханна МакГилл кино және теледидардағы әйелдер сыйлығының беделді Talkback Thames New Talent Award жүлдесін алды. МакГилл кеткеннен кейін 2010 жылдың желтоқсанында жаңа формат жарияланды, онда көркемдік директор болмады және продюсер Джеймс Маллиган басшылығымен қонақ кураторлар тобы құрылды. Фестиваль 2012 жылы Крис Фудживара басшылығымен дәстүрлі форматқа оралды, ол 2014 жылы қызметтен кетті. 2014 жылы кино сыншысы/бағдарламалаушы Марк Адамс – Screen International киносыншысының бас директоры, Қазіргі заманғы өнер институтының (ICA) кино директоры және Ұлттық кинотеатрдың бағдарламалық жоспарлау бөлімінің басшысы болды. Ол 2019 жылдың соңында бес рет өткізгеннен кейін қызметтен кетті. 2020 жылы коронавирус пандемиясының салдарынан фестиваль жойылды. 2021 жылдың маусымында фестиваль кеңесі өзінің жаңа шығармашылық директоры Кристи Мэтисонды таныстырды, ол бұрын Австралияның Ұлттық экрандық мәдениет мұражайындағы ACMI кино директоры болып жұмыс істеген. 2022 жылдың қазанында фестиваль ұйымдастырушысы, Жылжымалы бейне орталығы әкімшілікке өтті. Фестивальдің негізгі алаңы – Эдинбургтің танымал Filmhouse кинотеатры да 2022 жылы жабылды. CMI мәлімдемесінде былай делінген: «Қайырымдылық ұйымы пандемияның салдарынан және тұрмыс құнының өсуінен сауданың төмендеуімен қатар, энергия бағасының күрт өсуіне байланысты жағдайға тап болды. Бұл қиындықтардың жиынтығы және ауқымы бұрын-соңды болмаған және бірден шара қабылдаудан басқа амал қалмады».

The International Festival of Documentary Films, a programme of documentaries, was presented by the Edinburgh Film Guild alongside the 1947 Edinburgh International Festival. At the time, Cannes and Venice were the most significant annual film festivals. Over the subsequent years, the programme expanded to include fiction films and experimental work in addition to documentaries. Linda Myles was director of the Festival from 1973 to 1980, initiating a number of reappraisals and new viewpoints, notably "The Women's Event" organised by Myles, Claire Johnston and Laura Mulvey at the 1972 Festival. In 2008, the film festival moved from its traditional August slot to June. In past editions, a number of awards were developed by the festival. These included The Michael Powell Award for Best New British Feature Film (selected by a jury), the Audience Award, and the Best International Feature Award (selected by a panel of judges). There were previously several awards given for short films. The artistic director from September 2006 to 2010 was Hannah McGill, previously a film critic and cinema columnist for The Herald newspaper. Her predecessor, Shane Danielsen, served from 2002 to 2006. Tilda Swinton, Robert Carlyle and Seamus McGarvey were honorary patrons. In December 2009, Hannah McGill collected the prestigious Talkback Thames New Talent Award at the Women in Film and Television Awards. Following McGill's departure, a new format was announced in December 2010 with no artistic director and a series of guest curators led by producer James Mullighan. The Festival returned to a more conventional format in 2012 under artistic director Chris Fujiwara, who stepped down in 2014. In 2014, the film critic/programmer Mark Adams – who had been Chief Film Critic for Screen International; Director of Cinema at the Institute of Contemporary Arts (ICA), and Head of Programme Planning at the National Film Theatre – took over as Artistic Director. He decided to step down after heading five editions in late 2019. The festival was cancelled in 2020 due to the coronavirus pandemic. As of June 2021, the festival board introduced its newest creative director, Kristy Matheson, who formerly served as Director of Film at Australia's national museum of screen culture, ACMI. In October 2022, the festival's organiser, the Centre for the Moving Image, went into administration. The festival’s main venue, Edinburgh’s celebrated Filmhouse cinema, also closed in 2022. CMI released a statement explaining that: “The charity is facing the perfect storm of sharply rising costs, in particular energy costs, alongside reduced trade due to the ongoing impacts of the pandemic and the cost of living crisis. The combination and scale of these challenges is unprecedented and means that there was no option but to take immediate action.”

2023 жылдың наурыз айында фестивальдің Эдинбург халықаралық фестивалінің бір бөлігі ретінде, 18-23 тамыз 2024 аралығында өтетін ерекше бір жылдық шара ретінде қайта жаңғыруы жарияланды. Screen Scotland да фестивальді қолдады және Жылжымалы бейне орталығының әкімшілігінен кейін фестиваль брендін қабылдады. 2023 жылғы бағдарламаны бағдарлама директоры Кейт Тейлор басқарды, ал Кристи Мэтисон осы лауазымнан кетті. Бағдарламаның егжей-тегжейі, оның ішінде 36 көркем фильм, оның 24-і жаңа фильмдер, 2023 жылдың шілдесінде жарияланды. 2023 жылдың шілдесінде Screen Scotland фестивальді басқаратын жаңа компанияны құруға жетекшілік ету үшін төраға Эндрю Макдональдты жұмысқа алды. 2023 жылдың қарашасында Picturehouse Cinemas компаниясының ұзақ мерзімді сатып алулар жөніндегі атқарушысы Пол Ридд фестивальдің жаңа директоры болып тағайындалды. 2024 жылдың қаңтарында фестиваль 2024 жылдың 15-21 тамызынан бастап қайта басталатыны туралы хабарланды. Фестиваль Норра Финшэйдттің «Оркни» драмасының британдық премьерасымен ашылады, онда Саоирсе Ронан түскен. Фильм Эми Липтроттың 2016 жылғы «The Outrun» мемуарына негізделген. 7 күнге созылатын қайта жаңғырған фестиваль 70 жылдан астам тарихы бар фестивальдің тарихын құрметтеуге және жергілікті шотландтық контекстіде орналасқан, бірақ халықаралық шығармашылықтың әртүрлілігін қабылдайтын қайта жаңартылған форматта кино өнеріндегі ең жақсы таланттарды көрсетуге бағытталған. Фестиваль екі ірі байқаудың ашылуы арқылы жаңа таланттарды ашуды жеделдетуге дайын: «Шон Коннери сыйлығы» – көркем фильмдер үшін және «Шорт» байқауы, онда фильмдерге айтарлық жүлде қаржысы беріледі.

Орындар

Фестивальдің алғашқы жылдары қаланың әртүрлі кинотеатрларында және басқа да орындарда көрсетілімдер өтті, оның ішінде Клерк-стриттегі «Жаңа Виктория», Лит-Уоктегі «Плейхаус», Лотиан-роудтағы «Одеон» және Толлкростағы «Орталық зал». 1958 жылы фестиваль 3 Рэндольф Крессентте, жеке кинотеатры бар георгиандық қала үйінде өз базасын құрды. 1979 жылы ол «Эдинбург киноүйіне» (Edinburgh Filmhouse) көшіп, 2022 жылы жабылғанға дейін сонда орналасты. Соңғы кезде «Fountainpark Cineworld», «Эдинбург фестивалі театры» және «Omni орталығындағы» VUE кинотеатры да пайдаланылды.