Кіріспе

Вулкандық күлден пайда болған және шыны мен аморфты коллоидтық материалдарды қамтитын топырақтар.

USDA топырақ таксономиясында адизольдер – вулкандық күлден пайда болған топырақтар және жоғары мөлшерде шыны мен аморфты коллоидтық материалдарды, соның ішінде аллофан, имоголит және ферригидритті қамтитын топырақтар деп анықталады. Топырақ ресурстарының әлемдік анықтама базасында (WRB) адизольдер андозольдер деп аталады. Әдетте өте жас болғандықтан, адизольдер көбінесе өте құнарлы, бірақ фосфор оңай бекітілетін жағдайларда (бұл кейде тропиктерде кездеседі) құнарлылығы төмендеуі мүмкін. Олар қарқынды егістіктің қажеттіліктерін қанағаттандыра алады, ал Явадағы ылғалды күріш егістігіне арналған аудандар әлемдегі ең тығыз халық қоныстану орындарының бірін қамтамасыз етеді. Басқа адизольдер аймақтарында жеміс, жүгері, шай, кофе немесе темекі өсіріледі. АҚШ-тың Тынық мұхитының солтүстік-батысында адизольдер өте өнімді ормандарды қолдайды. Адизольдер мұзсыз жердің шамамен 1%-ын құрайды. Көбінесе Тынық мұхитының айналасында орналасқан, ең ірі аймақтары Орталық Чилиде, Эквадорда, Колумбияда, Мексикада, Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы АҚШ, Жапония, Ява және Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында кездеседі. Басқа аймақтар Ұлы Рифт аңғарында, Кенияда, Италияда, Исландияда және Гавайиде орналасқан. Қазіргі вулканизмнен шалқары орналасқан аймақтардағы адизольдердің қалдықтары белгілі және кейбір жағдайларда 1,5 миллиард жыл бұрынғы мезопротерозой дәуіріне дейін соққан.

Төменгі тапсырыстар

Аквандар – Жылдың көп бөлігінде жер бетіне жақын немесе оның үстіндегі су деңгейіне ие андизольдер. Геландтар – Өте суық климатты андизольдер (жылдық орташа температура <0 °C). Криандар – Суық климатты андизольдер. Торрандтар – Өте құрғақ климатты андизольдер. Устандтар – Жартылай құрғақ және субылғал климатты андизольдер. Удандтар – Ылғалды климатты андизольдер. Ксерандтар – Жазы өте құрғақ, қысы ылғалды болатын қоңыржай климатты андизольдер. Витрандар – Жасы жетілмеген, ірі дәнды және шыныдан тұратын андизольдер.