Кіріспе

Скандинавиялық бэт-бол ойыны Brännboll, Данияда rundbold, Германияда Brennball деп аталады, ал Норвегияда slåball және brentball атауларымен қатар longball деп те аталады. Бұл лонгболға ұқсас бэт-бол ойыны, Швеция, Финляндия, Норвегия, Дания және Германияда әуесқой деңгейінде таралған. Ойын көбінесе алаңдарда, спорт алаңдарында және қоғамдық саябақтарда ойналады, сондай-ақ кейбір аймақтарда дене тәрбиесі сабағының бір бөлігі болып табылады. Ойынның аты соққы беру кезегінің соңында екі базаның арасында ойыншыны ұстап алуға байланысты, оны "жағып жіберу" (bränna) дейді, бұл крикетте немесе бейсболда ойыннан шығарылуға шамамен тең келеді. Әлем чемпионаты, Brännbollscupen деп аталады, Швецияның Умео қаласында жыл сайын өткізіледі.

Ережелер

Брендбол ережелері әр аймақта әртүрлі болады және басқарушы орган жоқ. Дегенмен, осы бөлімде жиі сақталынатын кейбір ережелер мен дәстүрлер сипатталған. Бейсбол мен крикеттен айырмасы, арнайы лақтырушы немесе боулер жоқ: бірақ соққышылар өздері допты (әдетте теннис добын) лақтырады немесе секіртіп, содан кейін соғады. Кейде түрлі жарғақтар ұсынылады, әдетте ағаштан немесе металдан жасалған бейсбол жарғағы болады, ал жаңа бастаушылар үшін крикет жарғағына ұқсас, желкен тәрізді жарғақ (клапптра, кір жуу жарғағы деп аталады) қолжетімді. Кейде қатты ракетка да болады. Сәтті соққы беру үшін жарамды аймақ әдетте ағаштар сияқты табиғи нысандармен немесе әдетте келісілген көзге көрінбейтін шекарамен белгіленеді. Бұл ереже соққышының допты қаншалықты кең аумаққа соға алатынын шектейді, бірақ соғу қашықтығына шектеу қоймайды. Ойын алаңының пропорциялары мен ойыншылардың орналасуы еркін, бірақ әдетте ойыншылардың лақтыру және ұстау қабілеттеріне, сондай-ақ команда мөлшеріне сәйкес түзетіледі. Соққышы допты сәтті соққан кезде, ол жарғақты тастап, төрт базаны айналып өтеді (әдетте сағат тіліне қарсы бағытта), ал қарсы команданың ойыншылары допты ұстап, аутинг базасының (brännplatta) жанында тұрған белгіленген ұстаушыға қайтарады. Ұстаушы допты ұстап тұрып, базаға тигізіп, "out" (bränd, "жанып кеткен") деп айтқанда, соққы беру аяқталады. Кейбір жергілікті ережелер бойынша ұстаушы "out" (bränd, "жанып кеткен") деп айтып, допты жерге лақтыруы керек. Егер соққы беру командасының ойыншысы соққы беру раундының соңында екі базаның арасында ұсталса, ол соңғы барган базаға немесе бірінші базаға қайта оралады (жергілікті ережелерге байланысты), ал қарсы команда ұпай алады. Егер соққышыға берілген үш әрекеттен кейін сәтті соққы беруге мүмкіндік болмаса, ол бірінші базаға өтеді және келесі соққышы жарамды соққы берген кезде жүгіреді. Әр базадағы ойыншылар санына шектеу жоқ. Егер соққы беру командасының барлық ойыншылары төртінші базаға жетпесе (және кезекке қосылмаса) және кезекте соққышылар қалмаса, ішкі команда "ұсталған" (utebrända) деп жарияланады, ал жергілікті ережелерге байланысты қарсы командаға ойыншылардың кезекке қауіпсіз өтуі үшін қосымша ұпайлар берілуі мүмкін. Басқаша айтқанда, ішкі команда тараптарды ауыстырады, себебі соққы беру көбінесе ұпай жинауға тиімді. Әр команда екі тарап ретінде ойнайды, әдетте бір немесе екі рет, ал тараптар алдын ала белгіленген уақыт интервалдарында ауыстырылады.

Танымалдық және түрлендірулері

Бұл командалар, лигалар және нақты белгіленген ережелері бар ұйымдастырылған спорт болмаса да, оны мектепте немесе сабақтан кейін барлық жастағы балалар ұнатады, ал жұмыстан кейін достары көңіл көтеру үшін ойнайды. 1974 жылдан бері солтүстік қала Умеода жыл сайын студенттер арасындағы әлем чемпионаты өткізіліп келеді, онда кейбір стандартталған ережелер сақталады. Әлем чемпионаты Brännbollscupen деп аталады, одан кейін Brännbollsyran фестивалі өтеді. Бренбол американдық Орта Батыста (әсіресе Миннесотада) бастауыш сынып оқушыларының арасында танымал, себебі аймақтың скандинавиялық мәдениетіне байланысты үлкен әсері бар. Германия мектептерінде дене шынықтыру сабақтарында оған ұқсас бреннбол ойыны жиі ойналады. Әдетте, ол үй ішінде үлкен доппен (мысалы, волейбол немесе баскетбол добымен) және таяқсыз ойналады; таяқпен ұру лақтырумен ауыстырылады. Базалар бейсболдағы базалардан әлдеқайда үлкен болады және бір базада бірнеше ойыншы бір уақытта тұра алады. Неміс бреннболын дене шынықтырудан басқа жерде сирек ойнайды. Норвегияда да осыған ұқсас dødball (deadball немесе deathball) деген ойын бар. Ойында төрт базаның орнына жерге диаметрі шамамен бір метр болатын алты немесе бес шеңбер белгіленеді, бұл әрбір шеңберде бола алатын ойыншылар санын шектейді. "Жанған" немесе "жоғалған" деген сөздердің орнына "өлді" (død) деген термин қолданылады. Допты ұстаған ойыншы оны жерге (әдетте, "өлім қорапшасы" деп аталатын, алдын ала белгіленген алаңға – døboksen) секіріп түсіріп, "dø" ("өлді") деп айғайлауы керек. Ойыншы "өлсе", егер үйге жетілмесе, айналымның соңына дейін ойынға қатыса алмайды; бірақ егер үйге жетілсе, белгілі бір саны "құтқарылып", кезекке қайта қосылуы мүмкін (әдетте, ережеге байланысты, біреуі немесе барлығы). Ойынды аяқтау үшін ойыншы соңғы базаға жетудің орнына алаңның "ішкі" жағына қайта кіруі керек. Ұпайлар мен жеңіс шарттары ережелерге байланысты әртүрлі болады. Ұпайлар жүгірулер, үйге жетулер, жеңілген айналымдар (әдетте, "ішкі" команда үшін белгіленген үйге жетулер санына немесе "сыртқы" команда үшін "өлген" ойыншылар санына байланысты) немесе осылардың комбинациясы бойынша есептелуі мүмкін. Кейде ғарыш мүлдем қолданылмайды және ойын белгілі бір уақыттан кейін ресми жеңімпазсыз аяқталады. Студенттер арасында танымал ойынның тағы бір түрі – ölbrännboll (сыра брэннбол), онда сыра жәшіктері база ретінде қолданылады, сондықтан ұру командасының ойыншылары жүгіруге күтіп тұрып, еркін іше алады. Бірақ күту кезінде міндетті түрде ішудің қажеті жоқ. Ойынның ішімдік ішу міндетті болатын нұсқасының бірі – vinbrännboll (шарап брэннбол), онда төртінші базадан өткеннен кейін, "қауіпсіз" аймаққа жеткен соң, бір стақан шарап ішіледі.