Кіріспе

Ұлттық орта мектеп ғылым олимпиадасы – АҚШ-та өткізілетін, "Квиз Боул" сияқты орта мектептер арасындағы академиялық жарыс. Екі команда, әрқайсысында төрт оқушы болады, түрлі ғылымға қатысты сұрақтарға жауап беру үшін күш сынасады. Сұраққа кімнің жауап беретінін анықтау үшін, "Jeopardy!" сияқты танымал телешоуларда қолданылатын қоңырау жүйесі (немесе "тоқтату жүйесі") пайдаланылады. Ұлттық орта мектеп ғылым олимпиадасы ("NMSSB") 2002 жылы жарыс басталғаннан бері АҚШ Энергетика департаментімен ұйымдастырылып, қаржыландырылып келеді.

Тақырыптық бағыттар

Сұрақтар биология, химия, Жер және ғарыш ғылымдары, энергетика (DOE зерттеулерімен айналысады), математика және физика санаттары бойынша қойылады. 2010 жылға дейін Энергетика санаты болған жоқ, ал Жер және ғарыш ғылымдары Жер ғылымдары деп аталатын. 2017 жылы Жалпы ғылым санаты жойылды.

Өңірлік байқаулар

Жыл сайын сәуірдің соңында немесе мамырдың басында Ұлттық ғылым ойыны жарысы Мэриленд штатындағы Шеви Чейс қаласында, Ұлттық 4-H жастар конференция орталығында өтеді. Әр аймақтық ғылым ойыны жарысының жеңімпазы барлық шығындары төленген күйі Ұлттық ғылым ойынына қатысуға шақырылады. АҚШ-тың барлық аймақтарында бірнеше аймақтық жарыс өткізіледі, нақты саны жылдан жылға өзгереді. Әдетте, Ұлттық орта мектеп ғылым ойыны жарысына қатысу шарттарына сай келген кез келген орта мектеп елдегі кез келген аймақтық жарысқа тіркеле алады, бірақ орта мектеп немесе оқушылар тобы бірнеше аймақтық жарысқа қатыса алмайды. Бұған қоса, кейбір аймақтық жарыстар мектептерге үш командаға дейін тіркеуге мүмкіндік береді. Барлық мүшелері үйде оқыған оқушылардан құралған командаларға да қатысуға рұқсат етіледі.

Ережелер

Бұл бөлім ұлттық жарыстың ережелерімен айналысады. Аймақтық жарыстардың ережелері үлкен айырмашылықтарға ие. Аймақтық жарыстар үшін белгіленген ережелер өте аз. Кейбір аймақтық жарыстар ұлттық жарыс сияқты дерлік бірдей өткізіледі, ал басқалары ережелердің өзгертілген нұсқаларын немесе бағалаудың басқа тәсілдерін пайдаланады.

Жалпы ережелер

Бір командада бір орта мектептен төрт немесе бес оқушы болады (егер команда толығымен үйде оқыған оқушылардан құралмаса). Кез келген уақытта төрт оқушы ғана ойнайды, ал бесіншісі "қосалқы" деп белгіленеді. Екі минуттық "перерывта" және раундтар арасында ойыншыларды алмастыруға болады. Әр кездесуде екі команда бір-бірімен жарысады. Әр ойында дәл 25 сұрақ болады (яғни, 25 жедел сұрақ және сәйкес санаттардағы 25 бонус). Ойын барлық жедел сұрақтар оқылып біткеннен кейін немесе екі сегіз минуттық кезең өткеннен кейін (ұлттық жарыста он минут), қайсысы ертерек болса, сонда аяқталады. Осы уақытта ең көп ұпай жинаған команда жеңімпаз деп жарияланады.

Құлату

Әр ойын сұрақпен басталады. Модератор сұрақ тақырыбын (жоғарыдағы "Тақырыптар" бөлімін қараңыз) және оның түрін (көп таңдаулы немесе қысқа жауап) жариялайды. Модератор сұрақты оқып бітіргеннен кейін студенттердің жауап беруге 5 секунд уақыты бар. Студенттер санат жарияланғаннан кейін кез келген уақытта жауап беруге кірісе алады – модератордың оқуын аяқтауын күтудің қажеті жоқ. Дегенмен, модератордың сөзін кесіп, дұрыс емес жауап бергені үшін жаза санкциясы қолданылады. Команданың бір студенті жауап беруге кіріскеннен кейін, сол команда сол сұраққа қайтадан жауап бере алмайды. Сұрақтар бойынша команда мүшелерінің арасында кеңесуге рұқсат етілмейді; егер кеңесу орын алса, команда сол сұраққа жауап беруден құқығын жояды. Кеңесу ережелері әдетте өте қатаң: артық шу, көзбен байланыс немесе тіпті орынның сезілетін өзгерісі кеңесу болып есептелуі мүмкін, себебі бұл командаластарға ақпарат жеткізеді. Модератор студент берген жауапты дұрыс немесе дұрыс емес деп шешеді. Қысқа жауаптар сұрақтарында, егер берілген жауап ресми жауаптан өзгеше болса, модератор өз пікірін пайдаланып шешім қабылдайды (мұндай шешімді бәсекелестер даулай алады). Көп таңдаулы сұрақтарда студент берген жауап ресми жауаппен толық сәйкес келсе ғана дұрыс болып есептеледі. Студент дұрыс жауапқа сәйкес келетін әріпті атап айтуға да құқылы. A, B, C және D әріптерімен шатасуды болдырмау үшін W, X, Y және Z әріптері қолданылады. Көп таңдаулы жауаптарды міндетті түрде дәл беру қажеттігі туралы шешім даулы болды, бірақ тәжірибе көрсеткендей, бұл матчтар барысында күрделі пікір келіспеушіліктерді болдырмаудың ең тиімді жолы.

Бонустар

Егер студент сұраққа дұрыс жауап берсе, оның командасына бонус сұрақ беріледі. Бонус сұрақ әрқашан сәйкес келетін сұрақтан бірдей санатта болады. Бонус сұраққа жауап беруге тек сол команданың ғана мүмкіндігі бар, сондықтан оған жауап беру үшін жылдам басудың қажеті жоқ. Модератор сұрақты оқып бітіргеннен кейін команданың жауап беруге жиырма секунд уақыты болады. Команда мүшелері арасында кеңесуге рұқсат етіледі, бірақ тағайындалған команда капитаны команданың соңғы жауабын беруі керек. Командаларға уақыттың 15 секундысы өткеннен кейін 5 секунд ескерту жасалады. Егер уақыт бітсе (жартылай немесе раундта), уақыт бітуге дейін дұрыс жауап берген командаға бонус беріледі. Модератор/ғылыми төреші таймерді ескермейді және сұрақты толығымен оқып шығады, ал команда жауап беруге берілген 20 секундтың толық уақытын алады. Жартылай ойын/раунд команданың жауабы берілгеннен кейін аяқталады және екі команданың ешқайсысына қосымша сұрақтар оқылмайды. Бонус сұрақтарына жауаптарды бағалау ережелері, сұрақтарды шешу ережелерімен бірдей қолданылады. Команданың жауабы дұрыс немесе бұрыс деп шешілгеннен кейін, модератор келесі сұраққа көшеді. Егер екі команданың ешқайсысы да сұраққа дұрыс жауап бермесе, бонус сұрағы оқылмайды, ал модератор келесі сұраққа өтеді.

Нәрселеу

NMSSB-дегі ұпай санау жүйесі Quiz Bowl-дағы ұпай санау жүйесіне ұқсас, бірақ сандар басқаша. Тастау сұрақтарына дұрыс жауап 4 ұпай, ал бонус сұрақтарына дұрыс жауап 10 ұпай береді. Егер оқушы модератор сұрақты толық оқып болмас бұрын (сұрақты "үзіп") жауап беруге тырысып, жауап дұрыс болмаса, қарсы командаға 4 ұпай қосылады және сұрақ қайтадан толығымен оқылады, сонда қарсы командаға жауап беруге мүмкіндік беріледі. Science Bowl және Quiz Bowl-дағы үзіп жауап беру ережелерінің айырмашылығына назар аударыңыз: Quiz Bowl-да үзіп жауап берген командаға 5 ұпай есептен алынады, ал Science Bowl-да үзіп жауап бермеген командаға +4 ұпай қосылады. Сондай-ақ, егер команда "айқайлап" (жауапты мойындықтаусыз, жауап беруге тырысса), бұл дұрыс емес үзіліс ретінде қарастырылады. Егер төрешілер команданың тастау сұрағына жауап беруге тырысқанша ақылдасқанын анықтаса, онда команда сұраққа жауап беруден шеттетіледі және екі командаға да ұпай берілмейді.

Жарыс форматы

Бұл бөлім тек ұлттық жарыс форматына қатысты. Бәсеке ережелері сияқты, жарыс форматы әртүрлі өңірлік жарыстарда кеңінен өзгереді. Ұлттық жарыс әрқашан екі кезеңнен тұрады: толық айналым және екі мәрте іріктеу.

Айналалық робин

Барлық қатысушы командалар кездейсоқ түрде алты командадан тұратын бірнеше дөңгелек турнирлік топтарға бөлінеді. Әр команда өз тобындағы әрбір командамен бір рет ойнайды, жеңіске 2 ұпай, тең түсуге 1 ұпай, ал жеңіліске 0 ұпай беріледі. Барлық дивизион бойынша үздік 32 команда екі мәрте іріктеуге қатысады; алайда, әр дивизионнан шамамен бірдей команда саны (немесе оған мүмкіндігінше жақын) екі мәрте іріктеуге өтеді.

Қос шығару

2020 жылдан бастап 32 команда топтық кезеңнен өтеді (бұрынғы жылдардағы шамамен 16 командаға қарағанда). Содан кейін жарыс стандартты екі есе іріктеу турнирі схемасы бойынша жалғасады. Топтық кезеңнен өзгеше, екі есе іріктеуде тең нәтиже болуы мүмкін емес. Егер матч негізгі уақыт соңында тең болса, теңдік бұзылғанша бес сұрақтан тұратын қосымша уақыт кезеңдері ойнатылады. Әр команда бастапқы турнирлік тізімнен шығарылған кезде, олар екінші мүмкіндік үшін "Үміткерлер турниріне" қатысады. Жарыс соңында бұл жүйе әр турнирлік тізімнен бір жеңімпазды анықтайды. Екі жеңімпаз команда бірінші және екінші орынды анықтау үшін финалдық турда күш сынасады.

Демеушілер

Бірнеше компания мен ұйым Ұлттық орта мектеп ғылым сайысына демеушілік етеді, олардың ең белгілісі – АҚШ Энергетика департаменті. Ұлттық жаңару энергиясы зертханасы NMSSB-ге демеушілік етеді, ал General Motors та осы іс-шараның тұрақты демеушісі болып табылады және соңғы жылдары NMSSB-де өткізілетін сутегі отын жасушалы автомобильдер жарысына демеушілік көрсетеді, онда командалар ең жылдам немесе ең қуатты отын жасушасымен жұмыс істейтін миниатюралық машина жасау үшін бәсекелеседі.

2010 жыл

2009 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және күн көлігі жарысы. Күн көлігі жарысы екі бөлімнен тұрды: нақты жарыс және жобалық құжаттар конкурсы. Орта мектеп оқушылары арасындағы ұлттық жарысқа 37 команда қатысты.

2009 жыл

2009 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және сутекті отын жасушалы автомобильдер жарысы. Сутекті отын жасушасы жарысы екі бөлімнен тұрды: іс жүзіндегі жарыс және жобалық құжаттар конкурсы. Бұл жарыстар алғаш рет Колорадо штатының орнына Мэриленд штатының Шеви Чейс қаласында өткізілді. Орта мектептер арасындағы ұлттық чемпионатта 36 команда бақ сынасты.

2008 жыл

2008 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және сутекті отын жасушалы автомобильдер жарысы. Осы жылы алғаш рет отын жасушалы автомобильдер жарысы үш бөлікке бөлінді: отын жасушалы автомобильдердің жарысы, сутегі туралы баяндама және төрешілерге іс-шара кезінде көрсетілетін жобалық құжат/баяндама. Барлығы 36 команда қатысты.

2007 жыл

2007 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және сутекті отын жасушалы автомобильдер жарысы.

2006 жыл

2006 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және сутекті отын жасушалы автомобильдер жарысы.

2005 жыл

2005 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және сутекті отын жасушалы автомобильдер жарысы.

2004 жыл

2004 жылы үш жарыс өтті: академиялық жарыс, сутегі отын жасушалы автомобиль жарысы (жабдықталған сынып) және сутегі отын жасушалы автомобиль жарысы (ашық сынып).

2003 жыл

2003 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және күн көлігі жарысы.

2002 жыл

2002 жылы екі жарыс өтті: академиялық жарыс және күн көлігі жарысы.