Кіріспе
Италиядағы кратерлік көл Италияның батыс-орталық бөлігінде орналасқан Болсена көлі – Италияның орталық бөлігіндегі Витербо провинциясының солтүстік бөлігіндегі Альто-Лацио ("Жоғарғы Лациум") немесе Туссия аймағындағы жанартаулық текті көл. Бұл Еуропадағы ең үлкен жанартаулық көл. Римдік тарихи жазбалар Вулсини жанартауының белсенділігі б.з.д. 104 жылға дейін болғанын көрсетеді; содан бері ол тыныш күйде. Көлдің оңтүстік бөлігіндегі екі арал көлдің құлауынан пайда болған тереңдікте су астындағы жарылыстар нәтижесінде қалыптасқан. Көл толығымен жер асты суларымен, жауын-шашынмен және беттік ағыс суларымен толығады, ал оңтүстік жағында бір шығыс бар. Қоршаған аймандардан келген сарқынды сулардың көп бөлігін тазарту қабылдағышы сүзіп тазартады. 1996 жылы салынған бұл қабылдағыш көлдің айналасындағы барлық ірі елді мекендерден сарқынды суларды Марта өзеніне құбырлар арқылы жеткізеді; демек, көлге ешқандай лас сулар кірмейді. Тыңайтқыштар ластанудың тағы бір көзі. Дегенмен, көлдің химиялық құрамы айналасындағы бірнеше станцияларда үнемі бақыланады. Көлдің ұзақ тарихи дәстүрі бар. Римдіктер оны Лакус Вольсини деп атаған, бұл Римге қарсы соңғы тұрақ болған этруск қаласы Велзнаның атын бейімдеген. Бұл қала б.з.д. 264 жылдан кейін көшірілген, ал оның бастапқы орны бүгінгі күнге дейін нақты анықталмаған. Көлдің бір жағында Рим консулдық жолының жаңартылған нұсқасы – Кассия жолы орналасқан. Тарихи орындардан басқа, Болсена көлі қазіргі уақытта кемпинг, агротуризм және жатақ үйлер сияқты көптеген туристік орындармен қоршалған. Көлдің үштен бір бөлігін Орвието аймағынан шыққан Альберичи әулеті католик шіркеуіне сыйлаған. Бұл сыйлықты құрметтеу үшін Альберичи әулетіне жылына үш рет Орвието епискобының қатысуымен салтанатты рәсім өткізілген.
the lake in central western Italy
Lake Bolsena is a lake of volcanic origin in the northern part of the province of Viterbo called Alto Lazio ("Upper Latium") or Tuscia in central Italy. It is the largest volcanic lake in Europe. Roman historic records indicate activity of the Vulsini volcano occurred as recently as 104 BC; it has been dormant since then. The two islands in the southern part of the lake were formed by underwater eruptions following the collapse that created the depression. The lake is supplied entirely from the aquifer, rainfall and runoff, with one outlet at the southern end. A sewage treatment plant filters most of the raw sewage from the surrounding communities. Constructed in 1996, it features pipelines transporting the sewage from every major community around the lake to the treatment plant on the Marta River; that is, no effluents enter the lake. Fertilizers are a second source of contamination. However, the chemical content of the lake is monitored at several stations around it. The lake has a long historic tradition. The Romans called it Lacus Volsinii, adapting the Etruscan name, Velzna, of the last Etruscan city to hold out against Rome, which was translocated after 264 BC, and its original location today has not been securely identified. The lake is bordered on one side by a modernized version of the Roman consular road Via Cassia. In addition to the historic sites of all periods, Lake Bolsena is currently surrounded by numerous tourist establishments, largely for camping, agrotourism and bed and breakfasts. One third of the lake was donated to the Catholic church by the noble family Alberici of Orvieto. In recognition of the donation, the Alberici family was honored with a ceremony three times a year performed by the Bishop of Orvieto.
География
Көлдің кратер көлдеріне тән овал пішіні бар. Эллипстің ұзын осі солтүстік-оңтүстік бағытында орналасқан. Төні шамамен конус тәрізді, ортасындағы нүктеде ең тереңіне жетеді. Көлдің барлық жағалауы төбелермен қоршалған, олардың шыңдарында коммуналар орналасқан. 2004 жылы суайдынында 22 000 тұрақты тұрғын, ал жазғы маусымда 35 000 адам тұрды. Көлдің солтүстігіндегі биіктіктер ең жоғары, максималды биіктігі – [биіктік мәні]. Көлдің өзі [биіктік мәні] биіктігінде орналасқандықтан, ең биік төбе де одан [биіктік айырмасы] биік емес. Кальдераның солтүстік жиегінде Сан-Лоренцо Нуово ("Жаңа Әулие Лаурентий") орналасқан, ол маляриядан сақтану үшін еңістен төмендегі ескі орналасқан жерден (гипотетикалық Сан-Лоренцо Веккио, "Ескі Әулие Лаурентий") көшірілген. Көлдің солтүстік жағалауында бір кезде ауруды тарататын масалар көбейетін батпақтар болған. Қазіргі уақытта бұл жерлер ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Ескі Сан-Лоренцо орнында этрус ескерткіштері табылды. Сан-Лоренцо Нуово мен кальдера жиегінің солтүстігінде Аквапенденте қаласы орналасқан. Шығыс жақтағы төбелер солтүстік-шығыс жағалау бойында Болсенаға қарай көтеріледі, ал одан әрі солтүстік-шығыста Орвието қаласы, вулкандық аймақтың шетінде жатыр. Көлдің оңтүстік-шығысында Монтефиасконе орналасқан. Көлдің оңтүстігінде Марта қаласы, көлдің жалғыз құйылатын өзені – Марта өзенінің оң жағасында орналасқан. Бұл жердегі жағалау тегіс және дамыған. Биіктіктер көлден [биіктік айырмасы] аралығында өзгереді. Мартаның жанында Валентано және Каподимонте қалалары орналасқан, соңғысы көлдегі жалғыз мүйіс және оның айналасында салынған, қорғаныш портын құрайды. Оңтүстікке қарай шамамен [қашықтық] қашықтықта Тоскания және Витербо қалалары орналасқан, соңғысы аймақтың әкімшілік орталығы. Валентанодан солтүстікке қарай Латера кальдерасы жатыр, ол Болсена көлінің шамамен жартысына тең, ал батыс шетінде Меццано көлі (көбінесе картада көрінбейді) орналасқан. Оның солтүстік жиегінде Латера қаласы орналасқан. Кальдераның түбі негізінен ауыл шаруашылығына пайдаланылады, бірақ өңделмейтін тас лава ағындары орманды қалпында қалдырылған. Болсена көлінің батыс жағындағы төбелер оңтүстік жағындағылардан сәл ғана жоғары болғанымен, жер бедері қоныстануға қолайсыз. Егістік алқаптар V пішіндес аңғарларға дейін созылады, ал жағалау тегіс емес. Көлдің үстінен солтүстікке қарай төбелер көтеріліп тұр. Олардың батыс шетінде Гротте ди Кастро және Градоли қалалары орналасқан.
Геология
Болсена көлі Римнің комагматикалық аймағындағы Вулсиний (немесе Вулсино) жанартау аймағының орталығында орналасқан. Көл, бүкіл жанартау аймағын қуаттандырған магмалық камераның тозуынан кейін дөңгелек аймақ құлап, пайда болған. Көбінесе вулкандық көл ретінде танымал болғанымен, оңтүстік көршісі Браччано көлі сияқты, ол кратерлік көл де емес, кальдераны да қамтымайды. Аймақтың ірі кальдералары көлдің шетіне жақын жерде орналасқан (батыста Латера және оңтүстік-шығыста Монтефиасконе).
Бисентина
Аймағы белгілі бір шамада, Бисентина ең ірі арал болып табылады, және ол Каподимонтеден паром қызметі арқылы қолжетімді. Аралда мәңгі жасыл емен тоғайлары, итальян бақтары және әртүрлі ескерткіштер орналасқан: архитектор Джакопо Бароцци да Виньола салған күмбезді Сен-Джеймс және Сен-Кристофер шіркеуі; Францискан монастыры; Киелі Екатеринаға арналған Рокчина, шағын ғибадатхана. Соңғысы Антонио да Сангаллоның сегізбұрышты жоспарымен, бұрын көлдің тасты тірегінде орналасқан этрус колумбариумінің үстінде салынған. Тағы бір ескерткіш – Крест шіркеуі, онда V ғасырдың фрескалары сақталған. Ерескездік үшін айыпталған дін қызметкерлеріне арналған бұрынғы түрме, Папидің Мальтасы, аралдың ең биік нүктесі – Табор тауының астында, құпиялылықта салынған кішкентай үңгірден құралған. Данте Алигиери өмір бойына түрме ретінде сипаттаған. "Malta dei Papi – бұл туф тасқа қазылған терең туннель, соңында 6 метрлік жер асты камерасы орналасқан, ол құдықтың айналасында салынған, ал үстінде су жинауға арналған дөңгелек тесік бар. Ішкі қабырғаларындағы су өткізбейтін жабын римдік дәуірде оның цистерна ретінде пайдаланылғанын көрсетеді. Алайда, оның тамыры одан да ертерек болуы мүмкін және астында ағатын жанартаулық термалды сулармен байланысты. Бұл Мальтаға жаңа қасиеттілік сыйлайды: Ұлы Ананың құрметіне туу және құнарлылық ритуалдары өткізілген жер астындағы аналық жатыр. Ұзақ уақыт бойы еретиктер үшін түрме ретінде зұлымдықтар ошағына айналғаннан кейін ұмытылған бұл бөлме, 19 ғасырдың соңында мадам Блаватскаяның теософиялық қоғамында оккультистердің әңгіме тақырыбына айналды, олар бұл жерді Агарти жер асты патшалығының құпия кіреберісінің бірі деп есептеді, "Қол жетпес". Этрускілер мен римдіктер аралда болғандарының көптеген іздерін қалдырмады. 9 ғасырда ол сарациндердің шабуылдарынан пана берді. 1250 жыл шамасында ол Бисенцио мырзасының меншігіне өтті, ол арал тұрғындарымен келіспеушіліктерден кейін оны тастап, өртеп жіберді. 1261 жылы Урбан IV оны қайта басып алды. 1333 жылы Бавариялық Людовик IV оны қайтадан қиратты. 1400 жылдан бастап Фарнезе отбасының меншігі болған ол өркендеу кезеңін басынан өткерді және көптеген папалар оны аралады. 1635 жылы Кастро герцогы Одоардо Фарнезе басқарды, ол Шіркеумен қақтығысқа түсіп, Кастроның толық құлауына әкелді. Екі арал Шіркеудің бақылауына қайта оралды, бірақ көп ұзамай қайтадан берілді. Фиеши Равашьери герцогының әйелі, принцесса Беатрис Спада Потенциани 2017 жылға дейін оған ие болды. Содан кейін ол қайырымдылық қорына сатылды.
Мартана
Марта қаласының қарсы бетінде орналасқан Мартана аралының бұрын қасиетті Кристинаның қасиеттерін варварлардың қолына тимей сақтағаны айтылады. Кейін, готтардың үстемдігі кезінде, олардың патшайымы Амаласунта осы арада өлтірілген екен. Арал қазір жеке меншікте және кіруге тыйым салынған.
Марта тұйықтауы
Марта – Тиррен теңізіне құятын, Марта қауымының шығысында орналасқан Болсена көлінің арнасы. Марта, Тоскания және Таркиния қалаларынан өтіп, Лидо ди Таркиния жанындағы теңізге жетеді. Оның сағасы мен Миньоне өзенінің сағасы аралығында тұз өндіру орындары құрылған.