Кіріспе

Венесуэладағы су айдыны Маракайбо көлі (lang es) – Венесуэланың солтүстік-батысында, Зулия, Трухильо және Мерида штаттарының арасында орналасқан ащылау көл. Гидрологиялық тұрғыдан бұл Венесуэла шығанағының жағалауындағы жартылай жабық шығанақ. Маракайбо көлі көбінесе көл деп есептеледі, бірақ қазіргі геологиялық ерекшеліктеріне байланысты оны солай қарастыру дұрыс емес. Беттік ауданы – 154,5 км², ол Оңтүстік Америкадағы ең үлкен көл және Жердегі ең көне көлдердің бірі, 36 миллион жыл бұрын Анд тауларында пайда болған. Көл солтүстікке қарай Венесуэла шығанағымен тар тілше арқылы байланысады. Оны көптеген өзендер сумен қамтамасыз етеді, олардың ішіндегі ең ірісі – Кататумбо өзені. Солтүстік бөлігіндегі жарықтар құлап, мұнай мен газға бай. Бұл Венесуэланың негізгі мұнай өндіру аймағы және маңызды балық шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы өндірісінің орталығы. Мұнай ластануынан туындаған эвтрофикация – лагунаның басты экологиялық мәселесі. Лагуна маңында ел халқының төрттен бірі тұрады, сонымен қатар бұл жерде найзағай жиі болатын орын. Әйгілі Кататумбо найзағайлары түнгі навигацияны жарықтандыра алады.

Геология

Маракайбо көлі осы аттас алқаптың ішінде орналасқан және Жердегі ең көне көлдердің бірі. Ол 36 миллион жыл бұрын, эоценнің соңында Анд тауларының көтерілуі кезінде жарылыстардың күшеюінен пайда болған. Желкен суы жеңіл болғандықтан, тұзды судың үстінде қалқып, көлдің түбінде қоректік заттардың жиналуына себеп болды. Нәтижесінде, тау жыныстарының үстінде 5 километрден астам қалыңдықтағы шөгінді жиналды. Көл ваза тәрізді. Оның солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы 210 шақырым, шығыстан батысқа дейінгі ені 121 шақырым, ауданы 13 512 шаршы шақырым, ең терең жері 35 метр, жағалау сызығының ұзындығы шамамен 1000 шақырым, ал көлемі 280 куб километрді құрайды. Оған Санта-Ана, Чама, Мотатан, Эскаланте өзендері және тағы 50-ге жуық өзен құяды. Түндегі дауылдар жылына орташа есеппен 297 күн болады. Көктем айында көл аймағында сағатына 280-ге дейін шағын молниялар тіркеледі.

Тарих

Көлдің жағалауында тұратын аборигендер Pueblo Añú халқы оны Coquivacoa деп атайды. Wayuu, Caquetíos және Quiriquires тайпалары да осы аймақта тұрған. 1499 жылдың 24 тамызында (еуропалықтар бұл аймаққа алғаш рет келген кезде) итальяндық теңізші Америго Веспуччи мен испандық зерттеуші Алонсо де Охеданың флоты мұнда келгенде, Añú халқы тұратын қалың тіректері бар үйлер Веспуччиге Италияның Венеция қаласын еске түсірді, сондықтан ол аймақты Венесуэла (испан тілінде Venezuela) немесе "Кішкентай Венеция" деп атады. Испания 1529 және 1569 жылдары көл маңында елді мекендер құруға екі рет әрекеттенді, бірақ Маракайбо қаласы 1574 жылы ғана сәтті құрылды. 1823 жылдың 24 шілдесінде Венесуэла Венесуэланың тәуелсіздік соғысы кезінде көлде Маракайбо көліндегі танымал шайқаста жеңіске жетті. Көлдің бастапқы тереңдігі, 4 метрден астам болған, 1930 жылдары тереңдету жұмыстарынан кейін 8 метрге дейін арттырылды, ал 3 километрлік тас қорғаны 1957 жылы аяқталғаннан кейін 11 метрге дейін жеткізілді, бұл мұхиттан келетін танкерлерге көлге кіруге мүмкіндік берді. Маракайбо мен Санта-Ританы байланыстыратын көл үстіндегі 8678 метрлік генерал Рафаэль Урданета көпірі 1962 жылы салынды. Алғашқы мұнай құдыры 1917 жылы салынды, ал ірікөлденді пайдалану 1922 жылы басталды.

Табиғат

Маракайбо көлінің суында оттегі мөлшері жоғары болғандықтан, ол балдырларға және олар арқылы балықтарға бай, нәтижесінде өте биологиялық түрлерге ие. Көлде моллюскалар, көк қабыршақты шаяндар, шамбалалар және басқа да су өнімдері мекендейді, соның ішінде Маракайбо жартылай иілген қалыңбас балығы (Hypostomus maracaiboensis), Маракайбо түкті қалыңбас балығы (Trichomycterus maracaiboensis), Маракайбо көлінің Ламонт қалыңбас балығы (Lamontichthys maracaibero), Маракайбо көлінің тетра балығы (Bryconamericus motatanensis) және су бетінде тіршілік ететін Маракайбо қасқыр анчоусы (Lycengraulis limnichthys) сияқты көптеген эндемикалық түрлер бар. Көлге 14 000 рет бұрғылау жасалған, ал көл төрінен 15 000 мильден астам мұнай және газ құбырлары өтеді, бірақ осы құбырлардың көпшілігі жарты ғасырдан асып, көптеген ескі су асты құбырларынан мұнай ағып жатыр.

Ластану

Маракайбо қаласы сияқты көл жағалауындағы қалаларда көл суы E. coli бактериясымен, нәжіспен, мұнаймен ластанудан және көлге төгілетін ауыл шаруашылығы ағынды суларынан, сондай-ақ тұрмыстық және өнеркәсіптік ағынды сулардан туындаған эвтрофикациядан зардап шегуде, нәтижесінде қазылмалы және жасыл балдырлар гүлдейді. Қазылмалының көп мөлшерде болуы күн сәулесінің өтуіне кедеріс келтіріп, биологиялық циклдарға елеулі әсер етеді, жергілікті балдырлар мен өсімдік түрлерінің дамуын тоқтатады. Сонымен қатар, қазылмалы қалдықтары түбінде жиналып, судың эвтрофикациясына алып келетін көп мөлшерде аммоний, метан және басқа да қосылыстарды құрайтын органикалық элементтердің қабатын жасайды. 2004 жылдың көктемінде Маракайбо көлінің алабында ауыр жаңбыр жауып, көлге көп мөлшерде таза су келді. Бұл көлдің түбінде жиналған қоректік заттардың су бетіне көтерілуіне себеп болды, бұл өз кезегінде қазылмалының жылдам көбеюіне және сегіз айға дейін созылған гүлденуге әкелді. Маусым айында көлдің 18% -ы гүлденгені анықталды, ал жергілікті билік тазалау жұмыстарына айына шамамен 2 миллион доллар жұмсауға мәжбүр болды. Қазіргі ластау қызметтерінің арасында минералды көмірді өндіру жақында басталды, бұл алапты қосымша ластаушы заттармен ластайды. Сондай-ақ, "каньадалар" деп аталатын, кездейсоқ су ағызу жолдары өздерінен өтетін елді мекендерден көлге көп мөлшерде қоқыс әкеледі. Бұған қоса, тұрғын үй қалдықтары, мысалы, пластик қаптар мен бөтелкелер де қосылады. Осы ластаушы заттардың бәрі соңында көлге жеткізіледі.

Көпір

Ұзын генерал Рафаэль Урданета көпірі көлдің батыс және шығыс жағалауларын байланыстырады. 1962 жылы салтанатты түрде ашылған кезде ол әлемдегі ең ұзын кабельді бетон көпір рекордын ұстаған. Маракайбо бұғазының оңтүстік бөлігінде орналасқан бұл көпір тек автокөліктерге арналған, екі бағыттағы қозғалысты қамтамасыз етеді, ал оның биіктігі 45 метрге дейінгі биіктіктегі кемелердің өтуіне мүмкіндік береді.