Кіріспе
Америка Азаматтық соғысы операциялары мен шайқастары
1864 жылғы аңғарлық науқандар Одақтың генерал-лейтенанты Улисс С. Грант бастаған операциялар ретінде басталды. Нәтижесінде 1864 жылдың мамыр айынан қазан айына дейін Америка Азаматтық соғысы кезінде Вирджиния штатының Шенандоа аңғарында шайқастар болды. Кейбір әскери тарихшылар осы кезеңді үш жеке науқанға бөледі. Біз бұл мақалада оларды бірге қарастырамыз, себебі науқандар бір-бірімен байланысты болды және бірін-бірі дамытты.
Өмірбаян
1864 жыл басталғанда, Улисс Грант генерал-лейтенант болып тағайындалып, барлық Одақ әскерлеріне басшылық етті. Ол штабын Потомак армиясымен бірге орналастырды, бірақ генерал-майор Джордж Г. Мид сол армияның қолбасшысы қалды. Грант генерал-майор Уильям Текумсех Шерманды Батыс әскерлерінің көп бөлігіне қолбасшылық етуге тағы да қалдырды. Грант тотальді соғыс тұжырымын түсінді және Шерман мен президент Авраам Линкольн сияқты, Конфедерация күштерінің және олардың экономикалық негізінің толық жеңіліске ұшырауы ғана Азамат соғысын аяқтауға мүмкіндік береді деп сенді. Ол маңызды бағыттарда өртеу тактикасын қолдануға шешім қабылдады. Грант Конфедерацияның ортасына бірнеше бағыттан шабуыл жасайтын үйлесімді стратегия жасады: ол Мид пен генерал-майор Бенджамин Батлермен бірге Ричмонд маңында Роберт Лидің Солтүстік Вирджиния армиясына қарсы күресті, генерал-майор Франц Сигел Шенендоа аңғарына шабуыл жасап, Лидің жабдықтау жолдарын қиратты, генерал-майор Шерман Джозеф Джонстонның Теннесси армиясына шабуыл жасап, Джорджияға басып кіріп, Атлантаны жаулап алды, ал генерал-майор Натаниел П. Банкске Мексика шығанағындағы маңызды порт – Мобиль, Алабаманы басып алу міндеті тапсырылды.
Линчбург науқаны (1864 жылдың мамыр-маусым аралығы)
Бірінші науқан Гранттың Батыс Вирджиния департаментінен Шенноа аңғарына жоспарланған шабуылымен басталды, оған генерал Сигел басшылық етті. Батыс Вирджиния 1863 жылы Федералды үкімет тарапынан Одақ штаты ретінде құрылды, бірақ аңғарды қорғаған көптеген Конфедерация әскерлері осы жаңа штаттан алынған болатын. Грант Сигельге 10 000 адаммен "аңғар бойымен жоғары қарай" (яғни оңтүстік-батысқа, биікке қарай) жылжуға және Вирджиния штатындағы Линчбургтегі Конфедерацияның теміржолын, ауруханасын және жабдықтау орталығын жоюға бұйрық берді.
Жаңа базар (15 мамыр)
Сигелді конфедерация генерал-майоры Джон С. Брекинридж басшылығындағы Вирджиния әскери институтының 4000 сарбазы мен курсанттары тоқтатты және жеңіске жетті. Оның әскерлері Вирджиния штатының Страсбург қаласына шегінді. Сигелдің орнына генерал-майор Дэвид Хантер келді. Төменде талқыланғандай, ол оңтүстікке тағы бір шабуыл бастады, нәтижесінде Джонс Имбоден шабуылына және одан кейін ВМИ курсанттарының іс-әрекеттеріне жауап ретінде ВМИ-ді өртеді.
Пьемонт (5-6 маусым)
Хантер Одақтың шабуылын жаңартты және Пиемонт шайқасында Уильям Э. "Грамбл" Джонсты жеңді. Джонс шайқаста қаза тапты, ал Хантер Вирджиния штатының Стаунтон қаласын басып алды. 11 маусымда оңтүстікке қарай шабуылын жалғастырған Хантер Лексингтонда Джон Маккоуслендтің конфедерациялық атқыштар әскерімен шайқасты, олар Букенен маңындағы тауларға шегінді. Хантер полковник Альфред Н. Даффиенің атқыштар әскері дивизиясына Лексингтонда қосылуға бұйрық берді. Олардың келуін күтіп, Одақ әскерлері бұрынғы губернатор Джон Летчердің үйін өртеп, Вирджиния әскери институтын бомбалап, өртеп жіберді. Олар Джордж Вашингтонның мүсінін тартып алып, кампусты дерлік қиратты. (VMI сабақтарын Ричмонд қайырымдылық үйіне көшірді). 13 маусымда Даффиге қосылған Хантер Аверелді Маккоуслендті Буканандан қууға және Джеймс өзенінің көпірін басып алуға жіберді. Бірақ Маккоусленд көпірді өртеп, қашып кетті. Хантер 14 маусымда Букананда генерал Уильям Авереллге қосылды, ал 15 маусымда Пикс оф Оттер арасындағы жол арқылы Либертиді сол күні кешке басып алуға жылды. Осы уақытта Конфедерацияның генерал-майоры Джон С. Брекинридж бригада генералы Джон Д. Имбоденді және оның атқыштар әскерін Маккоуслендке қосылуға жіберді. Брекинридж келесі күні Линчбургке келді. Генерал-майор Дэниел Харви Хилл және бригада генералы Гарри Т. Хейс қаланың оңтүстік-батысындағы төбелерде қорғаныс шебін құрды. Маккоусленд шегінген кезде Аверелдің атқыштар әскері оны қуып, түстен кейін Нью-Лондон академиясы тұсында шайқасқа түсті. Одақ әскерлері сол күні кешке Маккоусленд пен Имбоденге тағы бір шабуыл жасады, ал конфедераттар Жаңа Лондоннан шегінді.
Линчбург (17-18 маусым)
Конфедерация генерал Джубал А. Ерлі және оның әскерлері 17 маусымда сағат 13:00-де Линчбургке келді. Хантер Линчбургтегі темір жолдарды, ауруханаларды және Джеймс өзені каналын жоюды жоспарлаған, бірақ Ерлінің алғашқы бөлімдері келген кезде, Хантер өзінің күштері басым екенін ойлады. Азық-түлік жетіспеушілігінен Хантер Батыс Вирджиния арқылы кері шегінді.
Ерлидің Солтүстікке шабуыл жасауы және B&O темір жолына қарсы операциялар (1864 жылдың маусым-тамыз айлары)
Генерал-лейтенант Роберт Ли Хантердің Аңғардағы әрекеттеріне алаңдады, себебі бұл Вирджиниядағы Конфедерация күштеріне маңызды теміржол желілерімен және жабдықтаумен қамтамасыз етуге қауіп төндірді. Ол Юбал Эрли корпусын Аңғардан Одақ әскерлерін ығыстыруға және, мүмкін болса, Вашингтон қаласына қауіп тудыруға жіберді, Грантті Вирджиниядағы Петербург маңындағы Лиге қарсы күштерін жұмылдырудан бас тартуға мәжбүрлеуді үміттенеді. Эрли конфедерациялық генерал Томас Дж. "Стоунволл" Джексонның 1862 жылы Аңғарда сәтті өткізген науқанының ізімен қадам басты. Эрли жақсы старт алды. Ол қарсылықсыз Аңғар бойымен өзен төмен ағысымен жылжып, Харперс-Ферриді айналып өтіп, Потомак өзенін кешіп, Мэрилендке енді. Грант Вашингтонды күшейту және Эрлиді қуу үшін Горацио Г. Райт басқаратын корпусты және Джордж Крук басқаратын басқа да әскерлерді жіберді.
Бір қырлы (9 шілде)
Ертеректе Мэриленд штатының Фредерик қаласы жанында Лью Уоллес басқарған аз санды әскерді жеңді. Бұл шайқас оның ілгерілеуін тоқтатты, осылайша Одақ Вашингтонның қорғанысын күшейтуге уақыт алды.
Форт Стивенс (11-12 шілде)
Ерте Вашингтонның солтүстік-батыс қорғаныс шебіндегі бекініске шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жете алмады және Потомак арқылы Вирджинияға қайта шегінді.
Хитонның жол қиылысы (16 шілде)
Одақтың ат әскері Конфедерациялықтар Лудун аңғары арқылы Блю-Ридж тауларына қарай шегініп бара жатқанда, Перселльвильде Ерлидің жабдықтау колонналарына шабуыл жасады. Күндізгі сағаттар бойы бірнеше шағын атты әскерлер шайқасы болды, осы кезде федералдылар Ерлидің колоннасын тоқтатуға тырысты.
Рутерфордтың фермасы (20 шілде)
Союз дивизиясы Стивен Додсон Рамсер басқаратын Конфедерация дивизиясына шабуыл жасап, оны жеңіліске ұшыратты. Эрли әскерін оңтүстікке қарай, Вирджиния штатындағы Страсбург қаласының жанындағы Фишер төбесіне көшірді.
Екінші Кернстаун (24 шілде)
Райт Ерли енді қауіпті құрамайтынын ойлап, қайта шегінді. Ерли оған шабуыл жасады, оның Грант әскерлеріне Петербургті қоршауға оралуын болдырмау немесе кешіктіру үшін. Одақ әскерлері жеңіліске ұшырап, Винчестер көшелерімен шашырап кетті. Ерли оларды қуа жете келіп, Хантердің алдыңғы қиратуына жауап ретінде Чемберсбург, Пенсильванияны өртеп жіберді.
Шериданның Шенандоа аңғарындағы науқаны (1864 жылдың тамыз-қазан аралығы)
Грант ақырында Хантерге шыдамдылығын жоғалтты, әсіресе ол Ерлиге Чемберсбургті өртеп жіберуге мүмкіндік бергені үшін, және Ерли бостандыққа шыққанша Вашингтонның осал қалатынын түсінді. Ерлиді жеңуге қабілетті, жаңа, белсенді қолбасшыны ол таба білді: Потомак армиясының атты әскеріне қолбасшылық еткен Филип Шериданға аймақтағы барлық күштердің басшылығы тапсырылды, олар Шенандоа армиясы деп аталды. Шеридан бастапқыда ақырындап қимылдады, себебі 1864 жылғы президенттік сайлау жақындап келе жатқандықтан, кез келген апаттан сақтану және Абрахам Линкольннің жеңілісіне алып келуі мүмкін жағдайларды болдырмау үшін сақтық таныту қажет болды.
Смитфилд өткелінің (тамыз 25-29 жж.)
Екі Конфедерация дивизиясы Опекуон сайын кесіп өтіп, Одақтың атқыштар дивизиясын Чарльз Таунға шегіндіруге мәжбүр етті; Конфедерацияның қалаға жасаған шабуылы тойтарылды және олардың әрі қарай жылжуы тоқтатылды.
Берривилл (3 - 4 қыркүйек)
Ерте Шериданның аңғар бойымен жорылын тоқтатуға бағытталған шағын қақтығыс болды. Ерли Шериданның толық күшіне шабуыл жасау үшін өзінің қолайсыз жағдайға түскенін түсінген соң Опекуон өзеніне қайтарылды.
Фишер төбесі (21-22 қыркүйек)
Шеридан таңертең ерте жасалған қанаттан шабуылдап, конфедераттарды орташа шығынмен жеңді. Ерлі Вирджиния штатының Уэйнсборо қаласына шегінді. Ерлінің зардап шегуімен және қимылдары шектелгенімен, аңғар Одақ үшін ашық болды. Шерманның Атлантаны басып алуының арқасында Линкольннің қайта сайлануы шамалы болды. Шеридан аңғар бойымен баяу жылжумен, қараша айында Шерманның Теңізге жорығын алдын ала көрсететін жерді өртеу науқанын жүргізді. Мақсаты – Конфедерацияның Вирджиниядағы әскерлерін азықтандыру және жабдықтау мүмкіндігінен айыру еді, және Шериданның әскері егістіктерді, амбарларды, диірмендерді және зауыттарды аяусыз өртеп тастады.
Томның бұрқағы (9 қазан)
Ерте Шерйданды қуалауға кіріскен кезде, Одақтың атты әскері Конфедерацияның атты әскерінің екі дивизиясын жеңіске ұшыратты.
Седар сайы (19 қазан)
Кенеттен шабуыл жасап, Ерли Одақ әскерінің үштен екі бөлігін қиратты, бірақ оның әскерлері аш және шаршап, Одақ лагерін тонау үшін қатарларынан шығып кетті. Шерйдан Винчестерден шапқан жолымен әскерін қайта жинап, Ерлидің әскерін түгелдей талқандады, ал конфедераттар таңертең қол жеткізген барлық пайдасын жоғалтты. Осы жеңіс Линкольннің қайта сайлануына көмектесті.
Салдары
Ерліді залалсыздандыру және Долинаның әскери-экономикалық қуатын басу міндеттерін орындағаннан кейін, Шеридан Петербургте Грантқа көмектесу үшін қайтып келді. Ерте корпусының көп бөлігі желтоқсан айында Петербургте Лиге қосылды, ал Ерте Долинада аз ғана күшпен қала берді. 1865 жылдың 2 наурызында Уэйнсборо шайқасында жеңілгеннен кейін, Ли оны қызметінен шеттетуге мәжбүр болды, себебі Конфедерация үкіметі мен халқы оған сенімін жоғалтқан еді.